Lý do bể thủy sinh mãi không hết rêu hại và cách xử lý

Rất nhiều người chơi thủy sinh than cùng một chuyện: bể lúc nào cũng lấm tấm rêu hại, xử lý mãi không dứt. Thường thì nguyên nhân không nằm ở một chỗ. Có khi do cây, có khi do lọc, CO2, đèn, hoặc đơn giản là bể chưa được chăm đều tay.

Bài này đi qua 10 lý do hay gặp nhất khiến bể vẫn còn rêu hại, kèm cách sửa cho từng lý do. Bạn có thể dò lần lượt để tìm ra điểm yếu của bể mình.

Vì sao cây khỏe là chuyện quan trọng nhất

Cứ hình dung bể thủy sinh như một chiến trường. Cây và rêu hại tranh nhau từng chút ánh sáng và dinh dưỡng. Cây khỏe thì gần như lúc nào cũng thắng và tự giữ rêu ở mức thấp. Cây yếu thì rêu thắng.

Vì thế, thay vì dồn sức tìm cách diệt rêu, bạn hãy chuyển sang tập trung trồng cây cho thật khỏe. Khi cây lên tốt, rêu thường tự rút đi.

Trồng bao nhiêu cây là đủ

Cũng có bể cây khỏe mà vẫn có rêu. Lý do hay gặp là số lượng cây quá ít. Vài bụi cây lẻ loi không đủ sức giữ cả một bể.

Trong video

• Xem video từ ▶ 1:39 Bể cây trồng kín thảm cỏ và lũa phủ rêu, cây mọc dày.
• Xem video từ ▶ 2:14 Bể thủy sinh trồng dày nhiều loại cây xanh đỏ, nhìn rất đầy đặn.

Chuyện này đặc biệt đáng để ý khi set bể mới. Nhiều người mới chơi muốn tiết kiệm nên mua ít cây, nghĩ rằng cây mọc nhanh, vài tuần là đầy bể. Thực tế cách này chỉ kéo theo thêm rêu và thêm mệt. Hãy trồng đủ dày ngay từ đầu, và nhớ cho vào vài loại cây mọc nhanh. Bể toàn cây mọc chậm thì rất khó thắng rêu.

Chất thải hữu cơ và phân nước

Chất thải hữu cơ gồm phân cá, lá cây mục, thức ăn thừa, đôi khi là xác cá chết. Mấy thứ này phân hủy ra ammonia, và ammonia sớm muộn sẽ kéo rêu hại tới.

Trong video

• Xem video từ ▶ 2:48 Ống xả lily pipe bằng kính tạo dòng chảy trong bể thủy sinh.
• Xem video từ ▶ 2:58 Toàn cảnh bể thủy sinh sạch, cây xanh đỏ phát triển tốt.

Muốn xử lý gọn thì cần một bộ lọc tốt, tạo dòng chảy đủ mạnh. Dòng nước mạnh cuốn chất thải về lọc, nơi vi sinh có lợi phân giải nó. Mức nên chọn:

• Tối thiểu: lọc vòng nước 5 lần thể tích bể mỗi giờ. Ví dụ bể 60 lít cần lọc khoảng 300 lít/giờ.
• Tốt hơn: khoảng 10 lần thể tích bể mỗi giờ.

Phân nước là chuyện còn bàn cãi. Nhiều người khẳng định phân nước không gây rêu, và với bể của họ có thể đúng thật. Tuy vậy, cũng có người thấy cứ châm phân nước quá tay là rêu nhiều lên, giảm lượng châm thì rêu bớt hẳn. Nếu bể bạn đang rêu mà châm phân nước khá nhiều, hãy thử cách này: dùng nền thật giàu dinh dưỡng và chỉ châm một lượng nhỏ phân nước.

Có cần châm CO2 không, và châm thế nào cho đúng

Không châm CO2 vẫn làm được bể đẹp. Nhưng nhiều loại rêu hại như rêu râu đen (black brush algae, BBA), rêu sừng hươu (staghorn algae) và rêu tóc (hair algae) thường xử lý được khi có CO2. Carbon có lẽ chiếm khoảng 40% tế bào cây thủy sinh, nên cây cần CO2 để quang hợp và lớn. Bể có châm CO2 thường cây lên tốt hơn, và cơ hội dẹp rêu cũng cao hơn.

Trong video

• Xem video từ ▶ 3:23 Bể thủy sinh cây xanh tốt, có ống dẫn CO2 bên trong.
• Xem video từ ▶ 3:57 Bình CO2 và bộ van điều áp đặt cạnh bể thủy sinh.

Có điều, CO2 cũng là nguồn gây rêu nếu châm sai. Rất nhiều người mua bộ CO2 về, vài tuần sau rêu không hết mà còn thêm loại mới. CO2 thấp hoặc lúc nhiều lúc ít là một trong những thủ phạm gây rêu tệ nhất. Ba điểm cần chỉnh:

1. Bật CO2 sớm hơn đèn 1 đến 2 tiếng. Như vậy khi đèn bật lên, trong nước đã có đủ CO2 hòa tan và cây bắt đầu dùng được ngay.
2. Châm đủ lượng. Dùng drop checker, tức ống thử nhỏ đổi màu theo nồng độ CO2 trong nước. Dung dịch chuyển xanh lá là lượng CO2 vừa đẹp.
3. Cho CO2 đi khắp bể. Bể cần dòng chảy tốt, và dòng nước phải cuốn được các bọt CO2 li ti tới mọi góc.

Bể mới chưa ổn định thì làm gì

Bể đã ổn định có một quần thể vi sinh có lợi lớn sống trong nền và trong lọc. Đám vi sinh này phân giải ammonia, nitrite và cung cấp thêm dinh dưỡng cho cây. Chúng cần thời gian để sinh sôi, có khi vài tuần, có khi vài tháng. Trong giai đoạn đầu, bể có chút rêu là chuyện bình thường.

Sai lầm hay gặp nhất là hoảng lên rồi thay đổi lung tung. Chẳng hạn có người giảm đèn ngay, thế là cây yếu đi và rêu càng có cơ hội. Trước khi chỉnh gì, bạn nên bình tĩnh xem bể có thật sự đang có vấn đề, hay nó chỉ đang tự cân bằng.

Đội dọn rêu có đáng nuôi không

Bể thủy sinh là một hệ sinh thái, và rêu hại cũng là một phần trong đó. Có chút rêu là bình thường, chỉ là mình không thích nhìn thấy nó. Nếu không muốn tự tay cọ rửa suốt ngày, bạn nên nuôi thêm vài loài ăn rêu. Kết hợp nhiều loài thì càng tốt. Với chúng, rêu là thức ăn, nên chúng lùng sục và gặm cả ngày. Lượng rêu trong bể sẽ giảm đi đáng kể.

Trong video

• Xem video từ ▶ 6:46 Tép bám trên cành lũa trong bể, lùng sục tìm rêu.
• Xem video từ ▶ 6:55 Ốc nerite bò trên lá cây thủy sinh để gặm rêu hại.

Đèn bao nhiêu là quá nhiều

Nhiều sáng là chuyện tốt, nhưng đèn có thể thành quá tay theo hai kiểu.

Trong video

• Xem video từ ▶ 7:05 Cây thủy sinh xanh tốt, đủ sáng, nhiều loại cây mọc dày.
• Xem video từ ▶ 7:50 Đèn LED đặt phía trên hồ thủy sinh cây xanh um tùm.

• Bật quá lâu. Nhìn chung 8 tiếng mỗi ngày là hợp lý, nhưng còn tùy cường độ đèn. Cách đơn giản là quan sát cây. Khi cây bắt đầu khép lá lại thì nó đã nhận đủ sáng, bạn có thể tắt đèn từ lúc đó.
• Đèn quá mạnh. Lúc này bạn cần lấy lại cân bằng theo một trong hai hướng. Hướng thứ nhất là giảm cường độ đèn, khi đó cây cũng cần ít CO2 và phân hơn. Hướng thứ hai là giữ nguyên đèn, rồi tăng CO2 và phân cho tương xứng.

Bảo dưỡng hằng tuần gồm những gì

Bỏ ra một ít thời gian mỗi tuần là đủ để bể gần như không có rêu. Lịch chăm có thể gọn như sau:

• Mỗi tuần: lau kính và thay 50% nước. Thường chưa tới 15 phút.
• Mỗi 3 đến 4 tuần: dành một buổi dài hơn để tỉa cây.

Một mẹo nhỏ để giữ được thói quen này là biến buổi chăm bể thành lúc thư giãn. Bật chút nhạc, chuẩn bị sẵn mấy cái khăn rồi cứ thong thả làm.

Bắt đầu từ đâu

1. Nhìn lại cây trong bể. Nếu cây thưa hoặc toàn loại mọc chậm, hãy trồng thêm cho dày và bổ sung vài loại mọc nhanh.
2. Kiểm tra công suất lọc. Lọc chưa vòng được ít nhất 5 lần thể tích bể mỗi giờ thì nên nâng cấp.
3. Nếu có châm CO2, hẹn giờ cho CO2 bật trước đèn 1 đến 2 tiếng và gắn drop checker để theo dõi.
4. Đặt lịch cố định mỗi tuần để lau kính và thay 50% nước, đồng thời canh lại thời gian bật đèn.