Thay nước, vệ sinh bể và kiểm soát rêu hại trong bể thủy sinh

Thay nước, hút cặn, cọ kính và tỉa cây là việc ai chơi thủy sinh cũng phải làm. Cái khó là làm sao cho đỡ tốn công mà bể vẫn sạch, nhất là khi bể bắt đầu bụi, rêu trang trí ngả vàng hay rêu hại bám kín lũa đá.

Bài này gom lại những kinh nghiệm thực tế về các việc đó: hút cặn đỡ phí nước, xử lý bụi trong bể rêu, giữ rêu hại ở mức chấp nhận được, tỉa liễu và chọn đèn hợp với túi tiền.

Hút cặn mà không phải xả quá nhiều nước

Nhiều người hút cặn bằng ống thì thấy cặn chưa ra được bao nhiêu mà nước đã xả gần hết. Cách này phí nước. Nó còn bắt bạn phải châm nhiều nước máy mới vào bể. Hôm nào nhà máy nước cho nhiều Clo thì lượng nước mới đó có thể làm chết cá hoặc chết vi sinh.

Trong video

• Xem video từ ▶ 1:29 Ống hút cặn được lắp vào bể thủy sinh có cây đỏ.
• Xem video từ ▶ 1:59 Ống hút đặt trong bể có lũa và nền cát để hút cặn.

Một cách đơn giản hơn là dùng riêng một lọc thùng nhỏ, loại như Sunsun 603B, chỉ để hút cặn:

1. Lắp ống cho lọc thùng như lắp lọc bình thường.
2. Bật lọc lên, cầm đầu IN rà quanh các bụi cây và mặt nền để hút cặn bẩn.
3. Hút xong thì tắt lọc, mang bình lọc đi rửa.

Về nước để set bể, nước máy là đủ dùng. Chơi thủy sinh nên chọn cách tiện cho mình, làm cầu kỳ quá thì dễ thành bể chơi mình. Nếu có điều kiện hoặc đang sửa nhà, bạn có thể lắp thêm hệ lọc RO. Nước RO gần như đã sạch hết chất rắn hòa tan, nên bạn phải tự châm khoáng và châm phân nước. Đổi lại, liều lượng dễ chỉnh hơn hẳn. Với nước cứng, nhiều cặn canxi, magie như nước ở Hà Nội và miền Bắc thì nước RO là lợi thế lớn.

Vì sao bể rêu bị bụi và rêu vàng gốc

Rêu Mini Taiwan, rêu flame hay bị bám bụi và ngả vàng. Có ba nguyên nhân hay gặp:

• Nuôi nhiều cá. Phân cá mắc vào các đám rêu, mỗi lần thay nước là cả bể bụi mù. Nếu đã chọn chơi bể rêu thì chỉ nên nuôi ít cá, ví dụ vài con cá ăn rêu hại và một đàn cá nhỏ làm điểm nhấn. Muốn nuôi nhiều cá thì nên chuyển sang bể lũa đá đơn giản, để thoáng đáy, ít cây, hoặc bể có lọc tràn dưới với mặt hút đáy hút được phân cá.
• Rêu chết từ gốc. Trời nóng, nước kém hay chăm chưa kỹ thì rêu dễ vàng gốc rồi chết dần. Phần rêu mục ra thành bụi, chạm tay hay đưa ống hút vào là bụi bốc lên.
• Lũa chưa sạch. Lũa mua ngoài hàng nhiều khi chỉ là gỗ đã lột vỏ, vẫn còn phần thừa bám theo. Ngâm trong bể một thời gian, phần đó phân hủy thành bụi rồi bám vào gốc cây.

Để làm sạch bụi trong các bụi cây và rêu, bạn có thể dùng máy sủi oxi. Luồn dây sủi vào từng bụi cây cho bọt khí thổi bụi bay ra, rồi lấy ống hút bụi đó ra ngoài. Thường phải chịu khó vệ sinh và thay nước như vậy trong khoảng hai tháng đầu thì tình trạng này mới đỡ cơ bản.

Rêu hại và tảo nâu: kiểm soát chứ không diệt hết

Rêu hại và tảo nâu (lớp nhớt màu nâu hay phủ lên kính, đá ở bể mới) gần như luôn đi kèm bể thủy sinh. Không có cách nào loại bỏ chúng hoàn toàn, bạn chỉ giữ chúng ở mức thấp nhất có thể. Bể mới set gần như bể nào cũng gặp. Thủ phạm là dinh dưỡng và ánh sáng dư thừa.

Với ánh sáng, bạn có thể làm như sau:

1. Thời gian đầu chỉ bật đèn khoảng 6 tiếng mỗi ngày.
2. Khi bể ổn hơn, tăng dần lên 8 đến 10 tiếng cho cây lên tốt.
3. Có thể chia đôi thời gian chiếu sáng, ví dụ bật 4 tiếng, nghỉ một quãng rồi bật tiếp. Quãng nghỉ giữa chừng phần nào hạn chế được rêu hại.

Vệ sinh kính, ống và đồ trong bể

Đầu IN-OUT thủy tinh và các đường ống bám tảo nâu rất bẩn. Bạn phải tháo hẳn chúng ra, dùng cọ để cọ hoặc ngâm oxi già.

Với mặt kính, có mấy cách cọ:

• Cọ nam châm: tiện nhưng phải cẩn thận. Cọ kéo xuống sát đáy dễ vướng hạt cát, cát kẹt vào cọ sẽ làm xước kính.
• Cọ rêu inox.
• Thẻ cũ: thẻ điện thoại, thẻ ngân hàng hay thẻ mua hàng không dùng nữa cọ rêu khá tốt mà lại rẻ.
• Dao rọc giấy lưỡi mới: cọ sạch và không xước kính. Đừng dùng lưỡi cũ đã gỉ vì dễ làm xước.

Thả cá và tép ăn rêu hại

Rêu hại và tảo nâu bám trên cây, lũa và đá thì khó cọ tay. Lúc đó bạn có thể thả cá chuyên ăn rêu như cá bút chì, cá otto hoặc cá bống vàng.

Bống vàng ăn tảo nâu rất tốt. Nhược điểm là khi lớn nó rất quậy. Nó lười ăn rêu hơn và hay bám vào cá khác để mút nhớt. Cá đĩa, cá thần tiên hay cá cầu vồng cỡ lớn bị bám suốt ngày sẽ stress, yếu rồi chết. Vì vậy nên thả bống vàng trong thời gian đầu. Khi bể đã ổn định một hai tháng và bạn bắt đầu thả cá đẹp, cá đắt tiền thì nên bắt bống vàng ra. Có thể soi đèn pin bắt vào buổi tối hoặc lùa bắt lúc thay nước.

Tép thả nhiều sẽ ăn rêu tóc (hair algae) và rêu sừng hươu (staghorn algae). Phần còn lại bạn rà ống hút ra mỗi lần thay nước. Làm tay như vậy khá mệt, nhưng đó là việc phải làm.

Rêu chùm đen: vì sao mọc và vì sao khó trị

Rêu chùm đen (black beard algae, BBA) làm nhiều người ức chế nhất. Nó hay xuất hiện khi bể đã ổn định và người chơi bắt đầu lười thay nước. Có người cả tháng không thay, chỉ đổ thêm nước mới cho đầy. BBA thường gắn với nước có pH thấp và nước hơi cũ. Nó hay bám lên các cây lá chậm lớn như dương xỉ, ráy, và lên lũa, đá.

BBA đã mọc thì rất khó trị, vì gần như không có con nào ăn nó, hoặc có ăn cũng rất ít. Thuốc diệt rêu có thể diệt được BBA nhưng nên hạn chế dùng, chỉ dùng khi cực chẳng đã. Dùng rồi thì phải chấp nhận rủi ro là thuốc diệt luôn một số cây thủy sinh trong bể.

Bắt đầu từ đâu

1. Nếu đang hút cặn bằng ống mà thấy phí nước, hãy thử dùng một lọc thùng nhỏ chỉ để hút cặn quanh gốc cây.
2. Bể mới set thì bật đèn khoảng 6 tiếng mỗi ngày trước, sau đó mới tăng dần lên 8 đến 10 tiếng.
3. Bể đã ổn định cũng đừng bỏ thay nước hay chỉ đổ thêm nước, vì đó là lúc rêu chùm đen dễ mọc.
4. Nếu chơi bể rêu, hãy xem lại số cá đang nuôi và giảm bớt nếu bể hay bụi.