Vì sao tép của bạn không sinh sản?

Nuôi tép là một thú chơi đáng bỏ công, hợp cả người trẻ lẫn người lớn tuổi. Phần lớn các loài tép cảnh nhỏ khá dễ chăm và dễ cho sinh sản, nên ngày càng có nhiều người nuôi. Dù vậy, không phải lúc nào mọi chuyện cũng suôn sẻ. Có đàn tép mãi không đẻ, có đàn đang đẻ thì ngưng hẳn. Vì sao vậy?

Tép không sinh sản trong bể có thể do rất nhiều lý do. Ví dụ như thông số nước sai hoặc dao động, tép bị căng thẳng, cho ăn không hợp lý, bệnh tật, tuổi, tỷ lệ đực cái, hay nuôi nhầm loài. Phần lớn trường hợp là do vài yếu tố trong số này cộng lại.

Vì thế, câu hỏi "sao tép của mình không đẻ" không có một câu trả lời đơn giản. Mỗi bể phải xem xét riêng thì mới tìm ra cách sửa.

Phần dưới đây đi qua những yếu tố ảnh hưởng đến sinh sản của tép và cách xử lý từng yếu tố. Trước hết là những nguyên nhân hay gặp nhất.

10 lý do khiến tép không sinh sản

• Thông số nước sai
• Bể chưa trưởng thành
• Thông số nước không ổn định
• Thay nước nhiều
• Các yếu tố gây căng thẳng
• Chế độ ăn không phù hợp
• Bệnh và ký sinh trùng
• Tuổi
• Tỷ lệ đực/cái
• Nuôi nhầm loài

1. Thông số nước sai

Bạn cần tự tìm hiểu thật kỹ về loài tép mình đang nuôi. Tốt nhất là nắm hết những gì chúng cần về môi trường sống:

• Tìm hiểu khoảng pH, KH, GH, TDS và nhiệt độ phù hợp cho nước bể tép.
• Nếu mới mua tép, bạn nên hỏi người bán vài câu về nguồn gốc đàn tép. Tép có phải sinh ra trong bể nuôi không? Nếu có thì loài này đã được nuôi cho sinh sản bao lâu rồi? Đây là thế hệ thứ nhất, thứ hai hay thứ mấy? Trước giờ chúng sống ở thông số nào? Có câu trả lời cho mấy câu hỏi này, bạn sẽ hình dung được thông số tốt nhất cho tép của mình. Rất có thể đàn tép đã quen với thông số nước không "lý tưởng" lắm.

Thông số nước sai gây nhiều tác hại cho tép, một trong số đó là đẻ kém (hoặc rớt trứng). Nước và môi trường đúng yêu cầu là nền tảng để tép sinh sản. Ngoài ra, bạn nhớ chắc chắn bể đã cycle xong!

Cycle bể là quá trình làm cho hệ sinh thái trong bể an toàn, không còn độc với tép. Muốn vậy, bể phải có một hệ vi sinh lọc đang hoạt động. Hệ vi sinh này phân hủy các hợp chất nitơ độc (amoniac và nitrit) và chuyển chúng thành dạng ít độc hơn (nitrat).

Chu trình nitơ là quá trình QUAN TRỌNG NHẤT trong bể.

2. Bể chưa trưởng thành

Nhiều bài viết và hướng dẫn nói rằng cycle xong là thả tép được ngay.

ĐỪNG làm vậy!

Đây là một trong những lỗi người mới nuôi tép hay mắc. ĐỪNG vội thả tép vào bể. Nhiều loài quá nhạy cảm để chịu được chuyện đó, và hậu quả là chúng sinh sản kém.

Vậy phải làm sao?

Bạn hãy để bể trưởng thành thêm một thời gian. Bể trưởng thành là bể đã chạy êm, thông số nước ổn định và không gặp trục trặc gì.

Cycle xong thì phải chờ bao lâu để bể trưởng thành?

Thường cần ít nhất 4-5 tuần. Trong thời gian đó, bể sẽ hình thành một hệ sinh thái ổn định, có màng vi sinh (biofilm) và tảo cho tép gặm.

3. Thông số nước không ổn định

Có một điều bạn phải nhớ: ổn định là chìa khóa để tép sinh sản! Nhấn mạnh bao nhiêu cũng không thừa.

ĐỪNG mù quáng chạy theo những con số mà bài nào cũng khuyên. Hãy để ý chính cái bể của bạn!

Tép cảnh nhỏ không thích thay đổi. Quy tắc này đáng được khắc vào đá!

Thông số nước mà lên xuống thất thường thì khả năng tép không đẻ là cực kỳ cao!

Đôi khi thông số ổn định, dù chưa tối ưu, còn tốt hơn thông số lý tưởng mà lúc nào cũng dao động.

4. Thay nước nhiều

Bể tép không nên thay nước nhiều. Thay nước có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sinh sản của tép.

Kể cả khi nước mới không chứa hóa chất độc, thay nhiều nước một lúc vẫn làm thông số trong bể thay đổi. Đó là vấn đề chính. Nhớ nhé, ổn định là chìa khóa!

Tệ hơn nữa, với tép thì sự thay đổi này đến rất đột ngột. Tác hại khá lớn:

• Tép bị căng thẳng.
• Tép gặp trục trặc khi lột xác (hiện tượng "vòng trắng tử thần").
• Tép lột xác sớm, có thể làm rớt trứng, nặng thì chết.

Thay nước nhiều có thể khiến tép đẻ ít đi, thậm chí không đẻ.

5. Các yếu tố gây căng thẳng

Tép cảnh nhỏ khá nhạy cảm và dễ bị căng thẳng. Bạn cùng bể không hợp, thả tép mà không cho làm quen nước (acclimation) đúng cách, nước kém chất lượng, thậm chí cho ăn quá nhiều cũng có thể làm tép căng thẳng.

Tép có thể chịu được một tác nhân gây căng thẳng trong thời gian ngắn. Nhưng nếu nhiều tác nhân cùng kéo dài thì chắc chắn tép sẽ suy yếu, chậm lớn, lột xác có vấn đề, và sinh sản cũng trục trặc theo.

Bạn cần rà lại những yếu tố có thể làm tép kém đẻ và giảm tỷ lệ thụ tinh, rồi điều chỉnh khi cần để tép sinh sản tốt hơn.

Bớt căng thẳng thì tép sống khỏe hơn, và cũng sinh sản tốt hơn.

Lưu ý: tép con thường ở yên chỗ nở ra trong vài ngày, phần lớn thời gian là trốn kỹ. Có thể tép của bạn đã đẻ mà bạn chưa thấy thôi.

6. Chế độ ăn không phù hợp (thiếu ăn và cho ăn quá nhiều)

Cho ăn không hợp lý cũng là một lý do khiến tép không sinh sản.

Ai cũng biết tép cảnh nhỏ là loài ăn tạp, chuyên nhặt xác và thức ăn vương vãi. Chúng là đội dọn bể tuyệt vời, ăn đủ loại chất hữu cơ rơi xuống đáy. Vậy sao phải quan tâm chuyện chúng ăn gì?

• Thiếu ăn

Vì sống kiểu nhặt nhạnh nên tép không ăn cùng một món mỗi ngày. Khẩu phần có nhiều thành phần đa dạng cũng quan trọng không kém để tép đủ dinh dưỡng, sống lâu và khỏe. Chuyện ăn uống vì thế ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ sinh sản.

Tép đói sẽ không đẻ.

Muốn tép đẻ tốt hơn, bạn cần cho chúng ăn cân bằng. Như vậy tép sẽ có đủ vi chất, vitamin và khoáng mà cơ thể cần, kể cả để tạo trứng.

Nếu bể chưa trưởng thành và chưa có đủ tảo và màng vi sinh để tép lớn, bạn cần cho ăn thêm thức ăn mua sẵn.

• Cho ăn quá nhiều

Vấn đề tiếp theo là cho ăn quá nhiều. Thực ra chuyện này còn tệ hơn thiếu ăn nhiều. Tép nhịn vài ngày vẫn sống khỏe, phải lâu hơn thế sức khỏe mới bắt đầu sa sút. Ngược lại, cho ăn quá nhiều là một trong những nguyên nhân hàng đầu làm tép cảnh nhỏ chết.

Cho ăn dư làm nước xấu đi, gây nhiễm trùng và bệnh, nói chung đẩy tép vào nguy cơ mắc bệnh nặng. Tất cả những thứ đó đều làm tép kém đẻ và giảm tỷ lệ thụ tinh.

7. Bệnh và ký sinh trùng ở tép

Bạn cần biết là tép cũng có thể bị bệnh hoặc bị ký sinh trùng tấn công. Một số sinh vật bám ngoài (epibiont), bệnh do vi khuẩn và bệnh do nấm cực kỳ nguy hiểm với tép.

Thường thì tép bệnh sẽ không đẻ. Hệ miễn dịch của chúng đang dồn sức để sống sót, nên cơ thể không còn nguồn lực cho việc gì khác, kể cả sinh sản.

Có trường hợp tép còn không thể giao phối về mặt thể chất. Ví dụ, Cladogonium ogishimae hoặc Ellobiopsidae xâm nhập vào cơ phần bụng và khiến tép không giao phối được.

8. Tuổi

Tùy nhiệt độ, phần lớn các loài tép cảnh nhỏ trưởng thành khi được 75-80 ngày tuổi. Sau đó, nếu điều kiện tối ưu và được ăn đủ, tép sẽ sẵn sàng giao phối và sinh sản trong vòng 1 – 3 ngày.

Nếu tép của bạn chưa đẻ, rất có thể chúng còn quá non.

9. Tỷ lệ đực/cái

Khi đàn tép đông dần, đôi khi tỷ lệ đực cái bị lệch có thể làm tép sinh sản kém.

Kết quả thí nghiệm cho thấy giao phối nhiều lần ảnh hưởng lớn đến sức khỏe tép cái, tỷ lệ chết của chúng tăng 37%. Có hai lý do chính:

• Giữa số trứng tạo ra và lượng năng lượng bỏ ra để chăm trứng (cả nguồn lực cơ thể lẫn công chăm sóc của tép cái) có sự đánh đổi rất lớn.
• Tép cái phải lột xác trước khi giao phối. Lúc đó cơ thể nó mềm và dẻo, nhờ vậy mới thụ tinh được. Nhưng cũng chính lúc đó nó rất dễ tổn thương và hoàn toàn không có gì bảo vệ. Nếu có quá nhiều tép đực, chúng có thể dồn ép tép cái. Đang mềm và yếu mà bị như vậy thì tép cái cũng căng thẳng rất nhiều.

Ngược lại, nếu không đủ tép đực thì tỷ lệ giao phối thành công giảm và tép đẻ ít đi. Tép cái sẽ bỏ trứng không thụ tinh, và bạn mất đi một lứa tép con.

10. Nuôi nhầm loài

Tép cảnh gồm nhiều giống như Neocaridina, Caridina, Halocaridina, Atyopsis, Macrobrachium, Palaemonetes, v.v.

Tép khác giống không lai được với nhau. Các loài thuộc những giống khác nhau có họ hàng quá xa nên không thể lai chéo.

Thậm chí tép khác loài trong cùng một giống nhìn chung cũng không lai với nhau. Ví dụ:

• Tép Amano (Caridina multidentata),
• Tép Malawa (Caridina pareparensis, Caridina parvidentata),
• Tép mũi đỏ (Caridina gracilirostris),

và một số loài khác sẽ không lai với các loài còn lại trong giống Caridina.

Quan trọng: một số loài tép nước ngọt cần nước mặn hoặc nước lợ thì mới nở được. Bạn cần tìm hiểu kỹ điều kiện ương nuôi phù hợp với chúng. Những loài này SẼ KHÔNG SINH SẢN trong bể nước ngọt.

Kết luận

Tép không đẻ hay ngưng đẻ thì cũng đừng nản! Thú chơi này đâu phải lúc nào cũng màu hồng, và đúng là ai cũng từng sai.

Bạn cần kiểm tra đi kiểm tra lại mọi thứ trong bể. Nên bắt đầu từ thông số nước và chuyện cho ăn. Trong phần lớn trường hợp tép không sinh sản trong bể, thủ phạm chính nằm ở hai chỗ này.