Cá bống suối Mekong

Bể có đáy 60 × 30 cm (khoảng 54 lít) là đủ rộng để nuôi một nhóm nhỏ.1

• Nhiệt độ: 18–26°C
• pH: 6,0–7,5
• Độ cứng: 2–15 dGH1

Loài này không khó nuôi nếu bạn tạo đúng điều kiện. Rất nên set bể theo kiểu mô phỏng một dòng suối chảy, nền gồm đá to nhỏ lẫn lộn, cát, sỏi mịn và vài tảng đá đã bị nước mài tròn.

Bạn có thể bày thêm cành lũa, ống đất nung, chậu cây và những thứ tương tự. Cách xếp nên tạo ra nhiều hốc, kẽ và chỗ râm mát, để cá không nhìn thấy nhau suốt từ đầu bể đến cuối bể.

Phần lớn cây thủy sinh sẽ không sống khỏe trong bể kiểu này. Các loại cây cứng cáp như Microsorum, Bolbitis hay Anubias thì vẫn trồng được bằng cách buộc lên đá hoặc lũa.

Giống nhiều loài cá sống ở nước chảy ngoài tự nhiên, cá không chịu được chất bẩn hữu cơ tích tụ. Muốn cá khỏe thì nước phải thật sạch. Thay 30-50% nước mỗi tuần nên là việc làm thường lệ.

Cá không cần dòng nước xiết như thác. Dù vậy, cá sống tốt nhất khi nước giàu oxy hòa tan và trong bể có dòng chảy. Vì thế bạn nên dùng thêm lọc máy, máy tạo dòng hoặc sủi khí khi cần.1

Ngoài tự nhiên, các loài Rhinogobius thường ăn thịt kiểu cơ hội. Chúng gặp gì ăn nấy, từ động vật không xương sống nhỏ đến giáp xác và những con mồi tương tự.

Trong bể, bạn nên cho cá ăn đồ sống hoặc đông lạnh cỡ nhỏ như trùng huyết (ấu trùng muỗi lắc), lăng quăng, Artemia, Daphnia, Mysis và các loại tương tự.

Sau một thời gian làm quen, cá có thể chịu ăn thức ăn khô. Nhưng không nên cho ăn đồ khô thường xuyên.1

Cá đực trưởng thành có màu đậm hơn cá cái. Vây lưng và vây hậu môn của cá đực cũng dài hơn một chút.1

Theo những gì được biết đến nay, chưa có ai cho loài này sinh sản trong bể. Quan sát cá ngoài tự nhiên cho thấy cá đẻ trứng lên trần hang hoặc trần khe đá. Sau đó cá đực canh trứng cho đến khi nở. Đây là cách sinh sản thường thấy ở chi này.1

Loài này có mặt ở nhiều nơi thuộc trung và thượng lưu sông Mekong. Ở Lào, người ta đã ghi nhận nó trong các hệ phụ lưu Nam Tha, Nam Ou, Nam Khan, Nam Lik, Nam Ngum và Nam Mang. Ở Việt Nam, cá có ở Nam Noeua, một phụ lưu của Nam Ou. Ở Thái Lan, cá có ở Mae Nam Kok.

Các ghi nhận ở lưu vực Chao Phraya, miền trung Thái Lan, nhiều khả năng là của loài cùng chi R. chiengmaiensis.1

Cá sống ở sông nhỏ, phụ lưu và suối có nền sỏi, đá, tảng đá lớn và đá gốc lộ ra. Ở những nơi này, sức nước, độ sâu và độ đục thay đổi theo mùa.

Kiểu môi trường này thường không có cây thủy sinh. Tuy vậy, cây cối ven bờ và cành lá rủ xuống mặt nước có thể mọc rất dày.1

Trong giới cá cảnh, tên loài này từng bị gán nhầm cho loài cùng chi R. chiengmaiensis. Còn bản thân R. mekongianus thì dường như chưa từng xuất hiện trên thị trường.

Muốn phân biệt loài này với R. chiengmaiensis, bạn cần xem nhiều đặc điểm bên ngoài cùng lúc. Trên thân có 7-8 vệt sẫm không đều, trong khi R. chiengmaiensis chỉ có 5. Màng mang có đốm khá lớn, cỡ khoảng ⅔ đồng tử. Ở R. chiengmaiensis, đốm trên màng mang có màu vàng đến cam và rất nhỏ, chưa tới ½ đồng tử. Má và nắp mang của cá đực có khoảng 40 đốm tròn sẫm màu, còn ở loài kia là khoảng 55-80 đốm tròn.

Gobiidae là họ động vật có xương sống nhiều loài nhất. Họ này cũng nổi tiếng là khó định danh đến cấp loài.

Chi Rhinogobius phân bố rộng trên phần lớn lục địa châu Á, gồm Nga, Hàn Quốc, Trung Quốc, Việt Nam, Lào, Campuchia và Thái Lan. Chi này còn có mặt trên nhiều đảo ở Tây Thái Bình Dương như Nhật Bản, Đài Loan, Hải Nam và Philippines.

Hiện chi này có hơn 60 loài được công nhận, và còn nhiều loài khác đang chờ mô tả chính thức. Một số loài đã mô tả hiện chỉ được xem là đơn vị phân loại danh nghĩa, chờ nghiên cứu thêm.

Hai vây bụng của cá dính liền thành một khối, thường gọi là 'đĩa bụng'. Cấu trúc này phổ biến ở các loài cá bống. Cá dùng nó để bám vào đá và các bề mặt khác dưới nước.

Các loài Rhinogobius cũng sinh sản theo những cách khác nhau tùy môi trường sống. Loài sống ở sông đổ thẳng ra biển thường thuộc kiểu amphidromous, tức là có giai đoạn di cư giữa nước ngọt và biển. Loài bị kẹt lại ở thượng nguồn sông hoặc trong hồ thì không di cư giữa nước ngọt và biển.

Nhiều loài Rhinogobius bán trong giới cá cảnh rất khó định danh, vì những lý do sau:

• phân loại học còn nhiều nhầm lẫn
• thiếu tài liệu dành cho người nuôi cá cảnh
• nhà xuất khẩu ghi nhãn sai, rồi cửa hàng ghi sai theo
• trước đây một số tên bị dùng tràn lan, ví dụ 'Rhinogobius wui' từng bị coi là tên đồng nghĩa của R. duospilus suốt một thời gian dài, nay đã được công nhận là loài riêng
• nhiều khả năng có cả những loài chưa được mô tả bị đem bán mà không kèm thông tin nơi thu bắt
• các loài bị trộn lẫn với nhau tại cơ sở xuất khẩu1