Cá chuột Napo

Chiều dài chuẩn 5 cm SL. Đáy bể 45 × 30 cm, thể tích khoảng 41 lít.

Một bể 45 × 30 × 30 cm (khoảng 41 lít) là đủ cho một nhóm nhỏ cá này.1

• Nhiệt độ: 22–26°C
• pH: 6,0–7,4
• Độ cứng: 1–12 dGH1

Gastrodermus napoensis sống rất khỏe trong bể set theo kiểu biotope Amazon, và kiểu bể này dựng rất dễ. Bạn rải nền cát sông, thêm vài cành lũa và ít rễ cây xoắn. Nếu không tìm được lũa đúng dáng ưng ý, bạn có thể dùng cành sồi beech thường, miễn là đã phơi thật khô và bóc hết vỏ. Vài nắm lá khô sẽ làm bể trông tự nhiên hẳn. Lá beech dùng được, lá sồi oak cũng hợp. Vùng nước nơi loài này sống ngoài tự nhiên vốn không có cây thủy sinh. Cứ để lũa và lá nhả màu cho nước ngả sang màu trà nhạt. Vài tuần một lần, bạn vớt lá cũ ra và thay lá mới để lá không thối làm bẩn nước. Bạn có thể bỏ một túi lưới nhỏ đựng than bùn loại an toàn cho bể cá vào lọc để nước giống nước đen hơn. Đèn nên để khá tối. Nếu không chuộng kiểu biotope, loài này cũng sống tốt trong bể thông thường, tốt nhất là bể trồng nhiều cây.

Loài này nhạy cảm khi chất lượng nước đi xuống, nên chăm bể đều đặn là bắt buộc. Cũng như mọi loài cá chuột khác, đừng dùng lọc đáy và phải giữ nền thật sạch. Chúng rất dễ bị ảnh hưởng khi nền bẩn hoặc ít được vệ sinh, và có thể bị rụng râu nếu nuôi trong điều kiện kém.1

Loài này ăn tạp và rất dễ cho ăn. Thức ăn chính nên là viên chìm hoặc viên nén loại tốt. Bạn bổ sung thêm thức ăn sống và đông lạnh như bo bo, Artemia, trùng huyết và những loại tương tự.1

Cá rất hiền và hợp với nhiều kiểu bể cộng đồng. Đừng nuôi chung với cá quá to hoặc hung dữ. Những bạn cùng bể hợp gồm các loài tetra nhỏ, cá họ chép, cá mê cung, cichlid lùn và các loài cá da trơn hiền khác. Bạn nên luôn nuôi cá chuột theo đàn, vì có đồng loại bên cạnh thì chúng mạnh dạn và năng động hơn hẳn. Tốt nhất là nuôi từ sáu con trở lên.1

Như phần lớn cá chuột, loài này dễ phân biệt đực cái khi nhìn từ trên xuống. Con cái tròn và bè thân hơn con đực thấy rõ, nhất là lúc mang đầy trứng. Con cái cũng thường to hơn con đực một chút.1

Loài này có thể cho đẻ theo cách giống nhiều loài Corydoras khác. Bể đẻ cỡ 45 × 30 × 30 cm hoặc tương đương là vừa. Đáy có thể để trống, rải cát hoặc sỏi mịn. Nên dùng lọc bọt biển hoặc lọc hộp chạy bằng sủi khí, vì cá bột không bị hút vào các loại lọc này. Thêm vài búi cây như rêu java. Nhiệt độ khoảng 24°C và pH 6,5 là ổn. Lọc nước qua than bùn sẽ có ích, dùng nước RO cũng vậy. Khi cho cá chuột đẻ, số đực nên nhiều hơn số cái, thường người ta khuyên 2 đực cho mỗi cái. Vỗ béo cả đàn bằng thực đơn đa dạng gồm thức ăn sống, đông lạnh và khô. Khi bụng con cái căng trứng thấy rõ, bạn thay một lượng nước lớn (50–70%) bằng nước mát hơn, đồng thời tăng sục khí và dòng chảy trong bể. Làm lại như vậy mỗi ngày cho đến khi cá đẻ.

Đến đây cũng nên lưu ý vài điều chung khi cho cá chuột đẻ. Nhiều loài đẻ theo mùa, chúng sinh sản vào mùa mưa ở nơi bản địa. Mùa mưa này rơi vào cùng thời điểm mùa đông ở Anh. Vì vậy nếu cho đẻ vào mùa hè mà không thành, có thể nên đợi đến mùa đông rồi thử lại. Ngoài ra, một số loài phải mất vài năm mới thành thục sinh dục, vì thế bạn cần kiên nhẫn. Cuối cùng, đôi khi phải đổi cách làm, chẳng hạn chỉnh thời điểm thay nước hay mức oxy. Nếu mãi chưa được, cứ mạnh dạn thử các cách khác.

Khi cá chịu đẻ, chúng thường đẻ trứng lên kính bể, hay chọn chỗ dòng chảy khá mạnh. Lúc đầu cả đàn bơi nhiều hơn và tỏ ra hưng phấn, sau đó con đực bắt đầu ráo riết đuổi theo con cái. Con cái nào đã sẵn sàng sẽ để con đực dùng râu cọ vào người. Rồi cặp cá vào "tư thế chữ T" quen thuộc, tức là con đực kẹp râu con cái giữa vây ngực và thân mình. Con đực phóng tinh, và người ta cho rằng tinh đi qua miệng và mang con cái rồi hướng về phía vây bụng. Con cái khum vây bụng lại thành một cái "giỏ" và đẻ vào đó một trứng (có khi tới 4 trứng). Khi trứng đã thụ tinh, con cái bơi đi tìm chỗ thích hợp để dán trứng, rồi cả chu trình lặp lại. Nếu cho đẻ theo đàn, bạn sẽ hay thấy nhiều con đực cùng bám theo một con cái khi nó đi dán trứng. Con nào cũng muốn là con được chọn thụ tinh lượt sau.

Cá bố mẹ sẽ ăn trứng nếu có dịp, nên khi cá đẻ xong bạn có hai cách. Một là vớt cá bố mẹ ra và nuôi cá con ngay trong bể đẻ. Hai là chuyển trứng sang chỗ khác để nuôi cá bột. Nếu chuyển trứng, bạn sẽ thấy trứng khá chắc, thường có thể dùng ngón tay lăn nhẹ trứng lên dọc theo mặt kính. Bể mới nên dùng chính nước của bể đẻ và sục khí tốt như bể đẻ. Ấp trứng ở đâu thì cũng nên nhỏ vài giọt xanh methylene vào nước để chống nấm. Dù vậy, nhiều khả năng vẫn sẽ có vài trứng bị nấm. Thấy trứng nào nấm thì gắp bỏ ngay để nấm không lan. Bạn cũng có thể thả một quả alder vào bể ấp, vì quả alder nhả ra nhiều chất có lợi. Có người chơi còn dùng một số loài tép nước ngọt để nhặt bào tử nấm khỏi trứng khỏe. Tép cherry (Neocardina heteropoda) làm việc này tốt. Tép sẽ ăn trứng bị bệnh nhưng không động đến trứng khỏe.

Trứng nở sau 3–5 ngày. Khi cá bột tiêu hết noãn hoàng, chúng sẽ ăn giun vi sinh (microworm) và ấu trùng Artemia mới nở làm thức ăn đầu tiên. Cá bột có vẻ ít bệnh hơn khi nuôi trên một lớp cát mỏng so với bể để đáy trống.1

Loài này phân bố khá rộng. Chúng sống tự nhiên ở các sông Rio Napo, Rio Aguarico và Rio Nanay thuộc Ecuador và Peru.1

Chúng sống ở các nhánh sông nhỏ, các con suối, vùng rừng ngập nước và các bãi cát.1

Hiện đã có hơn 180 loài Corydoras được mô tả (thường gọi tắt là "cory"), nên đây là một trong những chi cá Nam Mỹ nhiều loài nhất. Ngoài ra còn rất nhiều loài chưa được mô tả, trong đó nhiều loài đã được gán "mã C" để tiện nhận dạng. Đây là cách đánh số rất đơn giản, tương tự hệ thống mã L dùng cho các loài Loricariid chưa mô tả. Cả hai hệ thống đều do tạp chí cá cảnh Đức DATZ (Die Aquarien und Terrarienzeitschrift) đặt ra. Về sau chúng tỏ ra cực kỳ hữu ích, và nay người chơi cá khắp thế giới dùng rộng rãi. Cá chuột thuộc hàng được chơi nhiều nhất trong giới cá cảnh, một phần nhờ sự đa dạng khổng lồ này, cộng thêm vẻ ngoài dễ thương khó ai chối được. Chúng cũng sống rất hiền trong bể. Chúng có ăn những thứ vừa miệng như trứng hay cá bột, nhưng gần như chưa ai nghe chuyện chúng gây sự với loài khác. Cá cùng loài gây gổ với nhau cũng hiếm, chỉ thấy ở vài loài (chủ yếu là các dạng "mõm dài"). Dù vậy, nếu bể đủ rộng thì chuyện này hiếm khi làm cá bị thương.

Ngoài tự nhiên, phần lớn các loài sống thành đàn lớn, vì vậy nuôi trong bể cũng nên nuôi theo đàn. Đa số cá chuột chủ yếu sống ở tầng đáy, dù có vài ngoại lệ dành phần lớn thời gian bơi ở vùng nước thoáng. Tiếc là chính tập tính này khiến chúng hay bị mua bán như cá "dọn đáy" cho bể cộng đồng. Chúng chắc chắn sẽ ăn sạch vụn thức ăn thừa rơi xuống nền, nhưng không vì thế mà nền "sạch" theo đúng nghĩa. Thật ra, bể có vài con cá chuột thì bạn càng phải chăm nền kỹ hơn. Lý do là khi nuôi trong nền bẩn hoặc điều kiện không phù hợp, chúng có thể bị nhiễm trùng râu rất nặng. Cũng phải nói thêm là chúng sẽ không sống khỏe nếu chỉ trông vào chút thức ăn rơi rớt từ đám cá tầng trên. Luôn cho ăn loại thức ăn chìm để cá chuột được ăn đủ.

Mọi loài cá chuột đều thở khí trời tùy nghi, tức là khi cần, chúng có thể lấy oxy từ không khí trong chừng mực nhất định. Ruột của chúng đã biến đổi và có rất nhiều mạch máu để hấp thu oxy từ không khí. Nhờ đặc điểm này, chúng sống sót được nếu nơi ở bị thiếu oxy vì bất cứ lý do gì. Trong bể, thỉnh thoảng bạn sẽ thấy chúng phóng vụt lên mặt nước đớp một ngụm khí. Chuyện này hoàn toàn bình thường và không có gì đáng lo. Chỉ khi nước đang xấu đi thì mới cần để ý, vì lúc đó chúng thường lên mặt nước nhiều hơn hẳn.

Cá chuột thuộc nhóm cá da trơn "có giáp". Thay cho vảy, chúng có hai hàng tấm xương chạy dọc hai bên thân. Tên chi ghép từ hai từ Hy Lạp, cory nghĩa là mũ giáp và doras nghĩa là da (ở đây dùng sai để chỉ "giáp"). Gai vây ngực của chúng cũng rất sắc, dễ mắc vào lưới vợt và có thể "chích" đau nếu đâm vào da. Vì vậy, mỗi khi cầm hay chuyển cá chuột, dù vì lý do gì, bạn cũng nên cẩn thận.

Bề ngoài loài này khá giống vài loài khác trong chi, mà hay gặp nhất là Gastrodermus elegans. Vì vậy người ta hay gọi chúng là "nhóm elegans", trong nhóm còn có G. bilineatus và G. nanus. Các loài này khá khó phân biệt. Đặc điểm chính để nhận ra G. napoensis là vệt sẫm màu ở phần trên vây lưng của con đực. Con cái thì khó định danh cho đúng hơn nhiều, nhất là vì ngoài tự nhiên G. napoensis và G. elegans sống chung một vùng và hay về chung trong các lô hàng lẫn lộn.

Năm 2024, loài này được chuyển từ Corydoras napoensis sang Gastrodermus napoensis (Phylogenomic analyses in the complex Neotropical subfamily Corydoradinae (Siluriformes: Callichthyidae) with a new classification based on morphological and molecular data).1