Cách điều trị giun đỏ Camallanus ở cá nước ngọt

Bệnh cá phần lớn khó chẩn đoán. Riêng giun đỏ Camallanus, một loại ký sinh trùng sống trong ruột cá, lại khá dễ nhận ra. Có nhiều loài giun tròn (nematode) thuộc chi Camallanus có thể nhiễm vào cá cảnh. Chúng bám vào thành ruột để hút dinh dưỡng và thường sống chung với cá được rất lâu. Có điều, khi cá bị stress thêm vì nước bẩn hay bị bạn cùng bể bắt nạt, hệ miễn dịch của cá có thể yếu đi. Lúc đó giun có thể gây hại nặng, thậm chí làm cá chết.

Trị giun đỏ Camallanus thế nào?

Để trị, bạn dùng thuốc tẩy giun như Fritz Expel-P. Thuốc này chứa levamisole, một hoạt chất nhắm vào giun tròn như Camallanus. Levamisole làm giun trưởng thành tê liệt để cá tống chúng ra ngoài, rồi bạn dùng ống siphon hút bỏ. Theo hướng dẫn của nhà sản xuất in trên hộp, liều dùng là 1 gói Expel-P cho 38 lít nước. Sau 24 giờ, bạn thay 25% nước để dọn đám ký sinh trùng cá đã thải ra. Levamisole không diệt được trứng chưa nở. Vì thế, hai tuần sau lần trị đầu, bạn châm Expel-P vào bể thêm một lần nữa để xử lý số giun còn sót.

Có bài khuyên trộn thuốc tẩy giun vào thức ăn cho cá. Tuy vậy, châm thuốc thẳng vào nước cả bể thì hợp lý hơn. Lý do là có lúc cá bỏ ăn, và bạn cũng không phải lúc nào cũng kiểm soát được mỗi con ăn vào bao nhiêu thuốc. Nếu cá bị nhiễm trùng thứ phát cần xử lý, tùy tình hình bạn có thể cân nhắc dùng thêm kháng sinh phổ rộng hoặc thuốc trị nấm.

Ngoài thuốc, cá có hồi phục được hay không còn tùy vào chuyện bạn giảm stress cho cá, dù cá đang ở bể chính hay bể cách ly. Bạn cho cá ăn nhiều thức ăn chất lượng tốt để chúng lên cân và tống giun ra nhanh hơn. Nước phải giữ sạch, và bạn hút nền thường xuyên hơn để dọn những con giun đã bị tê liệt. Bạn cũng nên cân nhắc khử trùng vợt, ống siphon và các dụng cụ dùng chung khác để bệnh không lây lan.

Phòng giun đỏ Camallanus thế nào?

Cá mới mua về thì nên cách ly vài tuần. Trong thời gian này, bạn theo dõi xem cá bơi lội, ăn uống và sức khỏe chung ra sao rồi mới thả vào bể chính, để cá mới không mang bệnh sang đàn cá sẵn có. Trị phòng bằng bộ ba thuốc cách ly sẽ chặn được phần lớn bệnh do vi khuẩn, nấm và ký sinh trùng. Nếu lo riêng chuyện giun đỏ Camallanus, bạn có thể dùng thêm một đợt Expel-P riêng sau đó. Phần lớn cá có thể sống chung với giun đỏ một thời gian rồi bệnh mới thành chuyện lớn. Vì vậy, bạn cứ giữ nước sạch, cho cá ăn thức ăn tươi và cố gắng giảm stress trong bể.

Cuối cùng, để tránh lây chéo, bạn đặt bể cách ly ở khu vực riêng, rửa tay thật kỹ sau khi đụng vào bể cách ly và dùng vợt, ống siphon riêng cho cá đang cách ly.

Làm sao biết cá bị giun đỏ?

Ở giai đoạn đầu, cá trông khá bình thường trong một thời gian. Về sau bạn có thể để ý thấy cá con lớn chậm hơn mọi khi, cá trưởng thành đẻ ít đi, và trong bể cứ lác đác chết vài con suốt nhiều tháng. Một số người chơi còn thấy cá ăn kém đi.

Dấu hiệu đặc trưng nhất là một hoặc vài con giun nhỏ màu đỏ thò ra từ hậu môn cá. Trông chúng như một chùm sợi chỉ đỏ tươi nhỏ xíu, ló ra chừng 0,6–1,3 cm. Khi đã nhìn thấy được giun thì bệnh đã rất nặng. Cá có thể gầy bất thường vì giun hút hết dinh dưỡng, hoặc bụng phình to vì chứa đầy giun. Giun còn làm tắc ruột, nên cá dễ bị nhiễm trùng thứ phát và có thêm các triệu chứng khác.

Giun đỏ Camallanus thường dễ thấy hơn ở các loài cá đẻ con cỡ nhỏ như cá bảy màu. Với một con cá nano, chỉ vài con giun là đủ gây chuyện lớn. Còn với cá to hơn như cá ông tiên, giun phải mất nhiều thời gian hơn hẳn mới sinh sôi đủ đông để quật ngã được nó.

Giun đỏ Camallanus từ đâu ra?

Khi bạn thả một con cá đã nhiễm bệnh vào bể, nó sẽ thải ấu trùng giun ra theo phân. Các loài giáp xác nhỏ như Cyclops (giáp xác chân chèo) ăn phải số ấu trùng này. Cá khỏe ăn những con giáp xác đó thì nhiễm theo. Trong cơ thể cá, ấu trùng lớn lên thành giun trưởng thành có khả năng sinh sản, và vòng đời cứ thế lặp lại.

Một số loài Camallanus không cần vật chủ trung gian. Cá có thể nhiễm trực tiếp khi rỉa phân cá có chứa ấu trùng. Dù theo đường nào thì bệnh này cũng khá dễ lây. Chuyển cây, sỏi hay dụng cụ từ bể bệnh sang bể khỏe đều có thể gây lây chéo và làm ký sinh trùng lan rộng.