10 sai lầm hay gặp khiến bể thủy sinh bị rêu hại và cách tránh

Phần lớn các đợt rêu hại không tự nhiên mà có. Chúng thường bắt đầu từ vài quyết định nhỏ: lười gắn drop checker, set bể sai thời điểm, châm phân theo thói quen, bật đèn quá mạnh hay bỏ một vài lần thay nước. Những lỗi này không chỉ người mới mắc. Người chơi nhiều năm vẫn vấp phải, và lần nào cũng phải trả giá bằng một bể đầy rêu.

Bài này gom 10 sai lầm cụ thể đã gây ra rêu hại trong các bể có cây, châm CO2 và dùng phân nền. Mỗi lỗi đi kèm cách tránh. Bạn có thể dùng nó như một danh sách để soát lại bể mình.

CO2: đừng đoán, hãy đo

Sai lầm 1: không dùng drop checker. Drop checker là ống nhỏ chứa dung dịch đổi màu theo lượng CO2 trong nước, gắn ngay trong bể. Khi set bể mới, nhiều người chỉ mở van kim, đếm số bọt mỗi giây hoặc nhìn lượng sủi ra từ bộ khuếch tán rồi đoán là đủ. Cách đoán này có lúc đúng. Nhưng cũng có lúc bể bắt đầu mọc rêu râu đen (black brush algae, BBA), và đến khi gắn drop checker vào mới thấy CO2 không đủ. Lời khuyên rất đơn giản: bể nào châm CO2 thì bể đó nên có một cái drop checker.

Sai lầm 2: không hiệu chuẩn cảm biến pH. Có những bộ CO2 tự động dùng cảm biến pH đặt trong bể. Bạn đặt mức pH mong muốn, hệ thống tự mở hoặc đóng CO2 theo số đo. Cảm biến kiểu này cần hiệu chuẩn vài tháng một lần để giữ độ chính xác. Để nguyên cả năm không hiệu chuẩn thì bể có thể bị rêu mà người nuôi không nghĩ tới nguyên nhân này, cứ đi tìm lỗi ở chỗ khác. Nhiều khả năng số đo đã không còn đúng nên lượng CO2 thực tế khác với mức mình đặt. Nếu đang dùng loại này, bạn nên ghi lịch hiệu chuẩn hẳn hoi.

Set bể mới: chọn thời điểm và để ý ánh nắng

Sai lầm 3: set bể giữa mùa hè, ngay trước kỳ nghỉ. Một bể mới set luôn cần chăm kỹ hơn trong vài tuần đầu. Bạn có thể phải chỉnh đèn, chỉnh CO2, và nếu dùng phân nền (aquasoil) thì phải thay nước dày hơn. Rêu hại lại rất thích nước ấm. Set bể khi nhiệt độ đang tăng rồi vài tuần sau đi vắng là công thức cho thảm họa. Khi về, bể có thể đã bùng rêu, kèm cả rêu xanh lam (blue-green algae, BGA, thực chất là vi khuẩn lam) chạy dọc theo đường mặt nền và lan một ít lên thảm cây. Trước khi set bể, bạn nên xem lịch của mình. Nếu sắp có chuyến đi thì đợi về rồi hãy set.

Sai lầm 4: coi nhẹ nắng trực tiếp. Nắng không phải lúc nào cũng gây rêu. Một bể đã cân bằng, nhiều cây, ít chất thải hữu cơ và không dư dinh dưỡng thì vẫn chịu được một ít nắng. Bể mới thì khác hẳn, nhất là khi phân nền còn nhả nhiều dinh dưỡng. Tính chuyện kéo rèm để che là không thực tế, vì sớm muộn gì cũng có hôm quên kéo. Chỉ một chút nắng là đủ để rêu bám. Bể đặt cạnh cửa sổ có thể bị rêu nhiều trong mấy tuần đầu. Khi bể đã ổn định thì chút nắng thêm không còn gây hại.

Cây cũ từ bể có rêu

Sai lầm 5: dùng lại cây từ bể đang bị rêu hại. Một bể bị rêu bụi xanh (green dust algae, GDA) phủ kín được dỡ đi, nhưng cây trong đó đẹp quá nên được giữ lại trồng sang bể mới. Kết quả là bể mới cũng bị GDA phủ. Tiếc cây cũng không đáng đánh đổi cả một bể mới. Cây lấy từ bể đang có rêu thì đừng mang sang bể khác.

Châm phân thế nào để không nuôi rêu

Khi dùng phân nền, nền đã có sẵn rất nhiều dinh dưỡng. Một cách làm phổ biến là trong vài tuần hoặc vài tháng đầu chỉ châm vi lượng và kali, sau vài tuần mới thêm đa lượng. Cách này ổn, nhưng có hai cái bẫy.

Sai lầm 6: châm vi lượng quá nhiều. Lỗi thật ra nằm ở chỗ chép lịch châm của một hãng phân nổi tiếng (lịch phân nước của ADA là vi lượng và kali mỗi ngày) nhưng lại dùng phân của hãng khác đậm đặc hơn nhiều. Chỉ vài tuần sau, đá trong bể phủ kín rêu xanh. Vi lượng có tên như vậy vì cây chỉ cần rất ít. Ở trường hợp này, giảm vi lượng xuống còn một lần mỗi tuần thì đá sạch rêu và cả bể hết rêu. Con số một lần mỗi tuần chỉ đúng với loại phân đậm đặc đó. Điều cần nhớ là liều phải theo độ đậm đặc của chai phân bạn đang cầm, đừng theo lịch của một sản phẩm khác.

Sai lầm 7: bỏ quên nitrat. Nitrat thấp trong nước làm các cây như Rotala lên màu đỏ rất đẹp. Vì quá chú tâm ép màu đỏ, nhiều người bỏ qua nhu cầu của các cây còn lại và không châm nitrat suốt nhiều tháng. Cây bắt đầu yếu, rồi rêu hại xuất hiện. BGA đặc biệt thích điều kiện thiếu nitrat, nên bể để thiếu nitrat lâu rất dễ bị loại này.

Sai lầm 8: nhét quá nhiều viên phân nền. Dồn dinh dưỡng xuống nền để bớt châm phân nước là cách nhiều người dùng, kể cả bổ sung viên phân nền (root tab) cho phân nền. Trên bao bì thường ghi liều khoảng một viên cho mỗi 10 đến 15 cm. Nhiều người phớt lờ khuyến cáo này vì nghĩ viên phân đã bị nền vùi kín thì dinh dưỡng không thoát lên nước. Điều đó không hoàn toàn đúng. Dinh dưỡng vẫn đi vào cột nước và gây ra rêu hại không đáng có. Cứ theo liều trên bao bì là an toàn nhất.

Đèn mạnh có làm cây lên nhanh hơn không

Sai lầm 9: dùng đèn quá mạnh. Ai cũng muốn thảm kín sau một tuần và cây lên màu ngay, nên hay nghĩ cứ tăng đèn là cây lớn nhanh hơn. Thực tế cây không nhanh hơn bao nhiêu, còn rêu thì nhiều hơn hẳn. Trong một thí nghiệm so sánh bể rẻ tiền và bể đắt tiền, bể dùng đèn giá rẻ chỉ khoảng 600 đến 700 lumen vẫn có cây lên khá nhanh và gần như không có rêu. Bể dùng đèn rất mạnh thì cây không lớn nhanh hơn rõ rệt nhưng rêu hại nhiều hơn. Đèn mạnh quá chỉ làm bạn thêm việc.

Trong video

• Xem video từ ▶ 8:26 Bể thủy sinh cây rậm, lên màu đẹp, gần như không có rêu hại.
• Xem video từ ▶ 8:36 Bể dùng đèn mạnh, nước xanh, cây đỏ và thảm cỏ mọc dày.

Thay nước: bể cũ và bể mới khác nhau thế nào

Sai lầm 10: bỏ thay nước. Lỗi này nhiều khi do bận chứ không phải do không biết. Một lịch làm được là thay 50% nước mỗi tuần, dồn vào một ngày cố định để chăm tất cả các bể.

Trong video

• Xem video từ ▶ 10:25 Bể mới setup với lũa, phân nền và thảm cỏ đang mọc.
• Xem video từ ▶ 10:39 Giá kệ nhiều bể nhỏ để chăm sóc và thay nước cùng một ngày.

Bể mới là lúc cần giữ lịch thay nước nghiêm túc nhất.

Bắt đầu từ đâu

1. Gắn drop checker cho mọi bể có châm CO2. Nếu dùng bộ CO2 tự động có cảm biến pH, hãy ghi lịch hiệu chuẩn cảm biến vài tháng một lần.
2. Soát lại lịch châm phân: liều vi lượng có hợp với độ đậm đặc của loại phân đang dùng không, bể có bị bỏ quên nitrat không, số viên phân nền có vượt khuyến cáo trên bao bì không.
3. Nếu bể đang nhiều rêu mà đèn để rất mạnh, thử hạ cường độ đèn và xem cây có thật sự chậm đi không.
4. Với bể mới set, lên lịch thay nước dày trong mấy tuần đầu, không để nắng chiếu trực tiếp và không trồng cây lấy từ bể đang có rêu.