Nhân giống Yasuhikotakia sidthimunki - cá chạch lùn

Trong các loài cá chạch, cá chạch lùn có lẽ luôn là loài đáng yêu nhất. Xếp ngay sau là cá chạch hề và cá chạch hoàng đế. Yasuhikotakia sidthimunki có tính cách hướng ngoại, và chính điều đó khiến nó khác hẳn các loài chạch khác. Người nuôi đàn cá trong ghi chép này đã nuôi Y. sidthimunki lúc có lúc không suốt 30 năm chơi cá. Có điều trước đây họ chỉ nuôi lẻ một con hoặc nuôi nhóm rất nhỏ, khoảng 6 con. Vài năm trước, sau khi mua 4 con cá chạch mặt trời (Y. eos), họ tình cờ biết đến website và diễn đàn 'Loaches Online'. Nói ngắn gọn, từ đó họ thành một 'người nghiện cá chạch' thực thụ! Bộ sưu tập cá chạch bắt đầu hình thành từ năm 2005, nhưng lúc nào cũng như còn thiếu một thứ gì đó. Tháng 4 năm 2006, trong lúc ghé vài cửa hàng cá nhiệt đới trong vùng, họ để ý thấy một cửa hàng vừa nhận về một lô “cá chạch sóc chuột” (chipmunk loach). Hóa ra đó là Y. sidthimunki, bán chỉ 3,50 bảng một con. Giá này chưa bằng một nửa so với các cửa hàng khác trong vùng. Món hời như vậy thì không thể bỏ qua, nên họ mua ngay 10 con.

Một thời gian sau, ở một cửa hàng khác lại có dịp mua thêm 10 con với đúng mức giá như lô đầu. Dĩ nhiên họ chớp ngay cơ hội! Vài tuần sau nữa, chính cửa hàng bán lô thứ hai thông báo đóng cửa. Nhờ vậy họ mua trọn 16 con Y. sidthimunki còn lại của cửa hàng với giá của 10 con. Cả đàn lên tổng cộng 36 con.

Lúc mua về, cả 36 con Y. sidthimunki dài khoảng 2,5 cm và ban đầu sống trong một bể cách ly 114 lít. Vài con trông hơi 'gầy', nên sau 3 tuần cả đàn bắt đầu một liệu trình 5 đợt thuốc tẩy giun 'Levamisole'. Xong đủ 5 đợt thì tình trạng cải thiện rõ rệt. Con nào cũng lên cân đáng kể. Mùa xuân năm 2007, cả 36 con Y. sidthimunki chuyển sang chỗ ở lâu dài là một bể 284 lít. Bể này có sẵn các đàn Rasbora heteromorpha, Rasbora espei, Danio choprai, Puntius gelius và Puntius pentazona. Khoảng một tuần sau, bể có thêm một nhóm nhỏ cá chạch Kuhli (Pangio sp.). Hai tuần sau đó lại thả thêm 8 con Mesonoemacheilus guentheri.

Bể trồng nhiều cây, gồm dương xỉ Java, rêu Java, dương xỉ Ấn Độ, Vallisneria và Anubias barteri var. nana. Trên mặt nước có Lemna gibba trôi nổi. Phần bài trí là hỗn hợp hang đá phiến, các đống sỏi cuội, chậu cây úp ngược đủ kích cỡ và 4 khúc lũa. Nền gồm 70% sỏi mịn và 30% sỏi cỡ vừa. pH thường quanh mức 7,2. Nitrit và amoniac đều bằng 0, còn nitrat dao động từ 5 đến 10 ppm. Nước máy ở khu vực này khá cứng. Ban đầu người nuôi nghĩ nước cứng có thể là bất lợi cho chuyện sinh sản của bất kỳ loài cá chạch nào.

Vài năm gần đây, thức ăn là thứ thay đổi nhiều nhất. Cá ăn xen kẽ thức ăn đông lạnh và thức ăn khô, gần như mỗi ngày một món khác nhau. Các loại thức ăn dùng cho Y. sidthimunki gồm:

Thức ăn khô:

• Thức ăn dạng mảnh: spirulina, tropical, tỏi, giun đất, artemia và tim bò
• Artemia khô xay nhỏ
• Thức ăn dạng hạt Sera discus
• Viên thức ăn cho cá da trơn JMC và promin
• Viên rong tảo
• Giun đỏ và viên trai vỏ xanh (green lipped mussel)
• Sera vipagram
• Viên Tetra wafers
• Thức ăn dạng vụn astax đỏ
• Viên nổi Nishi-aquaria

Thức ăn đông lạnh:

• Giun đỏ
• Ấu trùng muỗi lắc trắng và đen
• Trứng tôm hùm
• Artemia
• Daphnia
• Cyclops
• Trùn chỉ
• Hỗn hợp tỏi
• Tropical quintet

Bể Y. sidthimunki chạy 2 lọc trong, công suất 1.400 lít mỗi giờ. Thường thì mỗi tuần bể thay 30-40% nước một lần. Khoảng một tuần trước khi cá đẻ, người nuôi thả vào bể 7 lá bàng Ấn Độ (Terminalia catappa) khô xé nhỏ, đồng thời thay nước mát hơn. Lý do thay nước mát chỉ là vì cuối hè trời nóng, đẩy nhiệt độ bể từ mức thường lệ 26°C lên tới và vượt quá 32°C.

Cá nhiều khả năng đã đẻ vào đầu tháng 10, ngay sau khi thả lá bàng. pH trong bể có tụt từ 7,6 xuống khoảng 6,8, có thể còn thấp hơn một chút. Khoảng một tuần sau khi thả lá bàng, phần lớn đàn Y. sidthimunki (có thể là cả 36 con) tụ lại thành một đàn lớn, bơi sát nhau. Chúng liên tục lao ra lao vào giữa lũa và cây. Tiếc là không ai kịp quay lại cảnh này.

Lúc đó không ai nghĩ gì thêm về chuyện này. Mãi đến cuối tháng 12, người nuôi mới để ý thấy một con Y. sidthimunki rất nhỏ bơi sát mấy tảng đá phía trước bể. Nhìn kỹ hơn thì còn ít nhất 2 con nữa cùng cỡ! Lúc mới phát hiện, mấy con Y. sidthimunki nhỏ này dài chưa tới 2 cm. Chúng nhỏ hơn nhiều so với bất kỳ con trưởng thành nào trong 36 con ban đầu.

Sau đó đếm lại thì trong bể có 42 con Y. sidthimunki, tức là tăng 6 con so với tổng số ban đầu. Bể có ngần ấy Y. sidthimunki trưởng thành cùng các loài cá khác, vậy mà mấy con non này vẫn sống sót. Đây là chuyện khá bất ngờ.

Dựa vào kích thước và độ tuổi của đám cá con, người nuôi ước tính cá bố mẹ khi đó khoảng 18 tháng đến 2 năm tuổi. Có một điểm vẫn khiến họ hơi băn khoăn. Suốt mấy tháng trước đó, không con cá nào trong bể có vẻ đã ăn nhiều trứng hay cá con. Vì vậy chưa rõ là cá đẻ ít trứng, hay trứng quá nhỏ nên không ai nhận ra.

Sắp tới, kế hoạch là thả lá bàng vào bể lần nữa, đồng thời thay nước mát hơn. Hy vọng đây chính là chìa khóa để cá đẻ lại.

Nếu cá đẻ lần nữa, người nuôi rất muốn quay video lại. Họ cũng hy vọng lần này thấy được trứng, hoặc ít ra hiểu thêm về cách những chú cá chạch tuyệt vời này đẻ. Tận mắt thấy cá đẻ trứng thì còn gì bằng, và biết đâu còn cứu được một ít trứng. Chụp được ảnh quá trình trứng và cá bột lớn lên cũng sẽ rất tuyệt!

Cách bố trí cơ bản của bể sẽ giữ nguyên. Lượng lũa, cây và các đống sỏi cuội hiện có được cho là đủ để một số cá bột sống sót, ít nhất là tới khi chúng đủ dạn ra chỗ trống và chịu được sức ép từ cá trưởng thành lẫn các bạn cùng bể! Có người hỏi liệu có nên bắt các loài cá khác ra khỏi bể không. Thật lòng thì người nuôi rất không muốn bắt các loài Rasbora ra. Theo họ, Rasbora là 'cá dẫn đàn' tốt nhất để nuôi chung với Y. sidthimunki.

Trước khi có Rasbora, đàn cá chạch rất nhát và trốn tới 90% thời gian. Từ khi thả thêm Rasbora, Y. sidthimunki lại ra ngoài bơi lội tới 90% thời gian. Rất có thể đàn cá chạch thấy thoải mái và an toàn trong bể tới mức đủ vui để đẻ.