Cách nâng cao hiệu quả sinh sản của tép Caridina

Phần này nói về cách cho tép Caridina sinh sản hiệu quả hơn. Dù bạn mới chơi hay đã chơi lâu và đang tìm thêm mẹo, ý tưởng mới, vẫn có vài điều quan trọng về nuôi tép sinh sản mà bạn nên biết hoặc nên ôn lại.

Tép Caridina nhạy cảm hơn phần lớn các loài tép khác, chỉ trừ tép Sulawesi. Chúng cần thông số nước thật ổn định và phải cho ăn đúng mức. Vì vậy, mọi điều dưới đây đều tác động trực tiếp lên tép. Nhắc lại lần nữa, tất cả những điều dưới đây, không trừ điều nào, đều làm tép sinh sản tốt hơn!

Phần này không nói về cách set một bể tép Caridina. Phần cơ bản thì giống nhau, nhưng một bể tép trưng bày cho đẹp và một bể nhân giống đạt hiệu quả cao nhất có vài chỗ khác nhau. Đọc xong bạn sẽ tự thấy.

Ngoài ra, phần lớn các cách dưới đây phát huy tác dụng khi kết hợp với nhau. Bạn nên đọc đến cuối thì mới thấy rõ vì sao phải làm từng cách.

1. Lớp nền thật mỏng

Chơi thủy sinh một thời gian, bạn sẽ nghe lời khuyên chung là nền nên dày khoảng 5 – 7 cm. Lời khuyên này khá có lý, vì nền dày như vậy có nhiều cái lợi:

• Thị giác. Khi làm bố cục, người chơi hay đắp nền dốc nhẹ để bể trông sâu hơn.
• Chỗ cho cây bám. Với độ dày này, cây cắm rễ chắc và không bị bật nổi lên.
• Chỗ cho vi khuẩn có lợi. Bề mặt nào trong bể cũng là chỗ cho vi khuẩn bám và sinh sôi, nền cũng không ngoại lệ.
• Khả năng đệm. Trong bể tép Caridina, nền hoạt tính còn có một tác dụng rất cơ bản là giữ ổn định các thông số nước mà tép cần. Khả năng đệm của nước (KH) sẽ trung hòa tính axit của nền.

Nền hoạt tính (còn gọi là nền đệm) là loại nền làm thay đổi hóa tính của nước, cụ thể là pH.

Tiếc là nền dày cũng có vài nhược điểm, chẳng hạn:

• Tích tụ nitơ. Thức ăn thừa, mùn bã, chất thải… lọt xuống nền, chỗ tép không với tới. Lâu dần chúng tích lại và thối rữa trong nền, sinh ra amoniac, nitrit và nitrat.
• Dùng được có thời hạn. Nền có tính axit, còn khả năng đệm của nước thì trung hòa lượng axit này. Nước có độ đệm quá cao sẽ ăn hết tính axit của nền. Đến cuối cùng, nền không còn giữ pH thấp được lâu nữa.

Lúc đó bạn phải thay nền, mà thay nền là chuyện cực kỳ dễ gây stress.

Bể tép trưng bày có nền thì không sao. Còn bể nhân giống muốn đạt hiệu quả mà vẫn rải nền thì sai cách.

Nền làm bể trưng bày đẹp hơn hẳn, lại có thêm vài cái lợi khác. Nhưng nếu bạn muốn nhân giống Caridina thành công thì nhược điểm của nó lớn hơn nhiều. Vì vậy, lượng nền phải ít hơn hẳn so với cách làm truyền thống. Lớp nền chỉ cần vừa đủ phủ kín đáy bể!

Sao không để đáy trần luôn? Thật ra tép cần có chỗ để bám. Chúng cũng thích lục lọi trên nền.

2. Hộp đựng nền

Đáy bể gần như không còn nền hoạt tính thì lấy gì giữ pH ổn định? Câu trả lời vẫn là nền hoạt tính, chỉ khác là lần này bạn cho nó vào một hộp nhựa. Bạn thậm chí có thể cho nền vào túi tất lưới rồi đặt ở góc bể!

Diện tích nền tiếp xúc với nước càng lớn thì đệm nước càng tốt.

Làm vậy được lợi gì?

• Vẫn có khả năng đệm. Các thông số nước cần thiết vẫn ổn định như thường.
• Thay nền hoạt tính dễ dàng. Bạn chỉ việc nhấc hộp (hoặc túi tất) ra rồi thay nền mới vào.
• Rẻ. Lượng nền dùng ít hơn 3 – 4 lần so với cách truyền thống mà hiệu quả vẫn như nhau.
• Thoải mái chọn nền khi bày bể. Thay cho lớp nền hoạt tính mỏng nói ở trên, bạn có thể dùng bất kỳ loại nền trơ nào, như cát hay sỏi.
• Không tích tụ nitơ. Đây có lẽ là lý do quan trọng nhất.

3. Không trồng cây trong bể tép Caridina

Cây thủy sinh có nhiều cái lợi, nên phần lớn bể trưng bày đều có cây:

• Kiểm soát tảo. Có cây sống thì tảo hại khó bùng lên.
• Cấp oxy. Cây là cách tự nhiên rất tốt để làm giàu oxy cho nước trong bể.
• Lọc thêm. Cây hút nitơ, hóa chất và các chất bẩn khác có thể gây hại cho tép.
• Bãi kiếm ăn. Cây phủ đầy màng sinh học (biofilm), món ăn đầu đời lý tưởng cho tép con mới nở.
• Chỗ trốn. Cây che chắn và tạo bóng mát cho các loài không xương sống nhỏ.
• Thẩm mỹ. Nói chung, phần lớn người chơi trồng cây vì cây làm bể đẹp lên rất nhiều.

Dù vậy, nếu bạn đang set bể nhân giống Caridina thì nên bỏ cây sống, vì cây có hai nhược điểm chính.

Dao động pH và oxy

Ai cũng biết phần lớn các loài Caridina ưa nước mềm, có tính axit và KH rất thấp. Rắc rối nằm ở chỗ bể có cây mà nước không có KH thì pH sẽ dao động.

Bản thân cây cũng làm pH lên xuống. Thủ phạm là quang hợp, quá trình gắn chặt ánh sáng, CO2 và pH với nhau.

Cây cần CO2 để quang hợp. Ban ngày cây hút CO2 và nhả oxy. Vì thế lượng axit cacbonic trong nước giảm đi và pH tăng lên.

Ban đêm thì quá trình đảo ngược. Khi tắt đèn, cây không hút CO2 nữa. Thay vào đó, cây hô hấp và tạo ra axit cacbonic, làm pH giảm. Nước càng nhiều CO2 thì pH càng thấp.

Nếu đo pH buổi tối và buổi sáng, bạn sẽ thấy hai con số chênh nhau. Lượng oxy cây tạo ra ban ngày vẫn nhiều hơn lượng chúng tiêu thụ ban đêm, nhưng tốt nhất vẫn nên tránh mọi khả năng dao động. Không có cây thì giữ pH ổn định dễ hơn.

Cũng nên nhớ là nhiều loại cây thủy sinh sẽ lấn át và kìm tảo phát triển. Bể tép nào gặp chuyện này cũng thiệt, vì tảo là một trong những nguồn thức ăn chính của tép cảnh.

Thêm nữa, bể không cây thì nhìn và bắt tép cũng dễ hơn.

4. Lọc bọt biển và lọc matten

Trên thị trường có đủ loại lọc, nhưng lọc bọt biển, hay tốt nhất là lọc matten, mới thật sự làm tép sinh sản tốt hơn.

Có nhiều loại lọc tốt, nhưng có loại hợp nuôi tép hơn loại khác. Hai loại này có mấy ưu điểm quan trọng:

• Giá rẻ.
• Dùng được cho bể nhỏ.
• Tuyệt đối an toàn cho tép con.
• Bề mặt rất rộng để tép bám vào kiếm ăn. Điểm này ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ sống của tép con.

5. Giữ nitrat thật thấp

Nitrat là sản phẩm phụ của chất thải hữu cơ phân hủy trong bể. Tiếc là nhiều người chơi hiểu sai mức nguy hiểm của nitrat cao trong bể tép Caridina, nhất là những người nuôi cá trước rồi mới chuyển sang tép.

Đúng là nhiều loài cá chịu được nước kém và nitrat, ít nhất là tới một mức nào đó. Nhưng các loài tép nhạy cảm thì không như vậy.

Nitrat gây đủ thứ tác hại cho tép cảnh, chẳng hạn:

• tép chết nhiều hơn
• chậm lớn
• ăn ít đi
• đẻ ít
• trứng nở kém
• lờ đờ
• có biểu hiện stress
• dị tật cơ thể…

Về nồng độ, nitrat trong bể tép không bao giờ được vượt quá 20 ppm. Riêng bể nhân giống thì lúc nào cũng phải giữ nitrat dưới 10 ppm.

Đây cũng là thêm một lý do để không trồng cây trong bể nhân giống tép. Thiếu nitơ thì cây chậm lớn, lá mới ra nhỏ và yếu hơn.

6. Ủ nước trước khi thay

Nếu bạn nghĩ ủ nước trước khi thay chỉ là chi tiết nhỏ, bỏ qua cũng được, thì bạn nhầm rồi!

Chính những chuyện nhỏ lại tạo ra khác biệt rất lớn. Đừng quên mục tiêu là cho tép Caridina một môi trường ổn định nhất có thể.

Ủ nước làm pH ổn định hơn. Nước trong đường ống chịu áp suất nên có chứa khí hòa tan, nhất là CO2.

CO2 hòa vào nước sẽ tạm thời kéo pH xuống. Sau đó pH thậm chí có thể tăng lên.

Ủ nước sẽ xử lý được những chuyện này. Ủ còn làm bọt khí li ti tan hết, và clo trong nước cũng bay hơi gần hết sau 24 giờ.

Mẹo. Bạn có thể dùng sủi khí hoặc máy tạo sóng cho nhanh. Mặt nước bị khuấy động thì clo thoát ra ngoài nhanh hơn.

Nước cho bể Caridina nên ủ bao lâu? Bạn nên ủ ít nhất 24 giờ. Có những người nhân giống tép chuyên nghiệp còn ủ đến 3 ngày!

7. Pha nước và châm khoáng

Đừng đợi đến lúc dùng mới cho khoáng vào nước. Bạn nên pha khoáng trước khi thay nước 12 – 24 giờ.

Một lần nữa, mục đích vẫn là giữ chất lượng nước ổn định.

Để nước ủ thêm 12 – 24 giờ, bạn sẽ thấy TDS lần nào cũng tăng khoảng 10 đến 15 điểm. Vì vậy có thể bạn phải thêm nước RO để về đúng con số mong muốn.

Lần nào cũng nên ghi lại lượng khoáng đã dùng để nước các lần thay luôn đồng đều. Lần sau bạn sẽ biết chính xác cần bao nhiêu để đạt độ cứng mong muốn. Đừng trộn khoáng của các hãng khác nhau, trừ khi không còn cách nào khác.

Với khoáng Bee Shrimp GH+ (dành cho tép Caridina), nhà sản xuất khuyên dùng một thìa đong gạt ngang, khoảng 3 g, cho 20 lít nước. Chỉ số khoáng (TDS) cho bể Caridina nằm trong khoảng 135 đến 150.

8. Thay nước thật chậm

ĐỪNG đổ ào nước vào một lúc, trừ khi đang phải thay nước khẩn cấp! Đổ ào có thể làm tép chết, bị stress và lột xác không trót lọt.

Bạn nên thay nước thật chậm. Càng chậm càng tốt!

Châm từ từ lại đúng lượng nước đã rút ra. Nhanh nhất cũng chỉ nên khoảng 4 lít trong vài phút. Lý tưởng hơn nữa là cho nước nhỏ giọt vào bể, khoảng 3 – 5 giọt mỗi giây.

Quan trọng. Trước khi châm vào bể, bạn cần đưa nước thay về nhiệt độ gần bằng nước trong bể.

9. Cho ăn bao nhiêu và chuyện cho ăn quá tay

Cho ăn quá tay trong bể tép không phải chuyện đùa.

Thức ăn thừa làm nước xấu đi, gây nhiễm trùng, bệnh tật, và nói chung đẩy tép vào nguy cơ gặp vấn đề sức khỏe nghiêm trọng.

Bạn cần tìm ra mức vừa khéo. Lượng ăn tối ưu thường phải dò dần bằng kinh nghiệm. Cứ nhìn phản ứng của tép mà chỉnh, sao cho tép ăn hết trong 2 – 3 giờ. Thức ăn thừa phải vớt ra để không sinh amoniac (rồi đến nitrit và nitrat).

Lớp nền rất mỏng nên vệ sinh rất dễ. Chỉ cần một ống siphon là bạn hút sạch chất thải và thức ăn thừa của tép trong chốc lát.

10. Không nuôi chung

Nếu mục tiêu là nhân giống cho hiệu quả, bạn nên nuôi tép trong bể riêng, chỉ một loài.

Tép khá nhát. Không có nhiều chỗ trốn (như cây) thì chúng sẽ không thấy thoải mái, kể cả khi ở chung với các loài cá hiền.

Bể nhân giống thậm chí không nên có ốc. Ốc đúng là có ích cho bể, nhưng trường hợp này thì không:

• Tranh ăn. Ốc giành thức ăn với tép, vì chúng cũng thích tảo và màng sinh học.
• Làm bẩn nước. Ốc ăn nhiều và thải ra nhiều chất thải, rồi chất thải này chuyển thành amoniac.

Bể nhân giống không cần những chuyện này!

Kiên nhẫn

Bạn cần kiên nhẫn, đừng thả các loài tép nhạy cảm vào quá sớm. Tép cần một bể đã chạy lâu và ổn định, có nhiều tảo và màng sinh học.

Chuyện này ai cũng nhắc mãi rồi, vậy mà vẫn có nhiều người bỏ qua bước này và rốt cuộc gặp rắc rối.

Có dùng lũa hoặc đá trong bể nhân giống Caridina được không?

Được. Một khúc lũa nhỏ sẽ có lợi cho tép.

Có áp dụng cách này cho Neocaridina hoặc tép Sulawesi được không?

Được. Áp dụng các nguyên tắc này (trừ hộp đựng nền) cũng sẽ làm chúng sinh sản tốt hơn.

Kết luận

Tép Caridina được coi là những viên ngọc của thú chơi tép. Loài tép nhỏ này có đủ loại màu sắc và hoa văn. Nhờ màu rực rỡ, chúng dễ dàng trở thành điểm nhấn thú vị cho bất kỳ bể cá nào trong nhà.

Dù vậy, nhiều người chơi vẫn chật vật khi cho chúng sinh sản. Lý do là họ chưa nắm nguyên tắc chính của thú nuôi tép, đó là tép cảnh không thích thay đổi.

Vì thế, muốn Caridina sinh sản hiệu quả, bạn phải làm mọi thứ hơi khác đi một chút:

• Dùng nền theo một cách rất riêng.
• Không trồng cây.
• Không nuôi chung với loài khác.
• Kiểm soát chặt lượng ăn và nitrat.
• Dùng lọc bọt biển và lọc matten.
• Thay nước đúng cách.

Những chi tiết nhỏ này đều có sức nặng rất lớn và tạo ra khác biệt rõ rệt.