Cách cân bằng ánh sáng bể thủy sinh để cây khỏe mạnh (và tránh tảo)

Bể thủy sinh mới set lúc nào cũng đẹp và sạch bong. Nhưng nếu bể mất cân bằng, chỉ vài tháng sau chính những cây đó có thể trông ốm yếu và bị tảo phủ kín. Cây và tảo cùng tranh nhau những thứ giống nhau: ánh sáng, dinh dưỡng và CO2. Vì vậy mục tiêu là cân đối các nguồn này để cây khỏe hơn và lấn được tảo. Lấy ánh sáng làm ví dụ: đèn quá mạnh hay quá yếu đều có thể làm tảo mọc, nên bạn cần chỉnh cho vừa với nhu cầu của cây. Phần dưới đây nói về cách cân chỉnh đèn cho hợp với bể và loại cây bạn đang trồng.

Trước khi bắt đầu, bạn cần nhớ cây là sinh vật sống. Cây cần thời gian để thích nghi khi bạn đổi đèn, và phải một thời gian sau mới thấy rõ cây khá lên. Với bể low-tech (bể không châm CO2), mỗi lần bạn chỉ nên chỉnh một thứ, rồi đợi hai tuần mới chỉnh tiếp. Nếu đổi nhiều thứ một lúc, bạn sẽ không biết thay đổi nào có tác dụng và thay đổi nào không.

1. Vị trí đặt bể

Muốn kiểm soát ánh sáng tốt nhất thì đừng đặt bể ở chỗ nắng chiếu thẳng vào. Nắng có thể mạnh hơn mức bể cần, nhất là khi bạn trồng cây ưa sáng yếu. Thời tiết cũng thất thường, hôm nay nắng thì mai có thể râm. Mỗi mùa trong năm lại có số giờ nắng khác nhau. Đúng là có những người chơi lâu năm vẫn giữ được bể có nắng chiếu vào. Nhưng với đa số người chơi, nắng lên xuống thất thường khiến bể rất khó cân bằng, vì lượng sáng cây nhận được mỗi ngày chênh nhau quá nhiều.

2. Thiết bị

Muốn có môi trường tốt nhất cho một khu vườn dưới nước, bạn nên dùng đèn làm riêng cho cây thủy sinh. Đèn đi kèm các bộ bể bán sẵn thường quá yếu. Còn đèn xưởng giá rẻ hay đèn tự chế thì có thể rọi sáng không đều, hoặc có nhiệt độ màu nhìn không đẹp. Đèn thủy sinh được làm ra để trồng cây, nên dùng nó thì việc chăm bể nhẹ nhàng hơn. Một chiếc đèn tốt có độ sáng vừa đủ, tỏa sáng đều mà không chói vào mắt, và có phổ màu tự nhiên để cá và cây lên màu đẹp nhất. Bạn nên dùng hẹn giờ để đèn bật tắt theo một lịch cố định mỗi ngày.

3. Thời gian chiếu sáng

Bạn cắm đèn vào ổ điện có hẹn giờ để đèn bật và tắt đúng một giờ mỗi ngày. Hẹn giờ đáng tin hơn người nhiều. Dù bạn ốm, đi du lịch hay đơn giản là quên, cây vẫn có đủ ánh sáng. Bể mới trồng nên bắt đầu với 6–8 tiếng mỗi ngày, vì cây cần thời gian quen với chỗ ở mới. Khi cây lớn hơn và cần nhiều sáng hơn để phát triển, bạn tăng dần lên 8–12 tiếng mỗi ngày. Nếu tảo bắt đầu mọc mất kiểm soát thì giảm số giờ chiếu sáng xuống lại.

Một số người chơi thích chia thời gian bật đèn làm hai đợt, ở giữa cho bể “ngủ trưa”. Đèn bật buổi sáng lúc bạn ăn sáng, tắt khi bạn đi làm hay đi học, rồi bật lại vào buổi tối khi bạn về nhà. Cũng xin nhắc là đừng để đèn sáng cả đêm, kể cả chế độ ánh trăng màu xanh. Đêm nào cây cũng cần nghỉ. Lúc đó cây chuyển sang hô hấp, tiêu thụ oxy và đường. Dù bạn có bật đèn 24/7 thì cây cũng không quang hợp trong lúc hô hấp. Lượng sáng dư đó sẽ rơi vào tay tảo, và tảo sẽ nhân cơ hội chiếm cả bể.

4. Cường độ ánh sáng

Phần lớn đèn thủy sinh bây giờ là đèn LED và đủ mạnh để trồng cả cây ưa sáng yếu lẫn cây ưa sáng mạnh. Tùy loại cây bạn trồng và độ cao của bể, để đèn 100% có thể quá mạnh và làm tảo mọc tràn lan. Bạn nên bắt đầu ở mức thấp, khoảng 20–40% độ sáng. Nếu không thấy tảo mọc thì tăng dần lên. Nếu tảo bùng mạnh thì hạ độ sáng xuống lại. Trường hợp đèn không chỉnh được độ sáng, bạn có thể treo đèn cao hơn mặt bể, hoặc dán băng keo điện màu đen che bớt vài bóng LED.

5. Tinh chỉnh

Kể cả khi đã cân được thời gian và cường độ chiếu sáng, bạn cũng nên nhớ bể là một hệ sinh thái luôn thay đổi. Sau này bạn có thể vẫn phải chỉnh thêm. Bể mới trồng cần ít sáng hơn vì cây còn nhỏ và đang lớn. Ngược lại, bể lâu năm có thể có những cây rất to che hết phần còn lại. Lúc đó bạn có thể phải tỉa bớt lá hoặc tăng đèn. Bạn nên ghi các thông số đèn vào sổ theo dõi bể hoặc một bảng tính trong suốt quá trình chơi. Nhìn lại sổ, bạn sẽ thấy mức nào hợp nhất, và cân bằng bể cũng dễ hơn.

Đèn nào tốt nhất cho bể thủy sinh?

Đèn thủy sinh trên thị trường có rất nhiều loại, từ khá rẻ đến cực đắt. Quan trọng là bạn xác định được mình cần những tính năng nào nhất và muốn set loại bể thủy sinh nào. Bạn cũng nên chọn hãng có chất lượng tốt, dùng được lâu. Đừng mua loại rẻ nhất mà bảo hành rất ngắn, LED hỏng chỉ sau vài tháng.