50 câu hỏi phổ biến nhất về cua

Cua mới xuất hiện trong thú chơi thủy sinh chưa lâu, nhưng năm nào cũng có thêm người nuôi. Loài giáp xác này rất có cá tính. Chúng có thể là thú cưng tuyệt vời, kể cả với người mới chơi.

Ngày càng nhiều người hỏi về cua. Phần hỏi đáp dưới đây gom lại những câu dân chơi hay thắc mắc nhất.

Câu hỏi chung về cua

1. Cua có hợp làm thú cưng không?

Có. Cua là thú cưng tuyệt vời cho cả người trẻ lẫn người lớn tuổi.

Cua đẹp và có nhiều tập tính thú vị. Chúng dễ nuôi, dễ cho ăn, không bắt bạn phải để mắt hay chăm chút nhiều. Giá cua cũng tương đối rẻ.

Dĩ nhiên cua cũng có vài nhược điểm mà bạn nên biết trước khi quyết định nuôi. Chẳng hạn chúng hay bày bừa, không thích sống chung với con khác, v.v.

2. Có nuôi cua ở nhà được không?

Được. Tùy loài, bạn còn có thể cho cua sinh sản ngay tại nhà.

3. Những loại cua cảnh phổ biến nhất là gì?

Ở mỗi kiểu môi trường sống đều có vài loài chiếm phần lớn thị trường cua cảnh. Phổ biến nhất là các loài sau:

Nước ngọt:

• Cua Thai Micro
• Cua báo (Panther crab)
• Cua Matano

Sống trên cạn:

• Ốc mượn hồn (hermit crab)
• Cua đất đen (Black land crab)
• Cua quỷ Thái (Thai Devil crab)

Bán cạn:

• Cua ma cà rồng (Vampire crab)
• Cua cầu vồng (Rainbow crab)
• Cua trăng Halloween (Halloween Moon crab)
• Cua càng cáy (Fiddler crab)
• Cua panda (Panda crab)

Nước mặn:

• Cua ngọc lục bảo (Emerald crab)
• Cua Sally Lightfoot
• Cua mũi tên (Arrow crab)
• Cua võ sĩ (Boxer crab)

4. Mới chơi thì nên bắt đầu với loài nào?

Câu này khó trả lời, vì chọn loài nào là chuyện sở thích của mỗi người. Nhiều người mới chơi cũng đã hình dung sẵn bể cá, bể paludarium hay terrarium mà mình muốn làm.

Lời khuyên đơn giản nhất là cứ bắt đầu với những loài cua cảnh phổ biến đã kể ở trên.

5. Cua sống được bao lâu?

Tuổi thọ của cua tùy loài, và giữa các loài chênh nhau rất nhiều. Nói chung, cua cảnh sống trung bình 2 – 5 năm.

Cua sống được bao lâu còn do nhiều yếu tố khác như giống, thức ăn, điều kiện nuôi, stress khi vận chuyển, v.v.

Nuôi trong điều kiện tốt và chăm sóc chu đáo thì cua có thể sống lâu và khỏe mạnh.

6. Bác sĩ thú y có chữa bệnh cho cua cảnh không?

Tiếc là không. Khác với nhiều loại thú cưng khác, dịch vụ thú y cho cua gần như chưa phát triển. Theo những gì người ta biết, trường thú y không dạy về cua. Bác sĩ thú y thậm chí còn không biết chăm cua thế nào cho đúng.

Cơ thể cua hoạt động rất khác. Cua có lớp vỏ cứng đã vôi hóa (bộ xương ngoài), nên khi chúng bệnh hay nhiễm trùng thì gần như không ai làm được gì nhiều. Cua cũng không có huyết áp, nên ngay cả xét nghiệm cũng không làm được.

7. Làm sao phân biệt cua đực và cua cái?

Phân biệt cua đực và cái khá dễ. Bạn chỉ cần lật cua lên xem phần yếm ở mặt dưới.

Cua đực có yếm hẹp và thon. Cua cái có yếm rộng. Ở một số loài, bạn còn nhận ra được qua vài dấu hiệu khác:

• kích thước (con đực to hơn),
• màu sắc (con đực thường sặc sỡ hơn),
• tính tình (con đực thường hung dữ hơn),
• càng (con đực có càng to hơn hoặc hai càng lệch nhau), v.v.

Có điều, nhiều đặc điểm này chỉ thấy ở cua trưởng thành, và chỉ đúng với một số loài.

8. Cua có ngủ không?

Có. Con vật nào cũng cần ngủ, kể cả động vật không xương sống và giáp xác như cua.

Xét về hành vi, con vật đang ngủ thường không để ý gì đến xung quanh. Xét về sóng não, giấc ngủ gồm nhiều giai đoạn khác nhau và đi kèm các sóng điện chậm trong não.

Thí nghiệm cho thấy giáp xác cũng có sóng chậm. Chúng cũng có những dấu hiệu ngủ dễ nhận ra như:

• Nằm im hoàn toàn.
• Không còn kiểm soát được một số bộ phận cơ thể (râu thường rũ xuống).

Cua không có mí mắt, nên lúc ngủ mắt chúng vẫn mở.

9. Cua có hoạt động về đêm không?

Có, phần lớn các loài cua hoạt động về đêm. Ban ngày chúng vẫn có thể đi lại, nhưng thí nghiệm cho thấy cua phản ứng xấu với ánh sáng mạnh cỡ ánh sáng ban ngày.

Sống về đêm mới là bản tính thật của cua. Bạn có thể thấy rõ qua mấy điểm sau:

• Cua hoạt động mạnh nhất từ lúc chạng vạng trở đi. Ngoài tự nhiên, cua ra kiếm ăn ban đêm để tránh những kẻ săn mồi dựa vào mắt.
• Cua có mắt kép nên nhìn được trong bóng tối.
• Cua thường lột xác, sinh sản và giao phối vào ban đêm.

10. Cua có tim không?

Có. Nhiều loài động vật không xương sống, trong đó có giáp xác như cua, có tim thần kinh (neurogenic heart). Nghĩa là nhịp tim của chúng do xung thần kinh từ một hạch thần kinh nằm gần tim điều khiển.

11. Cua có não không?

Có. Não cua nằm giữa hai mắt. Có điều đây là một “bộ não” rất sơ khai. Nó chỉ gồm các tế bào thần kinh tụ lại thành một nhóm hạch.

Các hạch này nối với nhau bằng những bó sợi thần kinh truyền tín hiệu rất nhanh.

Chuyện thú vị: Ở mức nào đó, não cua điều khiển chung toàn bộ cơ thể. Nhưng một số bộ phận lại do các cụm thần kinh nhỏ ở cuối mỗi đốt điều khiển (chân bò, chân bụng, v.v.). Vì thế trong vài tình huống, cua không có não vẫn hoạt động khá ổn.

12. Cua có biết đau không?

Chuyện cua có biết đau hay không đã bị tranh cãi nhiều năm nay. Vướng mắc lớn nhất là hệ thần kinh của cua quá khác, nên không thể áp nguyên định nghĩa về cơn đau cho chúng.

Suốt một thời gian dài, giới khoa học cho rằng cua chỉ phản ứng theo kiểu máy móc. Tức là họ không nghĩ đằng sau các phản ứng đó có xử lý trung tâm hay quyết định nào.

Tuy vậy, các nghiên cứu mới nhất cho rằng động vật không xương sống có thể cảm nhận được một dạng đau nào đó.

13. Luộc cua sống có tàn nhẫn không?

Có. Vì thế một số nước đã ra luật buộc người ta phải làm choáng hoặc làm giáp xác bất tỉnh trước khi luộc, để loại bỏ mọi khả năng đối xử tàn nhẫn. Làm vậy thì con vật sẽ không cảm thấy cơn đau, nếu chúng có biết đau.

14. Cua có cảm xúc không?

Cảm xúc ở động vật, nhất là động vật không xương sống, bản chất là gì thì đến nay người ta vẫn còn tranh cãi.

15. Cua có cùng họ với tôm hùm không?

Tôm hùm và cua có chung một gốc tiến hóa, nhưng hai nhánh đã tách nhau từ 500 triệu năm trước.

Tôm hùm thuộc các họ Nephropidae và Homaridae. Còn cua thuộc phân thứ bộ Brachyura.

Câu hỏi về cho cua ăn

16. Cua ăn gì?

Nhìn chung cua ăn tạp, gặp gì ăn nấy. Thức ăn của chúng có thể còn sống hoặc đang phân hủy, gồm rau củ, cây, tảo, côn trùng, động vật và mùn bã hữu cơ.

Cua không kén ăn. Thứ gì kẹp được thì chúng ăn gần hết.

Bạn chỉ cần nhớ một điều: cua rất cần đạm và canxi để lớn và để vỏ cứng lại.

17. Bao lâu cho cua ăn một lần?

Cua trưởng thành nên ăn mỗi ngày hoặc hai ngày một lần. Để chúng đói thì chúng sẽ quay sang bắt nạt bạn cùng bể.

Cua non cần ăn nhiều bữa hơn để lớn và lột xác. Vì vậy bạn nên cho cua non ăn mỗi ngày.

18. Cua nhịn đói được bao lâu?

Cua có thể nhịn ăn khá lâu (1 – 2 tuần). Dù vậy, bạn vẫn không nên để chúng nhịn quá 1 tuần.

Thiếu ăn làm cua stress. Ngoài ra nó còn hại sức khỏe của cua theo nhiều cách khác:

• chậm lớn,
• lột xác gặp trục trặc,
• hệ miễn dịch suy sụp,
• hung hăng hơn,
• ăn thịt lẫn nhau, v.v.

Cua là loài rất khỏe, có loài nhịn ăn vài tuần vẫn sống. Nhưng để chúng đói lâu như vậy thì chẳng khác gì ép thú cưng của mình đến giới hạn chịu đựng.

Câu hỏi về cách nuôi và chỗ ở của cua

19. Làm sao biết cua đang bị stress?

Bạn cần để ý kỹ các biểu hiện stress. Hay gặp nhất là cua lờ đờ, cư xử lạ, ăn ít đi, nhạt màu, chậm lớn và lột xác gặp trục trặc.

Thấy các dấu hiệu này thì bạn cần tìm ra nguyên nhân và xử lý ngay. Stress làm hệ miễn dịch của cua yếu đi. Lúc đó cua dễ mắc bệnh hơn, và mắc rồi thì cũng khó chống chọi hơn.

20. Làm sao để cua sống vui khỏe?

Khác với nhiều loại thú cưng khác, cua không kêu ca hay đòi bạn chú ý. Vì vậy bạn phải nắm rõ bản tính tự nhiên của chúng cần những gì.

Nói cho đúng thì cua khỏe là cua vui. Muốn vậy, bạn cần cho chúng ăn đủ chất và đúng loại, cho chúng chỗ ở phù hợp, môi trường phù hợp và bạn cùng bể phù hợp.

21. Nuôi cua trong bể thủy sinh có cây được không?

Ai cũng biết có cây thì bể nào cũng đẹp và cuốn hút hơn. Có điều, nuôi cua trong bể trồng cây có thể rất khó.

Lý do là phần lớn các loài cua rất phá, nhất là loài to. Bạn đừng ngạc nhiên khi thấy chúng ăn, cắt và xé nát mọi cây với tới được.

Tất nhiên vẫn có ngoại lệ, ví dụ cua PomPom, cua ma cà rồng, cua Thai Micro, cua Red Devil và vài loài khác. Những loài này không phá cây.

Bạn nhớ tìm hiểu kỹ trước khi nuôi!

22. Nên đặt bể cua ở đâu?

Chỗ đặt bể phù hợp là điều kiện quan trọng để cua khỏe. Đừng đặt bể ở lối đi lại! Cua sẽ thoải mái hơn ở chỗ yên tĩnh, xa tiếng ồn, xa sự náo nhiệt và những thứ khác gây stress.

Tốt nhất là đặt bể ở chỗ không bị nắng chiếu trực tiếp và môi trường không thay đổi đột ngột.

23. Mua cua nước ngọt về thả vào bể ngay được không?

Chắc chắn là KHÔNG! Bể cá đâu phải chỉ là cái chậu đựng nước.

Khi set bể, điều quan trọng nhất là biến bể thành nơi an toàn, lành mạnh và sống được cho mọi con vật nuôi dưới nước. Muốn vậy thì chỉ có một cách là cycle bể (chạy bể cho vi sinh phát triển ổn định). Cycle xong rồi bạn mới thả cua vào.

24. Bể nuôi cua cần rộng bao nhiêu?

Còn tùy từng loài cua to hay nhỏ. Ví dụ:

25. Cua có dọn bể không?

Khó mà coi cua là đội dọn bể giỏi. Chúng ăn thức ăn thừa và lá cây mục khá tốt, nhưng chính chúng cũng bày bừa không ít.

26. Cua nước ngọt sống trong nước máy được không?

Được. Phần lớn các loài cua chịu được nước kém khá tốt, sống được cả trong nước máy.

Quan trọng: Dù thế nào thì bể vẫn phải cycle trước. Đừng thả cua vào bể chưa cycle. Hầu hết nước máy sinh hoạt đều có clo và các hóa chất mạnh khác, nên bạn rất nên khử sạch trước khi dùng cho bể.

27. Vì sao cua chết?

Cua có thể chết vì nhiều nguyên nhân trực tiếp như già, bệnh, đánh nhau với bạn cùng bể, thiếu dinh dưỡng, lột xác thất bại, thông số nước xấu, nhiệt độ không hợp, v.v.

Phần lớn trường hợp, các nguyên nhân này kéo theo nhau. Ví dụ, cua thiếu dinh dưỡng thì không tích đủ canxi trong sỏi dạ dày (gastrolith, những viên canxi dự trữ). Hậu quả là lần lột xác sau có thể thất bại.

28. Vì sao cua ngủ khi bị ướp đá?

Cua là động vật máu lạnh. Thân nhiệt của chúng thay đổi theo nhiệt độ môi trường. Tốc độ trao đổi chất của cua cũng phụ thuộc trực tiếp vào nhiệt độ.

Khi lạnh, mọi phản ứng hóa học trong cơ thể cua chậm dần, cho đến lúc trao đổi chất gần như ngừng hẳn. Vì thế cua “ngủ”.

29. Thả cua sống trên cạn vào nước ngọt thì sao?

Cua cạn có thể ở dưới nước được một lúc, nhưng cuối cùng chúng sẽ chết đuối.

30. Cua biển sống được trong nước ngọt không?

Không, chúng sẽ chết. Cua biển không chịu được nước ngọt, và cua nước ngọt cũng không chịu được nước mặn.

31. Nuôi cua nước ngọt có cần lọc không?

Có. Bạn cần lọc để giữ nước bể sạch. Không chạy lọc thì bạn phải thay nước nhiều hơn để giữ chất lượng nước.

Câu hỏi về cách cầm nắm cua

32. Cua cảnh có thuần được không?

Không. Cua không thể thuần theo nghĩa mà mình vẫn hiểu về chữ “thuần”.

33. Có chơi đùa với cua cảnh được không?

Nhiều người rất muốn chơi với cua của mình, nhưng bạn không nên làm vậy!

Cua không thích bị cầm nắm. Con nào cũng thế, không có ngoại lệ. Cua không phải thú cưng để chơi đùa. Đừng bắt chúng ra ngoài chỉ vì bạn thích.

34. Cua có nhận ra chủ hay quấn chủ không?

Không.

Cua là động vật hoang dã, không quen sống cùng con người. Chúng cũng không có khả năng gắn bó với chủ. Cùng lắm thì cua coi bạn là thứ ít nguy hiểm. Hơn thế thì vượt quá khả năng của chúng.

Nói cho đúng, cua không phải loài thông minh. Phần lớn chúng sống theo bản năng. Chúng không hiểu được, cũng không có trí nhớ dài hạn để học. Hệ thần kinh của cua không làm nổi những chuyện đó.

35. Cua có kẹp đứt ngón tay được không?

Không, cua không kẹp đứt ngón tay được. Bạn đừng tin chuyện đó.

Nhìn chung, càng cua không đủ sắc hoặc không đủ khỏe để làm rách cả da tay.

Chuyện thú vị: Các nhà nghiên cứu phát hiện cua dừa (Birgus latro) có lực kẹp mạnh nhất trong các loài động vật. Cua dừa kẹp được với lực 1.765 newton. Để so sánh, lực nắm trung bình của người là 300 newton. Còn hàm cá sấu cắn với lực lên tới 16.000 newton.

36. Cầm cua thế nào cho đúng?

Cách tốt và an toàn nhất là nhấc cua từ phía sau, để càng chĩa ra phía trước. Sau đó bạn có 2 cách:

• dùng ngón cái và một ngón khác kẹp hai bên mai cua.
• đặt ngón trỏ lên lưng cua, luồn ngón cái xuống dưới phần đuôi mai rồi đặt lên yếm.

Cầm nhẹ tay thôi. Bóp mạnh có thể làm cua bị thương. TUYỆT ĐỐI không nhấc cua bằng càng hay bằng chân!

37. Vì sao cua tự bứt chân mình?

Cua có thể rụng chân do tự cắt chi (autotomy). Đây là phản xạ con vật chủ động bỏ đi một phần cơ thể khi bị stress hoặc khi bị kẻ săn mồi đe dọa.

Với cua, rụng chân hay rụng càng là chuyện khá bình thường, vì qua những lần lột xác chúng luôn mọc lại được.

Câu hỏi về nuôi chung với các loài khác

38. Cua có cần bạn không?

Nhìn chung cua có tính lãnh thổ và không sống theo bầy đàn. “Giai đoạn giao du” của chúng thường chỉ gói gọn trong lúc giao phối.

Tuy vậy, có những loài chịu sống chung với cua cùng loài, chẳng hạn cua Thai Micro, cua càng cáy, cua Red Apple, cua PomPom, cua ma cà rồng, ốc mượn hồn và vài loài khác.

Nuôi loài nào thì bạn cũng phải tính xem mình có đủ chỗ để chăm chúng đàng hoàng không.

39. Cua có thấy cô đơn không?

Không. Gần như loài cua nào cũng không thấy cô đơn, dù nhìn có vẻ như vậy. Cua là loài sống đơn độc, nên ở một mình chúng chẳng thấy phiền gì.

Nghe hơi buồn cười, nhưng chỉ có ốc mượn hồn là khá thích giao du và thích có bạn.

40. Nuôi nhiều con cua chung được không?

Còn tùy loài và độ rộng của bể. Bể đủ rộng để mỗi con có chỗ riêng thì nuôi nhiều con chung được.

Với phần lớn các loài, tốt nhất là chỉ nuôi một con đực với nhiều con cái. Hiếm khi nuôi chung được nhiều con đực, vì chúng sẽ đánh nhau.

41. Cua sống chung với tôm càng được không?

Không. Bạn tuyệt đối không nên nuôi cua và tôm càng chung bể. Hai loài này tính khí giống nhau, nhiều loài vừa hung hăng vừa giữ lãnh thổ. Cho chúng ở chung là không nên.

42. Làm sao để cua bớt đánh nhau?

Phải nói trước là không thể dẹp hẳn tính hung hăng của cua. Nhưng vẫn có vài cách để giảm bớt:

• Cách đơn giản nhất là dùng bể to hơn, có THẬT NHIỀU chỗ trốn. Với cua, chỗ trốn là chuyện sống còn. Bạn có thể dùng đủ loại lá khô, đá, lũa, cây, ống PVC và các đồ trang trí khác để bể có thêm nhiều ngóc ngách.
• Lúc nào cũng cho cua ăn đủ no. Đừng để chúng đói. Cua đói sẽ hung hăng hơn và ăn thịt nhau nhiều hơn.
• Nếu được thì đừng nuôi chung các con đực.

43. Cua sống chung với ếch lùn được không?

Nhìn chung ếch và cua không hợp nhau.

Phần lớn các loài ếch có da xốp và rất nhạy cảm. Cua rất dễ làm trầy da ếch. Vết trầy có thể dẫn đến nhiễm khuẩn, mà nhiễm khuẩn thì ếch thường chết. Ngoài ra, cua to sẽ tìm cách ăn ếch nhỏ.

Lưu ý: Cũng có loài ếch quá dữ. Ví dụ ếch móng vuốt châu Phi đủ khỏe để giật đứt chân và càng cua.

44. Cua nuôi chung với loài nào là tốt nhất?

Chưa biết là loài cua nào thì không thể nói chúng hợp với loài nào.

Vì vậy bạn rất nên đọc thêm bài “Aquarium Crabs and Tankmates. Possible or Not?” (Cua cảnh và bạn cùng bể: được hay không?).

45. Nuôi cua chung với cá nóc được không?

Tuyệt đối không! Hai loài này không thể ở chung, vì ngoài tự nhiên cá nóc ăn chủ yếu là ốc, động vật không xương sống (tôm, tôm càng, cua) và côn trùng.

Vỏ cứng không cứu được cua đâu. Ngược lại, nhai vỏ cua còn là cách để cá nóc mài ngắn bộ răng vốn mọc dài liên tục.

Câu hỏi về lột xác và tập tính của cua

46. Vì sao cua sùi bọt?

Cua sùi bọt ở miệng vì vài lý do. Chúng làm vậy để giữ mang không bị khô khi mang thải khí carbon dioxide, hoặc để tự vệ, tránh bị kẻ săn mồi ăn thịt.

47. Cua lớn lên thế nào?

Cua có bộ xương ngoài (vỏ) bọc quanh người, và lớp vỏ này giới hạn kích thước của chúng. Vì thế muốn lớn, cua phải bỏ lớp vỏ cũ. Quá trình thay vỏ này thường gọi là lột xác.

Lột xác là chu kỳ tự nhiên ở mọi loài giáp xác, gồm 4 giai đoạn:

• trước lột xác,
• lột xác,
• sau lột xác,
• giữa hai lần lột xác.

48. Cua có ăn vỏ cũ của mình không?

Có, lột xong cua thường ăn lại vỏ cũ. Chúng ăn hết cả bộ vỏ để lấy lại khoáng chất và muối cần cho lớp vỏ mới cứng lại.

49. Vì sao cua bị nhạt màu?

Cua nhạt màu có thể do nhiều nguyên nhân. Ví dụ cua bị stress, chất lượng nước kém, cua còn quá nhỏ, thiếu dinh dưỡng, cua sắp lột xác, gen kém, v.v.

50. Vì sao cua đi trốn sau khi lột xác?

Vừa lột xong, thân cua còn quá mềm, chưa tự vệ được. Lúc này vi khuẩn, virus hay kẻ săn mồi dễ tấn công cua hơn, nên chúng phải trốn.

Đây là giai đoạn nguy hiểm nhất trong cả đời cua.

Kết luận

Tất nhiên danh sách này chưa thể trả lời hết mọi thắc mắc về cua.