Cá liver catfish

• Bể phải có nắp đậy thật khít vì loài này nổi tiếng hay nhảy. Hễ có kẽ hở là nó có thể trốn ra ngoài, và nhiều khả năng sẽ trốn thật.

Cá liver catfish (Heteropneustes fossilis) là một loài cá da trơn sống ở Iran, Pakistan, Ấn Độ, Nepal, Sri Lanka, Bangladesh, Myanmar và quần đảo Andaman. Người ta còn gọi nó là cá da trơn có nọc hay cá da trơn hóa thạch. Ở gốc gai vây ngực có túi nọc, và bị nó đâm thì rất đau. Vì vậy người mới chơi không nên nuôi loài này. Cá cực kỳ khỏe và sống lâu. Nó có thể thở không khí ở một mức nhất định nên sống được cả ở đầm lầy, mương nước chảy chậm và thiếu oxy.1

Chiều dài chuẩn: 30 cm SL. Đáy bể: 120 × 45 cm. Nuôi một con thì bể phải rộng ít nhất 120 × 45 × 45 cm, tức khoảng 243 lít.1

• Nhiệt độ: 21–25°C
• pH: 6,0–8,0
• Độ cứng: 5–30 dGH1

Cá sống khỏe nhất trong bể ánh sáng dịu, nhiều chỗ trốn và vẫn chừa vài khoảng trống để bơi. Bạn có thể bày bể bằng đá nhẵn, lũa, vài đoạn ống nhựa và những thứ tương tự. Nắp bể phải đậy thật chắc. Ngoài tự nhiên, loài cá này chủ động trườn qua những dải đất khô nhỏ để tìm chỗ nước mới. Hễ có kẽ hở là nó có thể trốn ra ngoài, và nhiều khả năng sẽ trốn thật. Lọc phải mạnh và chạy tốt vì cá thải rất nhiều.1

Loài này dễ cho ăn. Cá nhận gần như mọi loại thức ăn khô dạng chìm, thức ăn sống và đông lạnh. Bạn nên cho nó ăn nhiều đồ tươi như giun đất, trùng huyết, tôm cắt nhỏ và các món tương tự. Khi đã quen bể, nhiều con sẽ ngoi lên mặt nước để ăn.1

Cá nhỏ hơn thả chung thì chắc chắn sẽ bị ăn. Còn với các loài năng động cỡ ngang hoặc lớn hơn, loài này khá hiền. Bạn cùng bể lý tưởng nhất là những loài sống ở tầng nước khác, như cá characin hoặc cá chép (cyprinid) cỡ lớn. Cá sống đáy hay cá bơi chậm thì khó hợp hơn, vì đêm đến loài này hoạt động nhiều và có thể quấy chúng. Nghe hơi lạ, nhưng đây là loài thích sống thành bầy, nuôi một nhóm nhỏ là tốt nhất.1

Cá cái trưởng thành thường có thân tròn hơn cá đực.1

Người ta đã cho loài này sinh sản trong bể, nhưng thông tin chi tiết còn rất ít. Có vẻ cá đẻ trứng trên nền, vào một cái hố đào sẵn. Cả cá bố lẫn cá mẹ cùng canh và chăm ổ trứng. Sau khi trứng nở, chúng còn chăm cá bột thêm một thời gian. Ở vài nước nằm trong vùng phân bố, các trang trại thương mại nuôi loài này với số lượng lớn để làm thực phẩm. Họ cho cá đẻ theo cả cách tự nhiên lẫn cách nhân tạo bằng hormone.1

Vùng phân bố tự nhiên của loài này khá rộng, trải qua một phần Iran, Pakistan, Ấn Độ, Nepal, Sri Lanka, Bangladesh, Myanmar và quần đảo Andaman.1

Cá thường sống ở đầm lầy, mương và ao nước chảy chậm, có nơi thiếu oxy. Nó cũng vào cả sông, và thỉnh thoảng người ta còn bắt gặp nó ở vùng nước lợ.1

H. fossilis còn có tên là cá da trơn có nọc hay cá da trơn hóa thạch. Vì có nọc độc nên người mới chơi không nên nuôi. Nọc nằm trong các túi ở gốc gai vây ngực. Bị gai này đâm thì rất đau, và trong một số trường hợp rất hiếm có thể gây tử vong. Vì thế mỗi lần vệ sinh bể hay phải bắt cá ra vì bất cứ lý do gì, bạn phải hết sức cẩn thận. Nếu chẳng may bị đâm, hãy ngâm vết thương vào nước nóng ở mức nóng nhất bạn chịu được. Nước nóng làm biến tính protein trong nọc. Sau đó bạn cũng nên đi khám bác sĩ.

Đây là loài cực kỳ khỏe và sống lâu. Nếu chăm đúng cách, cá dễ dàng sống từ 20 năm trở lên. Nó có thể thở không khí ở một mức nhất định nên chịu được cả những môi trường khá khắc nghiệt. Bóng bơi của cá đã biến thành một túi khí dài nối với khoang mang để nó thở được như vậy. Cá còn tiết chất nhầy làm da lâu khô hơn, và có thể khép kín hoàn toàn mang. Nhờ những đặc điểm này, cá có thể rời khỏi nước một thời gian ngắn để chuyển sang chỗ ở mới.

Các loài trong giống Heteropneustes hiện vẫn còn nhiều chỗ chưa rõ ràng. Hiện có 4 loài được công nhận, nhưng ít nhất một loài (H. microps) còn bị nghi ngờ có phải loài riêng hay không. Một số ý kiến cho rằng các loài này khác nhau thật. Số khác lại cho rằng chúng chỉ khác nhau ở vùng phân bố và một đặc điểm ở vây hậu môn, mà đặc điểm này có thể do cá bị thương chứ không phải do di truyền. Mãi đến năm 2003, loài này mới được chuyển vào họ Clariidae.1