Cá hồng cầu đen

Đáng buồn là rất hay gặp cảnh cá trưởng thành bị nhốt trong bể chật chội. Muốn nuôi một con đến hết đời, bạn cần một cái bể khổng lồ, tối thiểu 300 × 90 × 90 cm, tức khoảng 2550 lít, càng lớn càng tốt. Lúc còn nhỏ, cá có thể nuôi tạm trong bể nhỏ hơn. Nhưng nếu cho ăn đầy đủ thì cá lớn rất nhanh.1

• Nhiệt độ: 22–28°C
• pH: Loài này thích nghi tốt, chỉ cần tránh các mức quá cao hoặc quá thấp. Trong khoảng 5,5–7,5 là ổn.
• Độ cứng: 1–15 dGH1

Với loài này, kích thước bể và hệ thống lọc quan trọng hơn nhiều so với chuyện bày trí. Nói cho đúng thì bể nuôi cá trưởng thành không cần trang trí gì cả, vì cá bơi lội rất nhiều. Dù bày gì thì cũng đừng để bể quá chật chỗ. Trồng cây cũng chẳng được gì, vì cá sẽ ăn sạch ngay. Bạn chỉ nên đặt vài tảng đá cuội đã bị nước mài nhẵn, có thể thêm vài khúc lũa lớn hoặc cành dẻ gai (beech). Các vật này phải đủ nặng để cá không xô đi được, nếu không thì phải cố định chúng vào bể bằng cách nào đó.

Một con cá cỡ này thải ra rất nhiều chất bẩn, nên bể cần một bộ lọc sinh học lớn và mạnh. Nếu được, bạn nên làm lọc sump, vì kiểu lọc này cho phép đặt phần lớn thiết bị ở ngoài bể. Cá lớn khi lao đi trong bể có thể dễ dàng làm vỡ sưởi thủy tinh, nhiệt kế và các thiết bị tương tự. Nếu không làm sump được thì hãy mua bộ lọc lớn nhất trong khả năng của bạn (lọc dùng cho hồ ngoài trời cũng đáng cân nhắc) và thay nước nhiều, đều đặn.1

Người ta mổ dạ dày cá ngoài tự nhiên và thấy chúng chủ yếu ăn thực vật, gồm trái cây, quả hạch và hạt. Dù vậy, đây là loài gặp gì ăn nấy, nên chúng cũng ăn côn trùng, động vật phù du và cá nhỏ. Nuôi trong bể, bạn nên cho ăn đa dạng. Nền chính là thức ăn viên khô hoặc thức ăn dạng thanh nổi loại tốt, kèm nhiều trái cây và rau củ. Rau bina, lá xà lách, cùng các loại như táo, chuối, đào, nho, bí ngòi, đậu Hà Lan, bắp cải và cà rốt đều dùng tốt.1

Cá nhỏ nhiều khả năng sẽ bị ăn. Còn với các loài lớn, nhìn chung loài này khá hiền. Tuy vậy, nó bơi liên tục không ngừng, nên có thể làm phiền những bạn cùng bể ít bơi hoặc nhút nhát. Muốn nuôi chung với các loài khác thì dĩ nhiên phải có một cái bể thật sự khổng lồ. Nếu có đủ chỗ, bạn có thể ghép cùng cá rồng, các loài characin cỡ tương đương, cichlid cỡ lớn và cá da trơn lớn thuộc các nhóm Pimelodid, Doradid và Loricariid.

Lúc nhỏ cá sống theo đàn. Khi lớn lên, chúng sống đơn độc hơn. Bạn có thể nuôi một nhóm trong bể, nhưng chuyện này một lần nữa phụ thuộc chủ yếu vào không gian. Nếu bể chật, cá trưởng thành có thể trở nên khá phiền. Chúng rượt đuổi và cắn vây cả đồng loại lẫn các loài khác.1

Cá cái trưởng thành có bụng tròn hơn cá đực một chút.1

Giới chơi cá cảnh chưa ai cho loài này sinh sản được. Tuy vậy, ở Nam Mỹ và nhiều nước Viễn Đông, người ta vẫn nhân giống với số lượng khá lớn để lấy thịt. Cá thường được tiêm hormone để kích thích đẻ.1

Loài này có nguồn gốc từ lưu vực sông Orinoco và Amazon ở Colombia, Venezuela, Peru, Bolivia và Brazil. Các quần thể du nhập đang sinh sôi mạnh ở nhiều nơi trên thế giới, từ quần đảo Tây Ấn cho tới tận Đài Loan.1

Cá sống ở dòng chính của các con sông và vùng đồng bằng ngập lũ. Đến mùa mưa, chúng bơi vào rừng ngập nước. Cá thường ưa những chỗ nước nông, chảy chậm, có cây cỏ rủ xuống mặt nước hoặc thực vật trôi nổi. Mấy tháng đầu đời, cá con sống ở đồng bằng ngập lũ. Ở đó thức ăn nhiều và ít bị cá khác săn hơn.1

Ở các nước bản địa, loài này có tên tambaqui. Nó là loài cá có vảy lớn thứ hai ở lưu vực Amazon. Chỉ riêng chi tiết này đã nói lên khá nhiều về chuyện nó có hợp để nuôi bể hay không. Thực ra, việc có nên coi nó là cá cảnh hay không vẫn còn nhiều tranh cãi. Cá pacu nuôi trong bể hiếm khi đạt kích thước tối đa, nhưng vẫn dễ dàng dài tới khoảng 60 cm. Nhiều người tin rằng cá chỉ lớn vừa với cái bể nó sống. Đó chỉ là một lầm tưởng.

Đáng tiếc là loài này thường được bán lúc mới dài 5–8 cm, trông rất dễ thương. Người bán còn hay gắn cho nó những cái tên hấp dẫn như "piranha ăn chay" (pacu cùng phân họ với piranha và nhìn qua cũng khá giống). Hậu quả là nhiều thủy cung công cộng có những bể trưng bày lớn toàn cá trưởng thành do người chơi "tặng lại". Có nơi nhận nhiều đến mức phải từ chối không nhận thêm. Một kết cục buồn hơn nhưng cũng phổ biến không kém là cá lớn quá bể thì bị đem thả xuống sông, ao. Ở vùng khí hậu lạnh thì dĩ nhiên cá không sống nổi. Dù vậy, do những người chơi thiếu trách nhiệm thả ra, hiện đã có quần thể pacu sống ở nhiều bang của Mỹ và một số nước khác. Vì thế, nhiều cơ quan quản lý động vật hoang dã ở Mỹ đã cấm bán loài này.

Pacu có bộ răng rất đặc biệt để nghiền trái cây, quả hạch và hạt. Răng có núm, trông giống răng hàm của người, và hàm của cá rất khỏe. Cá hiếm khi hung dữ, nhưng nếu bị cắn thì rất đau. Bạn nên cẩn thận mỗi lần thò tay vào chăm bể.

Ở Nam Mỹ, loài này được nuôi rộng rãi trong các dự án thủy sản. Nó rất hợp với nghề nuôi vì chịu được nhiều điều kiện nước khác nhau và sống được cả trong nước thiếu oxy. Hiện có nhiều nghiên cứu đang tìm cách nuôi ít ảnh hưởng đến sinh thái nhất, vì ở nhiều vùng nước bản địa cá đang bị đánh bắt quá mức nghiêm trọng. Nếu số cá ngoài tự nhiên tiếp tục giảm, hậu quả có thể rất nặng nề. Loài này sẽ bị ảnh hưởng, và kéo theo cả những hệ sinh thái nơi nó sống.

Hạt của nhiều loại quả mà pacu ăn không tiêu hóa được, nên cá thải ra nguyên vẹn. Một số chuyên gia tin rằng loài cá này góp phần lớn vào việc phát tán hạt cây ở các khu rừng ngập nước. Vì vậy, người ta coi nuôi pacu thương mại theo hướng bền vững là ưu tiên. Cách này giúp số cá ngoài tự nhiên không giảm thêm. Nó cũng mang lại cho nông dân một nguồn thu nhập khác. Người ta hy vọng nhờ vậy nông dân sẽ chuyển sang nuôi cá thay cho trồng trọt, vì trồng trọt đang tàn phá nặng nề nhiều vùng rừng mưa Amazon.

Nghe nói pacu ăn thịt rất ngon. Người ta cho rằng thức ăn tự nhiên của nó là trái cây và quả hạch nên thịt mới thơm ngon hơn. Do cá rất to, thịt thường được cắt bán cả xương, giống như sườn heo. Ngoài ra, loài này còn được dùng làm cá câu giải trí, cả ngoài môi trường tự nhiên lẫn trong các hồ thả cá nhân tạo. Vì mục đích này, nó đã được đưa vào một số nước Viễn Đông, trong đó có Thái Lan và Malaysia.1