Hướng dẫn chăm sóc cá sặc lùn (dwarf gourami) – họ hàng hung hăng của cá betta

Bạn muốn một con cá thật nổi bật trong bể mà không phải betta? Nhiều người chọn cá sặc lùn vì nó màu rực, cá tính mạnh và khỏe. Loài này nổi tiếng dễ nuôi, hợp với người mới. Có điều, thả vào bể cộng đồng thì nó không phải lúc nào cũng hiền. Trước khi mua, bạn nên tìm hiểu cách nuôi nó, từ bể, cá nuôi chung, thức ăn cho tới sinh sản.

Cá sặc lùn là gì?

Trichogaster lalius là một loài sặc có dáng thân thuôn dài quen thuộc của họ sặc. Cá có hai vây bụng dài như sợi râu, dùng để dò đường khi bơi qua vật cản. Cỡ tối đa của nó vào khoảng 8 cm, thuộc nhóm sặc nhỏ nhất trong giới chơi cá cảnh. Nó cùng họ với betta và cá cờ.

Giống betta, sặc lùn là cá mê cung (anabantoid). Nó có một cơ quan mê cung hoạt động gần giống lá phổi, nhờ vậy cá đớp được oxy trực tiếp từ không khí. Đây là lý do cá sống được ở những vùng nước nông, thiếu oxy tại các nước Nam Á như Ấn Độ, Pakistan và Bangladesh.

Các dạng cá sặc lùn

Dạng thường vốn đã rất đẹp. Thân cá màu xanh lam nhạt óng ánh, điểm các sọc đỏ chạy từ lưng xuống bụng. Sặc lùn powder blue thì xanh lam nhạt toàn thân, không có sọc đỏ. Còn sặc lùn flame có thân đỏ cam và vây xanh lam ánh kim.

Cá sặc lùn có dễ nuôi không?

Thực tế, loài này rất khỏe và chịu được dải thông số nước khá rộng. Nếu bạn chăm và cho ăn tốt, cá thường sống khoảng 2–4 năm.

Nhiều bài trên mạng nói sặc lùn dễ mắc bệnh Iridovirus ở cá sặc lùn (dwarf gourami disease). Đây là bệnh do virus, gần như không chữa được và tỷ lệ chết cao. Thế nhưng có cửa hàng cá đã nhập hàng nghìn con sặc lùn về bán suốt nhiều năm mà chưa gặp ca bệnh nào. Dù vậy, thỉnh thoảng vẫn có lô cá mang dị tật di truyền do lai tạo quá đà. Khi mua ở cửa hàng, bạn cứ nhìn kỹ xem cá có lành lặn, bơi lội và ăn uống bình thường không rồi hẵng mang về.

Cách set bể cho cá sặc lùn

Ngoài tự nhiên, sặc lùn sống ở những dòng nước chảy chậm và mương rãnh nhiều cây cỏ rậm rạp. Vì thế, bể hợp với nó là bể từ 40 lít trở lên, dòng chảy nhẹ và có cây thủy sinh thật. Cá đủ khỏe để sống sót ở những vùng hay ngập đột ngột vào mùa mưa gió mùa. Nó sống được ở pH 6–8, nhiệt độ 22–28°C, nước mềm hay cứng đều được.

Nên nuôi bao nhiêu con sặc lùn chung một bể?

Chuyện này có nhiều thông tin trái ngược nhau. Sặc lùn thường được bán như cá cộng đồng, và không ít nguồn trên mạng khuyên nuôi theo đàn. Thực tế thì gần như toàn bộ sặc lùn bày bán ở cửa hàng là cá đực. Cá đực có thể rất hay giữ lãnh thổ và bắt nạt con khác. Thả chung vài con với nhau thì bạn nên chuẩn bị tinh thần là chúng sẽ gây gổ, rượt đuổi, cắn vây và làm nhau bị thương.

Một đàn sặc lùn đúng là có thể sống ổn trong bể thật lớn. Ở đó mỗi con đực có chỗ lập lãnh thổ riêng và không phải đụng mặt nhau. Nhưng nhìn chung, cách hợp lý là nuôi một con làm cá điểm nhấn, thả chung với các loài cá cộng đồng khác.

Cá nào nuôi chung được với cá sặc lùn?

Kể cả khi bạn chỉ nuôi một con, sặc lùn vẫn giống betta ở chỗ nó sống được trong bể cộng đồng hay không là do tính nết từng con. Có con khá hiền, chẳng phiền ai. Có con chỉ hung lên vào giờ ăn. Lại có con lao vào tấn công bất cứ sinh vật nào bơi vào lãnh thổ của nó.

Nếu tìm được sặc lùn powder blue cái thì rất đáng nuôi. Con cái thường hiền hơn con đực, mà màu xanh lam vẫn rực rỡ không kém.

Nếu con sặc lùn của bạn tính điềm đạm, bạn có thể thử cho nó ở chung với các loài cá hiền, cỡ tương đương như cá chuột (corydoras), cá tetra, cá rasbora, cá chạch và cá platy. Sặc lùn thường không hợp với các loài cá mê cung khác như betta. Dù vậy, chuyện này vẫn tùy tính từng con. Như phần lớn các loài cá, có dịp là nó sẽ đớp bất cứ thứ gì vừa miệng, ví dụ tép cherry hay cá con.

Cá sặc lùn ăn gì?

Cá mê cung thường quanh quẩn ở nửa trên của bể. Riêng sặc lùn thì bơi khắp các tầng nước, ăn cả thức ăn chìm lẫn thức ăn nổi. Nó ăn rất hăng và có thể đuổi cá khác đi để giành phần lớn thức ăn. Vì vậy bạn nên để ý các loài bơi chậm hơn, kẻo đến giờ ăn chúng bị giành hết phần.

Muốn cá khỏe và lên màu đẹp nhất, bạn nên cho ăn đa dạng như với một loài ăn tạp, gồm thức ăn chế biến sẵn, thức ăn dạng gel, thức ăn đông lạnh và thức ăn sống. Sặc lùn thích thức ăn dạng mảnh, cám viên nổi cho betta, cám viên cho cá cộng đồng, trùng huyết, bo bo, artemia và nhiều loại khác. Đôi khi nó cũng rỉa rêu tảo trong bể.

Cách cho cá sặc lùn sinh sản

Nếu bạn chưa từng cho loài cá làm tổ bọt nào đẻ, sặc lùn là loài khá dễ để bắt đầu. Khó nhất là tìm được cá cái, vì hầu hết cửa hàng không bán. Cá đực thường sặc sỡ hơn và có vây lưng nhọn ở chóp. Vây lưng cá cái thì tròn hơn.

Đầu tiên, bạn vỗ béo cá bố mẹ bằng nhiều thức ăn chất lượng cao. Sau đó set một bể đẻ 40 lít, mực nước nông khoảng 15–20 cm, nhiệt độ ấm hơn bình thường, chừng 27–28°C. Lọc thì dùng lọc sủi mút cho dòng chảy nhẹ. Thả thêm cây nổi như dương xỉ nước nổi để mặt nước bớt xáo động và cá đực có chỗ bám mà xây tổ bọt. Một số người chơi còn phủ màng bọc thực phẩm lên miệng bể để giữ độ ẩm thật cao. Nhờ vậy cơ quan mê cung của cá con phát triển bình thường.

Làm tổ bọt xong, cá đực sẽ tán tỉnh cá cái rồi uốn mình quấn lấy nó. Lúc đó cá cái thả ra một đám trứng trông như những hạt cát trắng li ti. Sau mỗi lần như vậy, cá đực ngậm trứng vào miệng rồi nhả lên tổ bọt. Hai con lặp lại nhiều lần cho đến khi đẻ được hàng trăm trứng.

Khi cặp cá đẻ xong, bạn vớt cá cái ra, vì lúc canh tổ cá đực sẽ đuổi nó liên tục không ngừng. Cá đực ở lại canh trứng và cá bột vài ngày, cho đến khi trứng nở và cá con tự bơi được. Đến lúc đó thì vớt luôn cá đực ra, kẻo nó ăn đàn con của mình.

Trong vài tuần đầu, bạn cho cá con ăn thức ăn thật nhỏ như trùng cỏ (infusoria), thức ăn bột cho cá bột và lươn giấm. Khi cá con đủ lớn thì chuyển sang artemia mới nở để chúng lớn nhanh và khỏe.