Cá killi Walker

• Bể phải có nắp đậy kín, vì loài này nổi tiếng hay nhảy. Chúng nhảy rất giỏi, nên nắp phải thật khít.

Fundulopanchax walkeri là một loài cá killi săn mồi, sống ở Bờ Biển Ngà và Ghana. Ngoài tự nhiên, chúng ở các con suối nhỏ, đầm lầy và ao trong rừng mưa ven biển và vùng savan có rừng. Loài này có cả dạng cá một mùa (annual) lẫn dạng không theo mùa (non-annual). Nhờ vậy chúng sinh sản được cả ở vùng nước có quanh năm lẫn vùng nước chỉ có theo mùa. Chúng cần nước mát hơn nhiều loài killi khác. Con cá nào lọt vừa miệng chúng cũng sẽ ăn. Một số quần thể hoang dã đang bị đe dọa hoặc đã tuyệt chủng do con người khai phá đất đai quá nhanh.1

Chiều dài chuẩn (SL): 65 mm.

Đáy bể: 45 × 25 cm. Thể tích: khoảng 28 lít.

Bể 45 × 25 × 25 cm, khoảng 28 lít. Dù vậy, bạn vẫn có thể cho chúng đẻ trong bể nhỏ hơn.1

• Nhiệt độ: 20–23°C
• pH: 6,0–7,0
• Độ cứng: 5–12 dGH1

Bạn nên dùng nền tối màu, chẳng hạn rêu than bùn hoặc vật liệu tương tự. Bể cần có những khoảng trồng cây dày và vài khúc lũa để cá có chỗ ẩn nấp. Thả thêm cây thả nổi cũng nên làm, vì chúng làm ánh sáng trong bể dịu hơn nữa. Loài này nhảy rất giỏi, nên nắp bể phải thật khít. Nếu được, hãy cho nước trong bể chạy qua than bùn khi lọc.1

Chúng thích thức ăn sống hoặc đông lạnh cỡ nhỏ như bo bo hay trùng huyết. Dù vậy, trong nhiều trường hợp cá cũng chịu ăn cám vảy loại tốt.1

F. walkeri nuôi chung bể cộng đồng được, nhưng tốt nhất là nuôi bể riêng chỉ có loài này. Con cá nào lọt vừa miệng chúng cũng sẽ ăn. Với kích thước nhỏ như vậy, chúng cũng khá hung dữ. Ngoài ra, chúng thích nước mát hơn một chút so với nhiều loài khác.1

Con đực to hơn và có màu rực rỡ hơn con cái.1

Cho loài này đẻ tương đối dễ. Đây là loài thuộc nhóm gọi là "egg hanger". Một bộ ba có thể đẻ dễ dàng trong bể nhỏ chỉ 30 x 20 x 20 cm. Có nhiều cách cho đẻ khác nhau, và chọn cách nào phần lớn là do sở thích mỗi người. Nhiều người không gắn lọc cho bể đẻ killi. Tuy vậy, gắn một lọc vi sinh (lọc bông) nhỏ chạy bằng sủi khí để nước khỏi tù đọng cũng không phải ý tồi. Nước nên mềm và hơi chua, pH khoảng 6,5, nhiệt độ 23–24°C. Bể không cần đèn, và lọc qua than bùn sẽ có ích.

Trước khi cho đẻ, bạn cần vỗ béo cá bằng nhiều loại thức ăn sống và đông lạnh. Hãy nuôi đực và cái ở các bể vỗ riêng. Khi cá đã sung sức, chọn con đực đẹp nhất và những con cái mập nhất rồi thả vào bể đẻ. Nuôi tách như vậy thì con cái có thời gian hồi sức giữa các lần đẻ.

Ngoài tự nhiên, cá đẻ trứng vào nền hoặc vào các búi cây. Vì thế giá thể đẻ có thể là một lớp rêu than bùn dưới đáy bể, tổ đẻ bằng sợi (spawning mop), hoặc các búi cây lá nhỏ như rêu java. Bể đáy trống kèm tổ đẻ bằng sợi là cách dễ nhất, cả khi vệ sinh bể lẫn khi thu trứng. Nếu nước đạt chuẩn và cá được vỗ béo kỹ, chúng sẽ đẻ mà không gặp trục trặc gì.

Bạn có thể để trứng nở ngay trong bể cùng cá bố mẹ, nhưng một phần trứng và cá bột có thể bị ăn mất. Nếu muốn nuôi được một đàn kha khá, bạn nên vớt trứng ra. Mỗi ngày cá đẻ 10–30 trứng, kéo dài khoảng 2 tuần. Thấy trứng ở đâu thì nhẹ tay vớt ra ngay. Mỗi bộ ba chỉ nên cho đẻ chừng một tuần rồi đưa về bể vỗ. Đẻ trứng rất hao sức cá, nhất là con cái. Để chúng đẻ quá lâu thì cá có thể kiệt sức và yếu đi.

Trứng vớt ra có thể ấp trong nước, hoặc đặt trên một lớp rêu than bùn ẩm trong hộp nhỏ (hộp bơ thực vật là vừa đẹp). Ấp trên than bùn thường ít trứng bị nấm hơn. Dù ấp cách nào, bạn vẫn phải gắp bỏ trứng bị nấm.

Nếu ấp trong nước, bạn chuyển trứng sang một bể nhỏ chứa nước lấy từ bể đẻ, sâu 2–5 cm, rồi nhỏ thêm 1–3 giọt xanh methylen (tùy lượng nước). Đặt hộp ấp ở chỗ tối, vì trứng rất nhạy với ánh sáng. Ngày nào cũng kiểm tra và dùng ống hút gắp trứng bị nấm ra. Trứng sẽ nở sau khoảng 21 ngày, nhanh hay chậm tùy nhiệt độ.

Nếu ấp trên rêu than bùn, bạn đặt hộp ở chỗ ấm và tối, rồi cứ để yên 8–12 tuần. Sau thời gian đó trứng đã sẵn sàng nở. Nếu bạn cho đẻ nhiều loài hoặc nhiều lứa cùng lúc, nên dán nhãn từng hộp, ghi ngày đẻ, ngày nở, tên loài và số trứng để khỏi nhầm lẫn tai hại. Sau 8–12 tuần, thường chỉ cần thả trứng vào bể nuôi cá bột là trứng nở. Trứng gặp nước sẽ được kích thích để nở.

Ngay từ khi nở, cá bột ăn được ấu trùng artemia hoặc giun vi sinh (microworm). Sau khoảng 2 tuần thì cho ăn thêm thức ăn sống và đông lạnh cỡ lớn hơn. Lúc đầu phải giữ mực nước thật nông. Cá bột lớn tới đâu thì nâng mực nước tới đó, và chúng lớn rất nhanh.1

Loài này sống ở các con suối nhỏ, đầm lầy và ao trong vùng rừng mưa ven biển và vùng savan có rừng.1

Ngoài tự nhiên, loài này có nhiều quần thể khác nhau. Một số quần thể hiện đang bị đe dọa hoặc đã tuyệt chủng, do con người khai phá đất đai quá nhanh ở Ghana và Bờ Biển Ngà trong những năm gần đây. Trong giới chơi cá, đây không phải loài phổ biến. Điều thú vị là F. walkeri có vẻ tồn tại cả dạng cá một mùa (annual) lẫn dạng không theo mùa (non-annual). Nhờ đặc điểm này, chúng sống được ở nhiều kiểu môi trường, vì sinh sản được cả ở vùng nước có quanh năm lẫn vùng nước chỉ có theo mùa. Bạn cần lưu ý rằng loài này thích nước mát hơn nhiều loài killi khác. Nuôi ở nhiệt độ quá cao thì tuổi thọ của cá sẽ ngắn đi đáng kể.1