Cách làm thác cát (sandfall) trong bể cá bằng ống airlift

Thác cát, hay còn gọi là thác nước dưới nước (sandfall, underwater waterfall), là một mẹo tạo ảo giác: trong bể không có dòng nước nào đổ xuống cả, mà là một dòng cát mịn rơi liên tục từ trên vách đá xuống. Nhìn từ ngoài vào, nó giống hệt một con thác nhỏ chảy trong lòng bể.

Nguyên lý rất đơn giản và dụng cụ cũng rẻ. Cái khó nằm ở khâu chỉnh dòng cát cho đều và giấu phần máy móc đi. Bài này hướng dẫn cách làm ống airlift để hút cát, cách thiết kế lỗ thoát và hố gom trên background 3D hoặc khối đá đứng riêng, và vài mẹo để thác cát chạy ổn định, nhìn tự nhiên.

Thác cát hoạt động thế nào

Bộ phận chính là một ống airlift. Người ta thả một quả sủi vào đáy ống đứng rồi bơm khí vào. Bọt khí nổi lên trong ống sẽ kéo theo cột nước bên trong đi lên và đẩy ra ở đầu trên. Ai từng tự chế lọc cho bể cá chắc đã quen với kiểu airlift này, vì nó hay được dùng thay bơm hồi cho lọc tự chế.

Lực hút từ dòng nước đi lên đủ mạnh để kéo luôn cả cát ở miệng dưới của ống. Cát theo nước lên tới đầu ống, ra khỏi ống rồi rơi xuống. Vậy là bạn đã có một thác cát cơ bản. Phần còn lại chỉ là dẫn đường cho cát rơi đúng chỗ và quay lại được miệng ống.

Cần chuẩn bị gì để làm ống airlift

• Một đoạn ống PVC cỡ khoảng 2,5 cm.
• Một cút nối 90 độ cùng cỡ, lắp ở đầu trên của ống.
• Dây hơi và một quả sủi.
• Một máy sủi oxy. Gần như máy nào cũng chạy được, nhưng máy càng khỏe thì càng đẩy được nhiều cát.
• Cát lọc hồ bơi (pool filtration sand). Đây là loại cát dễ mua nhất và hợp nhất cho thác cát. Nó cũng dùng làm vật liệu lọc hoặc trải nền được.

Các bước lắp ống airlift

1. Cắt hở một đoạn ở chân ống PVC để nước và cát lọt vào được.
2. Lắp cút 90 độ vào đầu trên của ống để hướng dòng cát ra ngang.
3. Khoan một lỗ trên đỉnh cút. Lỗ phải vừa đủ để luồn dây hơi qua nhưng ôm khít dây, không để hở.
4. Luồn dây hơi qua lỗ, thả xuống trong lòng ống và gắn quả sủi vào đầu dây.
5. Nối dây với máy sủi, đổ cát vào quanh chân ống rồi chạy thử. Khi thấy cát đi lên và trào ra ở miệng cút là ống đã làm việc.

Thiết kế lỗ thoát cát trên background

Khi làm background 3D hay khối đá cho thác cát, bạn chỉ cần lo hai chỗ: lỗ cát thoát ra và lối cát quay về. Lỗ thoát đặt cao hay thấp trên background không quan trọng lắm, miễn là cát được dẫn đi xuống.

Muốn vậy thì khoét lỗ thoát dốc xuống dưới. Lỗ càng được định hình gọn và chính xác thì dòng cát càng đều. Đây là phần quan trọng nhất của cả thác cát. Lỗ thoát làm ẩu thì cát sẽ rơi lộn xộn, lúc phụt lúc tắc, nhìn không ra thác.

Hiếm khi làm một lần là được ngay. Thường bạn sẽ phải thử nhiều lượt theo vòng như sau:

1. Cho thác chạy thử và quan sát dòng cát.
2. Rút nước khỏi bể, đắp thêm xi măng vào chỗ lỗ thoát cần chỉnh.
3. Để xi măng khô hẳn.
4. Châm nước lại, chạy thử tiếp. Lặp lại cho tới khi dòng cát rơi đúng ý.

Cách này tốn công và tốn thời gian chờ xi măng khô, nhưng đáng làm. Một dòng cát rơi mượt là thứ quyết định thác cát trông thật hay trông giả.

Giấu bọt khí và ống phía sau

Ống airlift nên đặt sao cho cát rơi vào được lỗ thoát, còn bọt khí thoát ra ở đầu ống thì ở lại phía sau background. Nếu bọt khí phụt ra cùng chỗ với cát, ai nhìn vào cũng biết ngay có máy sủi đằng sau, và cảm giác thác nước biến mất. Chỉ để cát lộ ra thì nhìn tự nhiên hơn hẳn.

Trong video

• Xem video từ ▶ 2:02 Ống airlift phía sau background với bọt khí thoát ra ở đầu ống.
• Xem video từ ▶ 2:29 Khối đá đứng riêng giữa bể trống, có cát phía dưới.

Với khối đá đứng riêng giữa bể, nguyên tắc vẫn y như vậy. Ở chỗ này nên làm thêm một mỏm đá nhô ra che trên lỗ thoát. Mỏm nhô vừa giữ cho dòng cát gọn lại, vừa che luôn ống phía sau.

Làm hố gom để cát tự quay vòng

Ở chân background nên tạo một hố gom nhỏ để hứng cát rơi xuống. Lối từ hố gom dẫn về miệng dưới của ống phải dốc xuống, để cát tự trượt về chân ống. Nếu lối này bằng phẳng hay dốc ngược, cát sẽ đọng lại trong hố, ống không còn cát để hút và thác sẽ ngừng chảy sau một thời gian.

Trong video

• Xem video từ ▶ 2:31 Hồ trống với background dựng sát thành kính, cát trắng ở chân đáy.

Có thể chặn khe vào phía sau background bằng một miếng tấm tán quang đèn (lighting diffuser, loại tấm nhựa ô lưới) hoặc lưới. Miếng chắn này giữ cho cá không chui ra sau background, mà cát vẫn lọt qua thoải mái.

Khi dòng cát đã chạy ổn, hệ thống gần như tự vận hành. Cát rơi xuống hố gom, trượt về ống, được hút lên rồi lại rơi xuống, cứ thế quay vòng mà không vương ra ngoài.

Bắt đầu từ đâu

• Làm ống airlift và chạy thử trong một chậu nước có cát trước khi đụng vào background, để chắc máy sủi của bạn đủ khỏe kéo cát lên.
• Mua cát lọc hồ bơi và trải thử quanh chân ống xem cát lên đều không.
• Phác trước trên background ba chỗ: lỗ thoát dốc xuống, hố gom ở chân, lối dốc về miệng ống. Nhớ chừa chỗ để bọt khí thoát ra phía sau.
• Chuẩn bị tinh thần chạy thử, rút nước, đắp xi măng và chạy lại vài lần trước khi thả cá.