Cá dao châu Phi

Chiều dài chuẩn (SL) 30cm. Đáy bể 120 × 45cm. Thể tích ~205 lít.

Một bể cỡ khoảng 120 × 45 × 38 cm (~205 lít) là đủ rộng để nuôi một con suốt đời.2

• Nhiệt độ: 23–28°C
• pH: 5,8–7,5
• Độ cứng: 1–20dGH2

Tốt nhất là bể nên có vài khu trồng cây dày. Nếu không làm được thì ít nhất cũng phải để đèn dịu và có chỗ cho cá trốn, dưới dạng nào cũng được. Bạn có thể dùng chậu đất nung, đá nhẵn hay các khúc lũa để tạo hang cho cá trú ẩn. Một lựa chọn khác là set bể biotope với cây châu Phi, chẳng hạn Anubias buộc lên lũa. Anubias còn có cái lợi là sống khỏe trong điều kiện khá tối, đúng kiểu ánh sáng loài cá dao này ưa. Với kiểu bể này, nền cát mềm là tốt nhất. Bên trên có thể rải thêm ít lá sồi, lá dẻ gai (beech) hoặc lá bàng khô cùng sợi than bùn để bể trông thật tự nhiên.2

Ngoài tự nhiên, cá ăn chủ yếu côn trùng và giun. Nuôi trong bể, cá ăn ngay mọi loại thức ăn đông lạnh thông dụng. Cá cũng chịu ăn thức ăn khô.1

Giống mọi loài trong họ Notopteridae, X. nigri chủ yếu ăn thịt. Cá quen ăn trong bể rất nhanh và nhận hầu hết các loại thức ăn tươi sống hay đông lạnh giàu đạm. Một số con còn tập ăn được cả thức ăn khô. Bạn nên cho ăn đa dạng, gồm trùng huyết, tôm, thịt trai cắt nhỏ, giun đất, thức ăn viên cho cá ăn thịt, v.v.2

Cá dao châu Phi sẽ ăn những con cá rất nhỏ. Với mọi loài cá lớn hơn, chúng sống hiền hòa. Đôi mắt to cho thấy đây là loài hoạt động lúc chạng vạng. Trong bể, Xenomystus không nhất thiết đòi hang. Thứ chúng cần là những chỗ trú khuất sáng.1

Đừng nuôi chung với cá nào nhỏ đến mức nó coi là mồi. Những bạn cùng bể hợp gồm các loài characin cỡ lớn, cichlid hiền cỡ vừa, cá bướm và các loài cá da trơn như Synodontis, Brochis hay cá họ Loricariidae. Lúc còn nhỏ, cá có thể nuôi theo đàn. Càng lớn, nó càng giữ lãnh thổ, nhất là với đồng loại. Vì vậy muốn nuôi một nhóm cá trưởng thành thì bạn cần bể tương đối lớn.2

Đực cái gần như không phân biệt được. Con đực có lưng hơi gù cao hơn một chút.1

Cá cái trông tròn bụng hơn khi mang đầy trứng. Ngoài lúc đó ra thì rất khó phân biệt đực cái.2

Xenomystus nigri đẻ trứng trong khe. Cá "bắn" từng quả trứng vào các hốc lõm hoặc lỗ nhỏ. Có vẻ loài này không chăm sóc trứng và con.1

Loài này đã từng đẻ trong bể, nhưng hiếm và có rất ít thông tin chi tiết. Khi tán tỉnh, cặp cá phát ra tiếng kêu như tiếng sủa rất đặc trưng. Cá cái đẻ khoảng 150-200 trứng lên bề mặt lũa hoặc đá. Sau đó cá đực canh ổ trứng và dùng vây quạt nước cho trứng. Có vẻ trứng nở trong vòng 10 ngày, và lúc đó bạn nên vớt cá đực ra. Thức ăn đầu tiên cho cá bột nên là ấu trùng Artemia mới nở hoặc giun vi sinh.2

Loài này phân bố rộng khắp Tây Phi. Trong ảnh là một con non từ Congo và hai con trưởng thành từ sông Niger ở Nigeria. Cá bán trên thị trường thường có nguồn từ Nigeria.1

Loài này phân bố tự nhiên rải rác ở một phần lãnh thổ Nigeria, Cameroon, Cộng hòa Dân chủ Congo, Ai Cập, Chad, Liberia, Gabon, Togo, Sudan, Benin, Sierra Leone và Angola. Người ta đã ghi nhận nó ở nhiều con sông lớn, trong đó có hệ thống sông Nile, Congo và Niger.2

Người ta cho rằng loài này hay gặp nhất ở những vùng nước tĩnh hơn, nơi cây cỏ mọc um tùm. Cá có vùng phân bố tự nhiên rộng, có nhiều đặc điểm thích nghi sinh học và lại dễ nuôi trong bể. Những điều đó có vẻ cho thấy nó sống được trong nhiều điều kiện môi trường khác nhau.2

Điểm hút người chơi nhất ở cá dao là dáng bơi uyển chuyển. Nhờ cấu tạo vây đặc biệt, chúng bơi tới hay bơi lùi đều dễ dàng, và lao đi nhanh như chớp. Cá dao khá khôn. Chúng nhận ra người nuôi và nghe tiếng huýt sáo là bơi đến xin đồ ăn ngon. Giữa các con với nhau, chúng giao tiếp bằng âm thanh và bằng "ngôn ngữ điện", tức là các xung điện yếu. Loài này không có màu sặc sỡ. Dù vậy, nó vẫn tạo sự tương phản rất đẹp với các loài khác trong bể.1

Loài này ban đầu thuộc chi Notopterus và đến năm 1984 thì được xếp lại. Hiện nay nó là loài duy nhất đã mô tả của chi Xenomystus, và có khá nhiều điểm thú vị. Bóng bơi của cá biến đổi riêng để làm cơ quan hô hấp phụ, giống như ở các loài cá họ Polypteridae. Thỉnh thoảng cá buộc phải ngoi lên mặt nước đớp một ngụm khí, và lúc đó thường phát ra tiếng kêu như tiếng chuông. Người ta hay nhầm X. nigri với cá dao châu Á (Notopterus notopterus), loài trông giống nhưng hung dữ hơn nhiều. Tuy vậy, hai loài rất dễ phân biệt. X. nigri không có vây lưng, còn họ hàng châu Á của nó thì có. Giống các loài khác trong họ Notopteridae, cá này khác cá dao bộ Gymnotiformes ở chỗ vây hậu môn và vây đuôi liền thành một vây dài uốn sóng, chạy dọc mặt dưới thân. Cần nhớ thêm rằng cá không có vảy nên rất nhạy cảm với thuốc cho vào bể. Khi cần chữa bệnh trong bể có loài này, bạn chỉ dùng một nửa liều, và tuyệt đối không dùng muối. Đây là loài cá dao lý tưởng cho người mới chơi. Nó nhỏ nhất trong các loài cá dao nuôi bể và lại rất khỏe. Mới thả vào bể, cá có thể rất nhát vì bản tính sống về đêm. Nuôi lâu dần thì nó thường bạo dạn hơn. Cá không có màu sặc sỡ, nhưng bù lại có tập tính thú vị và kiểu bơi uốn lượn như sóng (nó còn bơi lùi được!). Nếu chăm đúng cách, cá thường sống khá lâu.2