Tự dán bể cá acrylic: cách dùng kim ghim và dung môi Weld-On 4

Nhiều người muốn có một chiếc bể acrylic đúng kích thước mình cần nhưng không dám tự làm, vì sợ bể rò nước ra nhà. Thật ra bể acrylic dưới khoảng 120 cm khá dễ dán, miễn là làm đúng trình tự và chịu chờ đủ thời gian. Phần lớn công sức nằm ở khâu chuẩn bị, còn bước bơm dung môi chỉ mất vài giây.

Bài này đi qua cách dán một bể acrylic dày 10 mm bằng kim ghim và dung môi Weld-On 4: chuẩn bị dụng cụ, căn vuông, thứ tự ghép tấm, lật bể, dán đáy và hoàn thiện mép.

Dung môi dán acrylic hoạt động thế nào

Weld-On 4 hay được gọi là "keo", nhưng nó không dán như keo silicon. Dung môi làm mềm bề mặt hai tấm acrylic, cho chúng chảy vào nhau rồi bay hơi đi. Sau vài phút, chỗ nối gần như là một khối nhựa liền, giống như được hàn lại. Dung môi này loãng như nước, mùi giống cồn y tế và bay hơi rất nhanh.

Có hai cách đưa dung môi vào khe:

• Kê kim ghim (pin method): kê kim vào khe để tạo một khe hở nhỏ, bơm dung môi vào rồi rút kim ra cho hai tấm ép xuống. Bể trong bài làm bằng tấm 10 mm theo cách này.
• Cho dung môi tự ngấm (wicking, hay capillary method): hai tấm áp sát nhau, không kê gì cả. Bạn chỉ cần chấm dung môi dọc mối nối, nhờ hiện tượng mao dẫn nó sẽ tự ngấm vào khe. Với tấm mỏng hơn 10 mm, người ta thường dùng cách này.

Đây là thói quen chung chứ không phải luật cứng. Có người vẫn dùng cách ngấm cho tấm dày, và cả hai cách đều cho mối dán tốt nếu làm cẩn thận.

Cần chuẩn bị những gì

• Khối gỗ căn vuông: bốn khối ván ép có rãnh vừa khít bề dày tấm acrylic 10 mm. Bạn dựng tấm vào rãnh là tấm đứng vuông góc, không bị đổ. Khối gỗ nặng nên rất vững.
• Cách rẻ hơn nếu không có cưa: dùng thước vuông bằng nhôm, vì dung môi không dính vào nhôm, rồi cặp vào tấm bằng vài cái kẹp nhỏ. Cách này rẻ nhưng vẫn có thể bị đổ, nên khối gỗ nặng vẫn dễ làm hơn.
• Kim ghim may vá: mua ở tiệm đồ may hoặc tiệm đồ thủ công, một hộp khoảng 100 cây.
• Dung môi Weld-On 4 và bình bơm: nên mua dư một chút. Thừa dung môi không sao, nhưng hết giữa chừng thì rất khó xử lý. Bình bơm khó kiểm soát và chảy chậm. Loại đầu kim nhỏ có thể dễ dùng hơn.
• Kìm: kìm thường hoặc kìm chết để rút kim cho nhanh.
• Vật nặng và kẹp: tạ, đá hoặc kẹp thanh dài để đè lên mối nối.

Acrylic cắt bằng đúng loại lưỡi cưa và dụng cụ dùng cho gỗ, nên ai có đồ nghề làm mộc là làm được.

Chuẩn bị tấm trước khi dán

1. Bóc lớp màng bảo vệ ở những mép cần dán.
2. Dựng tấm vào khối gỗ, áp tấm thứ hai lên rồi căn cho mép hai tấm bằng nhau. Một cách kiểm tra dễ là vuốt ngón tay qua mối nối. Nếu không cảm thấy gờ nào thì ổn.
3. Nếu một bên lòi ra một chút thì không sao, lát nữa phay đi được. Quan trọng là hai mặt dán phải áp phẳng vào nhau.
4. Kê vài cây kim ghim vào giữa khe dán.

Ghép các tấm theo thứ tự nào

Hình dung bể khi đã xong: hai tấm hông nằm kẹp bên trong tấm trước và tấm sau. Nghĩa là mép của tấm hông dán áp vào mặt trong của tấm trước, chứ không phải ngược lại.

1. Đặt tấm trước nằm xuống, dán tấm hông thứ nhất lên.
2. Dán tiếp tấm hông thứ hai.
3. Lật cả cụm lại, đặt nó lên tấm sau và dán.
4. Cuối cùng là dán đáy.

Tấm nào trong hơn, đẹp hơn thì chọn làm mặt trước. Lúc dán chưa cần quyết, vì tấm trước và tấm sau có thể đổi cho nhau.

Bơm dung môi và rút kim

1. Bơm dung môi vào khe. Tránh bơm lên mặt gỗ. Khi dung môi ngấm vào, bạn sẽ thấy khe đổi màu.
2. Bạn có khoảng 60 giây để chỉnh lại cho thật vuông. Nếu dán nhiều bể một lúc thì nên đặt hẹn giờ 60 giây trên điện thoại.
3. Chỗ nào dung môi chưa ngấm đủ thì bơm thêm trong lúc này.
4. Sau khoảng một phút, rút kim ra. Hai tấm sẽ ép xuống, phần nhựa mềm hơi lòi ra ở mép mối nối. Để biết đã rút kim được chưa, sờ vào mép: nếu thấy ướt như nước là chưa được, không thấy gì là gần như đã sẵn sàng.
5. Mỗi lần dán dùng một cây kim mới. Kim đã dính dung môi nhiều khi còn nhầy, cầm phải cây đó có thể làm hỏng mối nối.
6. Chờ khoảng 5 phút rồi mới chuyển sang dán tấm tiếp theo.

Lật bể mà không làm nứt mối nối

Đây là lúc dễ hỏng nhất. Nếu bạn chưa từng dán hay chưa từng khiêng một bể acrylic thì nên chờ khoảng 30 phút cho mỗi mối nối trước khi lật. Nếu chỉ nắm một tấm mà nhấc lên, cả cụm sẽ bị xoắn và mối nối có thể bung ra.

1. Nâng các góc lên cùng một lúc và lật cả cụm.
2. Acrylic mềm dẻo, nên bạn sẽ thấy các tấm bị cong võng. Hãy chèn một tấm acrylic hoặc một thanh gỗ dài ít nhất khoảng 40 cm vào giữa hai tấm hông, căn cho vuông. Nhờ vậy cả cụm cứng lại và không đổ.
3. Vẫn dựng khối gỗ hai bên cho chắc, vì tấm hông có thể bung ra rồi đổ xuống.

Đừng bỏ qua chuyện võng. Khi tấm bị cong, mối nối nhìn vẫn ướt như đang dán tốt cho tới lúc rút kim. Nhưng thực tế nó không đông kết tốt, và tấm sau sẽ bị phình ra.

Dán đáy và xử lý khe hở

Đáy là mối nối dài nhất, chạy quanh cả chu vi bể. Vì vậy bạn cần đủ dung môi và một bình bơm chảy đủ nhanh. Với bình bơm chậm, khi bơm tới cuối thì chỗ bơm đầu tiên đã bắt đầu khô.

• Khe hở to hơn độ dày kim: các tấm hơi võng nên có chỗ khe rộng hơn khe do kim tạo ra. Hãy chêm vài lưỡi dao lam vào bên dưới để đẩy cho khe khép lại. Bể khoảng 120 cm sẽ cần miếng chêm dày hơn, còn bể rất lớn thì phải dùng nêm gỗ để đẩy phần võng lên cho hai mặt áp vào nhau.
• Chỗ dung môi chưa tới: bơm bổ sung trong lúc vẫn còn thời gian thao tác.
• Mối nối bị trượt hoặc có bọt khí: đặt vật nặng lên trên ngay. Với bể acrylic, đè càng nặng càng tốt. Bình thường có thể dùng kẹp thanh dài.
• Còn chỉnh được không: lúc dung môi còn mềm thì tấm vẫn trượt nhẹ được, nhưng đừng chỉnh quá muộn.

Khi dán bể dài từ khoảng 120 cm trở lên, mặt bàn phải thật phẳng và không bị võng. Chỉ cần mặt bàn hơi cong là mối nối sẽ có một khe hở chạy suốt chiều dài.

Hoàn thiện sau khi dán

• Keo trào ra mép: cứ để yên cho khô hẳn, đừng lau lúc còn ướt. Nếu chỗ đó khô lại thành vệt trắng, bạn có thể bơm thêm dung môi đè lên cho nó khô trong lại, hoặc khò lửa cho mất vệt.
• Gờ và mép lệch: phay phẳng bằng máy phay với mũi cắt sát mép. Nếu không có máy phay thì cạo bằng dao lam vài lượt.
• Đánh bóng mép: khò bằng đèn khò MAPP hoặc propane để mép trong và nhìn như không có mối nối.
• Gia cố: sau khi dán xong, bước tiếp theo là dán thanh giằng cho bể.
• Phoi nhựa: phay acrylic rất bụi, nên làm ngoài trời và dùng máy hút bụi để gom phoi. Acrylic không tự phân hủy, nên phải gom lại vứt đúng chỗ, đừng để gió thổi bay đi.

Acrylic so với kính khi tự làm bể

Acrylic có hút một ít nước và sẽ dẻo hơn một chút sau khi ngâm, nên cần tính đến chuyện này khi thiết kế bể. Giá acrylic gần đây cũng tăng nhiều, có lúc đắt hơn kính, nên trước khi chọn vật liệu bạn nên hỏi giá ở chỗ mình mua.

Bắt đầu từ đâu

1. Chọn một bể nhỏ, dài dưới 120 cm, dùng tấm 10 mm để làm bể đầu tiên.
2. Làm hoặc mua bốn khối gỗ căn vuông có rãnh vừa độ dày tấm, chuẩn bị kim ghim và dung môi dư dả.
3. Tập căn tấm và bơm dung môi trên vài mẩu acrylic vụn trước để quen với thời gian thao tác 60 giây.
4. Khi dán bể thật, chờ 30 phút cho mỗi mối nối trước khi lật bể. Nhanh hơn vài phút không đáng để đánh đổi một mối nối hỏng.