Đi ống tràn và lọc cho hệ hai bể cá lớn xếp chồng

Bể nuôi cá lớn như cá đuối hay rồng châu Á mà lên tới vài trăm lít thì đường tràn và lọc phải tính kỹ ngay từ đầu. Hệ thống ở đây gồm hai bể xếp chồng, mỗi bể dài 244 cm, rộng 91 cm, cao 38 cm, khoảng 850 lít một bể, dùng chung một bộ lọc. Bài này đi qua cách làm vách tràn có răng, hộp tràn hai ống xả cho nước chảy êm, đường ống nối hai tầng xuống lọc, và cách chuyển nguyên bộ lọc đã chạy vi sinh từ bể cũ sang để thả cá được ngay.

Trước khi lắp lọc, cả hai bể đã châm đầy nước chạy thử khoảng một tuần để kiểm tra rò rỉ. Bể lớn thì đừng bỏ bước này. Hộp tràn, đầu xuyên vách và đường ống cũng nên lắp xong và kiểm tra luôn trong lúc chưa có cá.

Nước chạy vòng trong hệ thống thế nào

Lọc nằm ở một đầu của hệ thống. Bơm đẩy nước lên bể trên qua đường hồi. Nước chảy dọc bể trên, tràn ra ở đầu bên kia rồi đổ xuống bể dưới. Tới bể dưới, nước lại phải chảy ngược về phía đầu có lọc, tràn qua vách tràn bên đó rồi xuống lọc. Lọc xong, bơm lại đẩy lên bể trên và vòng cứ thế lặp lại.

Đầu vào và đầu ra của mỗi bể nằm ở hai đầu đối diện. Cách bố trí này buộc nước phải đi hết chiều dài từng bể rồi mới rời đi. Nắm được đường đi này rồi thì các phần bên dưới sẽ dễ hiểu hơn.

Vách tràn (weir) là gì và cắt răng ra sao

Vách tràn là một vách ngăn trong bể dùng để điều tiết lượng nước chảy vào hộp tràn. Thường thì đó là một tấm vách phụ dựng bên trong bể. Răng có thể cắt ở trên, ở giữa hoặc ở dưới tấm vách đó. Ở hệ này, vách tràn chính là tấm kính hông của bể. Phía trên tấm hông được cắt răng, và nước tràn qua các khe răng đó để vào hộp tràn gắn bên ngoài.

Răng ở đây rộng khoảng 1,9 cm, sâu khoảng 5 cm. Kích thước này được chọn dựa trên tính toán lưu lượng dự định chạy cho bể này. Bể khác lưu lượng khác thì phải tự tính lại, không nên lấy y nguyên con số này. Tấm hông bằng acrylic, cắt bằng máy cưa bàn như sau:

1. Vẽ trước vị trí và hình dạng từng răng lên mép tấm.
2. Lắp lưỡi cưa hợp kim 60 răng, kiểu răng triple chip, loại hay dùng để cắt acrylic.
3. Kẹp một miếng acrylic vụn vào cuối thanh cữ làm chặn, đặt sao cho lưỡi cưa ăn vào đúng 5 cm thì dừng, răng sẽ không bị cắt sâu quá.
4. Cắt đường đầu tiên, dịch thanh cữ sang một chút rồi cắt đường tiếp theo.
5. Lặp lại cho tới khi đủ bề rộng răng. Mỗi lần cắt chỉ ăn được bằng bề dày lưỡi cưa nên khá lâu, nhưng răng ra đều và đẹp.

Hộp tràn hai ống xả: cách cho nước chạy êm

Hộp tràn ở đây chỉ là mấy tấm acrylic dán vào hông bể thành hình hộp. Hộp chỉ cần đủ rộng để chứa đường ống bên trong, làm to hơn cũng không để làm gì. Đáy hộp khoan hai lỗ để lắp hai đầu xuyên vách (bulkhead) cỡ 3,8 cm.

Ống	Kiểu	Phần nước nhận
Ống gần (ống chính)	Không có ống đứng, nước chảy thẳng xuống, giống ống xả hơn là ống tràn. Phía dưới có van bi.	Phần lớn lượng nước
Ống xa (ống phụ)	Nước dâng tới mới tràn vào.	Chỉ một ít nước

Cách chỉnh rất đơn giản. Bạn khóa van bi dưới ống chính thật từ từ cho tới khi mực nước trong hộp dâng lên tới ống phụ. Lúc đó ống chính gánh gần hết nước, ống phụ chỉ nhận một ít, và hộp tràn chạy êm, không ồn.

Trên mỗi hộp tràn có thêm một nắp nhỏ cắt từ acrylic thừa. Nắp này để giảm bay hơi.

Nối bể dưới về lọc

Hộp tràn ở bể dưới làm y hệt bể trên: vẫn vách tràn có răng, vẫn hai ống xả với van bi. Khác ở chỗ nước ra khỏi bể dưới không đổ xuống bể nào nữa mà phải tràn vào lọc.

Bộ lọc ở đây cao hơn hộp tràn nên đường ống phải uốn vòng lên rồi mới đổ vào lọc. Mấy đoạn ống này dùng ống ABS vì lúc đó hết ống PVC, chỗ bán cũng không còn hàng. Ống ABS nối với phụ kiện PVC bằng keo chuyên dán ABS với PVC và vẫn chạy bình thường. Nếu bạn bị kẹt vật tư giữa chừng thì đây là một cách xoay xở.

Chuyển lọc đã chạy vi sinh sang bể mới

Bể mới không cần lọc mới. Bộ lọc đang chạy cho bể cũ khoảng 2.040 lít sẽ chuyển nguyên sang hệ này. Bộ lọc nối với bể cũ chỉ qua một khớp rắc co (union). Rắc co gồm hai nửa, vặn vào thì hai đoạn ống ăn khớp với nhau, vặn ra thì tách rời được.

Vì vậy khi làm đường ống cho hệ mới, chỉ cần canh độ cao cho khớp với đầu rắc co trên lọc, chừa thêm chút khoảng để xê dịch. Đến lúc chuyển thì tháo rắc co, kéo lọc qua, vặn vào đầu ống của hệ mới rồi bật lên. Lọc đã có sẵn vi sinh từ bể cũ nên hệ mới coi như đã chạy vi sinh xong và thả cá được.

Chỗ khó là không gian. Khe giữa bể và các vật xung quanh được tính là đủ để đẩy lọc vào vị trí, nhưng rất chật. Nếu bạn định làm theo cách này, hãy đo kỹ đường đi của lọc trước khi dựng bể.

Thứ tự chuyển lọc và chuyển cá

Đây là phần quan trọng nhất của cả quá trình. Thứ tự dự tính như sau:

1. Chỉnh nhiệt độ nước hai bể mới cho bằng nhiệt độ bể cũ. Đây cũng là nguyên tắc chung khi chuyển cá sang nước mới.
2. Tắt bể cũ, tắt lọc.
3. Tháo rắc co, đẩy lọc sang, nối vào đường ống hệ mới rồi bật lên cho hệ thống chạy.
4. Xả bớt nước bể cũ để bắt cá cho dễ.
5. Chuyển cá rồng châu Á lên bể trên, cá đuối xuống bể dưới. Nhiều khả năng sẽ bắt rồng trước, vì rồng hay nhảy và dễ hoảng khi có người cầm vợt lùa bắt cá đuối trong bể.
6. Xả cạn phần nước còn lại của bể cũ rồi dọn bể đi.

Bắt đầu từ đâu

• Châm đầy nước chạy thử bể và hộp tràn ít nhất một tuần để kiểm tra rò rỉ trước khi tính tới lọc.
• Tính lưu lượng mình muốn chạy trước, rồi từ đó mới chọn kích thước răng vách tràn và cỡ đầu xuyên vách.
• Lắp van bi dưới ống xả chính và khóa từ từ cho tới khi nước dâng tới ống phụ.
• Nếu định dùng lại lọc cũ, nối nó bằng rắc co và đo trước đường đẩy lọc sang chỗ mới.