Các loại cây dễ nuôi trong bể cá cichlid châu Phi

Nói đến bể cichlid châu Phi, đa số người chơi sẽ nghĩ ngay tới một cái bể khá trống trải, chỉ có nền cát, đá xếp và đôi khi thêm vài món trang trí giả. Bể kiểu này hiếm khi có cây thật, vì hai lý do. Lý do đầu tiên là nhiều loài cichlid ăn tạp hoặc ăn thực vật. Nhóm mbuna chẳng hạn, rất mê ăn cây. Lý do thứ hai là nhiều loài thích đào bới làm chỗ đẻ, và lúc đào chúng vô tình làm cây bật gốc. Dù vậy, cây thủy sinh vẫn rất đáng trồng. Cây làm bể đẹp tự nhiên hơn. Cây còn hút chất thải nitơ, thứ lúc nào cũng tích tụ trong bể cichlid châu Phi do người nuôi cố tình thả dày cho cá bớt hung hăng. Qua nhiều năm thử nghiệm và tìm những loại cây "chịu được cichlid" nhất, có 10 loại cây dễ trồng đã trụ lại được và sống khỏe cùng cichlid châu Phi. Danh sách nằm ngay bên dưới.

Cây thả nổi

Cây thả nổi rất hợp với bể cichlid. Chúng không mọc dưới nền, nên cá không có cách nào nhổ bật gốc. Nhóm cây này còn nổi tiếng mọc nhanh và hút rất nhiều nitrat, photphat, nhờ vậy nước bể sạch hơn. Có điều, nhiều loại cây nổi lại khá hợp khẩu vị của mbuna và peacock. Vì thế bạn phải chọn những loài mà cá không thích ăn.

Hornwort (Ceratophyllum demersum) là cây nổi đã trồng rất thành công chung với mbuna, nhóm ăn cây khét tiếng nhất trong các loài cichlid châu Phi. Nhìn qua thì cây có vẻ mềm và xù. Thật ra lá dạng kim thông của nó rất dai và hơi có răng cưa. Một vài con cichlid có thể thử gặm hoặc xé mất một mảng. Nhưng hornwort mọc nhanh đến mức phần bị phá gần như không nhìn ra. Điểm cần để ý nhất là cây hay rụng lá kim li ti khi bể cạn dinh dưỡng, và dọn đống lá này rất mệt. Bạn có thể xem thêm bài hướng dẫn chăm sóc hornwort đầy đủ.

Cabomba (Cabomba spp.) là cây thân đứng, nhưng thả nổi trên mặt nước cũng được. Lá cây xòe ra như lông vũ và mỏng manh hơn hornwort một chút. Dù vậy, có vẻ cá cũng không ưa vị của nó. Gặp đèn mạnh, cabomba có thể mọc nhanh đến bất ngờ. Thực tế, một số bang của Mỹ như Washington và California đã xếp cabomba vào danh sách loài xâm hại. Vì vậy bạn nên kiểm tra quy định ở địa phương mình xem có được phép nuôi hay không.

Cây bám (epiphyte)

Cây bám là nhóm cây sống được mà không cần nền. Người chơi thường gắn chúng lên đá, lũa hoặc đồ trang trí để cá không xô cây đi xô cây lại quá nhiều. Bạn có thể buộc cây bằng dây cước, chỉ may, hoặc dán bằng keo 502 dạng gel. Nếu cây mới mua còn nằm trong rọ nhựa, bạn có thể nhét một viên phân nền vào phần bông khoáng rồi đặt nguyên rọ vào chậu trang trí giả đá Easy Planter. Nhiều loại cây bám có thân rễ, tức phần thân mọc bò ngang. Bạn đừng chôn thân rễ xuống nền hay phủ quá nhiều keo lên nó. Làm vậy thì cây có thể bắt đầu thối.

Ráy (Anubias) được nhiều người chuộng vì người mới trồng cũng dễ sống, cây chịu được đèn yếu và có đủ kiểu dáng, kích cỡ. Với bể cichlid, bạn nên chọn các loài to như Anubias barteri, Anubias coffeefolia và Anubias nangi. Những loài này có lá dày, cứng cáp và thân rễ chắc, nên chịu được cá quậy tốt hơn.

Dương xỉ java giống ráy ở chỗ dễ chăm, cần ít sáng và lá bền. Các giống phổ biến gồm dương xỉ java thường, dương xỉ Windelov (còn gọi là lace) và dương xỉ java lá hẹp. Nhân giống dương xỉ java rất dễ. Bạn có thể tách đôi thân rễ. Hoặc bạn cắt một chiếc lá ra, rồi chờ cây con tự mọc lên từ những chấm đen ở mặt dưới lá.

Bolbitis (Bolbitis heudelotii) là một loài cây bám rất đẹp. Lá cây xanh tươi, mặt lá có vân nổi, và lá có thể lớn rất to nên trồng làm hậu cảnh được. Bolbitis còn có tên là dương xỉ nước châu Phi. Cây sống tốt trong nước có pH và GH cao, cũng chính là kiểu nước cichlid châu Phi thường ưa. So với cây nổi thì đa số cây bám mọc chậm. Nhưng cho nó đủ thời gian, bolbitis có thể thành một bụi đồ sộ phủ kín cả một bể cỡ vừa.

Rêu java (Taxiphyllum barbieri) mọc chậm nhưng khỏe, gắn lên đá hoặc lũa trông rất đẹp. Một số nơi bán rêu buộc sẵn trên lưới inox, bạn có thể lấy làm thảm rêu hoặc vách rêu. Rêu java khác ba loại cây ở trên ở chỗ nó không có thân rễ hay rễ thật. Nó lan ra bằng những sợi rễ giả "dính" bám chặt vào bề mặt.

Cây trồng nền

Cá cứ đào bới suốt ngày để kiếm ăn hoặc làm chỗ đẻ, nên nghe chuyện trồng cây dưới nền thì có vẻ bất khả thi. Tuy vậy, vẫn có vài loài trồng được, miễn là bạn dùng một số mẹo để giữ cây bám chặt nền.

Vallisneria là một trong số ít loài cây mọc tự nhiên ở hồ Tanganyika, và sống tốt trong nước có pH, GH cao. Trên thị trường có nhiều loại, ví dụ Vallisneria spiralis và người anh em to con hơn là Vallisneria americana. Loại cây dạng cỏ này mọc rất cao và che tầm nhìn rất tốt, nhờ đó cá bớt đánh nhau. Cây cũng sinh sôi khá nhanh và có thể biến bể thành một khu rừng dưới nước cho cá luồn lách. Một cách hay là cứ để nguyên val trong chậu nhựa lúc mua về, nhét thêm vài viên phân nền cho đủ dinh dưỡng, rồi đặt cả chậu vào Easy Planter để bảo vệ thêm một lớp. Bạn châm phân nước tổng hợp Easy Green vào bể, cây mẹ sẽ bắt đầu đi ngó và ra cây con nối nhau thành chuỗi trên nền. Chỉ khi rừng val đã dày và rễ đã bám chắc thì mới thả cá. Bạn có thể đọc bài viết đầy đủ để biết thêm cách set bể cichlid châu Phi với vallisneria.

Crinum calamistratum, còn gọi là cây hành châu Phi, là loại cây củ mọc chậm, ưa nước cứng và kiềm. Đây là cây làm điểm nhấn rất đẹp cho bể lớn. Lá của nó dai, xoăn và có thể dài tới 1,2 m. Bạn đặt củ lên mặt nền rồi xếp đá vây quanh, hoặc đặt củ vào Easy Planter để cá không nhổ bật được. Lúc đầu lá có thể bị rã do cây chưa quen nước bể. Nhưng nếu đèn ở mức yếu đến trung bình và củ không bị xê dịch, cây sẽ bắt đầu ra những lá dài, xoăn gợn, vươn lên tận mặt nước.

Cây kiếm (sword), như Amazon sword hay red flame sword, có biệt danh "phá bể". Lý do là cây có lá to bản và bộ rễ lan rộng, lớn lên có thể chiếm trọn một bể cỡ vừa. Chính bộ rễ ăn sâu, lan rộng đó giúp cây sống sót dù bị cá nhổ lên, với điều kiện cây đã bén rễ tốt trước khi bạn thả cichlid châu Phi vào. Mới cho vào bể, cây có thể bị rã lá. Bạn cứ bổ sung nhiều viên phân nền hoặc dùng nền giàu dinh dưỡng, cây sẽ sớm hồi lại. Với cây kiếm, bạn nên quây quanh gốc một vòng đá hoặc đồ trang trí thay vì dùng Easy Planter. Như vậy cây càng lớn, bạn càng dễ nới vòng chắn ra.

Cây trồng thò lá lên khỏi mặt nước

Nếu đàn cichlid của bạn quyết ăn sạch đến cọng cây cuối cùng, cách tốt nhất là trồng cây dạng cạn để lá vươn ra ngoài bể. Trầu bà (Epipremnum aureum), phát tài hay trúc phú quý (Dracaena sanderiana) và cây đước đều đã trồng thành công theo kiểu lá ở trên mặt nước, rễ ngâm trong bể. Trồng kiểu này, cây vẫn hút dinh dưỡng từ nước bể, còn lá thì nằm ngoài tầm với của mấy cái miệng háu ăn. Phần lớn thời gian cá có vẻ không đụng tới rễ. Nếu chúng cứ gặm hoài, bạn có thể đặt cây vào lọc treo hoặc giỏ trồng cây móc trên thành bể.

Không có loại cây "chịu được cichlid" nào chắc chắn sống được trong mọi bể. Dù vậy, nhiều khả năng ít nhất vài loại trong danh sách này sẽ sống tốt trong bể cichlid châu Phi của bạn. Cichlid cỡ nhỏ thường ít phá hơn cichlid cỡ lớn, nên bạn có thể tham khảo thêm danh sách 10 loài cichlid đáng nuôi trong bể khoảng 110 lít.