Cho cá betta đẻ: chọn cặp, ép đẻ, tổ bọt và nuôi cá bột

Betta đẻ thế nào, vì sao phải chuẩn bị kỹ

Cá betta trống làm tổ bọt trên mặt nước. Có khi tổ bám vào cây hoặc đá. Nhiều con vẫn làm tổ dù trong bể không có cá mái. Lúc đẻ, con trống uốn mình quấn quanh con mái. Mỗi lần quấn, con mái nhả ra khoảng 10–40 trứng. Trứng chìm xuống thì con trống ngậm lên rồi đặt vào tổ. Sau đó nó sửa tổ và canh trứng cho tới khi trứng nở.

Số trứng mỗi lứa mỗi nguồn ghi một khác. Có nguồn ghi từ 12 đến 492 trứng, nguồn khác ghi khoảng 20 đến 500 trứng. Dân nuôi ở Việt Nam thì nói một cặp cho từ vài chục đến vài trăm con. Vài trăm cá con thì cần chỗ nuôi và cần người nhận. Bạn nên tính xong hai chuyện này rồi hẵng cho cá đẻ.

Betta có thể trưởng thành sinh dục lúc 4–5 tháng tuổi. Từ khoảng 2 tháng sau khi nở, bạn đã phân biệt được trống mái. Con mái có ống đẻ trứng.

Chọn cặp

• Cá con thừa hưởng đặc điểm của bố mẹ, vì vậy hãy chọn cá bố mẹ khỏe và dáng đẹp. Dân nuôi Việt Nam ghép cặp sao cho màu cân đối, vây và đuôi hài hòa.
• Về tuổi thì các nguồn không thống nhất. Tài liệu tiếng Việt cho rằng cá khoảng 8 tháng tuổi là sung nhất. Một hướng dẫn khác khuyên dùng cá từ khoảng 4 đến 12 tháng tuổi.
• Con mái nên to bằng con trống hoặc nhỏ hơn một chút.

Dấu hiệu cá sẵn sàng đẻ

• Con mái sẵn sàng đẻ sẽ sẫm màu lại và hiện sọc dọc. Một nguồn tả kỹ hơn: con mái có khoảng 5–6 sọc dọc màu nhạt, hơi so le nhau, và một chấm trắng ngay sau vây bụng. Chấm trắng đó chính là ống đẻ trứng. Dù vậy, không phải con mái nào cũng lên sọc.
• Nhìn từ trên xuống, con mái có trứng phình ra chủ yếu ở hai bên hông. Nếu bụng phình to mà không có sọc, cũng không thấy chấm trứng, thì có thể cá đang bị táo bón hoặc bị phù chứ không phải mang trứng.
• Con mái có thể giữ trứng trong bụng từ 1 đến 2 tuần.
• Con trống khi tán tỉnh sẽ xòe mang, xòe vây và uốn mình như đang múa.

Các bước ép đẻ

1. Bồi dưỡng cá bố mẹ từ 2 đến 4 tuần. Mỗi ngày cho ăn 3–4 bữa nhỏ. Một bữa là thức ăn viên hoặc thức ăn dạng mảnh, các bữa còn lại là đồ tươi hoặc đông lạnh. Các món hay dùng là trùn huyết, artemia, giun đen California và Daphnia. Đồ tươi hoặc đông lạnh cho hiệu quả hơn thức ăn chế biến sẵn.
2. Set bể đẻ. Mỗi nguồn làm một kiểu:
   • Dùng bể khoảng 39 lít nhưng chỉ đổ khoảng 15 lít nước, sưởi lên 27–28°C, không chạy lọc và có nắp đậy. Bể thả thêm rêu java, lá bàng và một miếng màng xốp bong bóng nổi trên mặt nước để con trống bám tổ vào. Con mái được nhốt trong một chai nhựa 2 lít cắt đôi, đặt ngay trong bể.
   • Dùng bể nền trần với nước đã xử lý sâu khoảng 13 cm, nhiệt độ khoảng 26,6°C, pH 6,5, độ cứng 4–8 dGH. Bể có sưởi, lọc vi sinh có tấm chắn dòng, cây nổi và vách ngăn.
   • Cách làm ở Việt Nam: dùng bể lớn khoảng 80×30×30 cm, đổ nước pha muối cao khoảng 10 cm. Đặt một bể nhỏ không đáy vào trong để nhốt con mái, còn con trống thả ở bể lớn. Tài liệu này cho muối vào bể lớn và tetracycline vào ngăn con mái trước khi cho hai con gặp nhau, nhưng không ghi liều.
3. Thả lá vào một góc bể. Bạn có thể dùng lá bàng, bèo cái, xà lách bỏ cuống hoặc lục bình. Có lá thì cá mới nở sẽ nằm nghỉ trên lá thay vì nằm dưới đáy.
4. Che bể. Phủ kín bể, chỉ chừa một khe nhỏ cho ánh sáng lọt vào. Như vậy người đi qua đi lại sẽ không làm cặp cá giật mình.
5. Cho làm quen qua vách ngăn. Theo cách làm ở Việt Nam, hai con ở hai ngăn khoảng 1 tuần cho quen nhau. Một nguồn khác thả con mái ra khi con trống đã làm xong tổ bọt, thường là sau một đêm làm quen qua vách ngăn.
6. Chờ tổ bọt. Con trống mất khoảng 12 đến 24 giờ để làm tổ. Con mái sẽ tới xem tổ và có thể chê.
7. Để cá đẻ và không cho ăn. Một nguồn ghi quá trình đẻ kéo dài 24 đến 36 giờ, nguồn khác ghi có thể tới khoảng 2 ngày. Suốt lúc cá đẻ thì không cho ăn. Khi thấy những đốm trắng nhỏ trong tổ bọt là cặp cá đã đẻ. Trứng mới đẻ có màu trắng đục, còn trứng có phôi sẽ hiện chấm sẫm.
8. Vớt con mái ra. Bạn vớt con mái ra khi cá đẻ xong, hoặc ngay khi con trống bắt đầu đuổi nó khỏi tổ.
9. Để con trống canh trứng. Một nguồn ghi trứng ấp 24–36 giờ, sau đó cá mới nở nằm trong tổ thêm 2–3 ngày cho tiêu hết noãn hoàng. Tài liệu tiếng Việt ghi trứng nở sau khoảng 2 ngày, và khoảng 3 ngày sau thì cá bơi vững.
10. Vớt con trống ra. Khi cá bột đã bơi ngang và bơi vững, tức khoảng 2–3 ngày sau khi nở, bạn tách con trống ra. Lúc này nhiều khả năng nó đã nhịn ăn từ một tuần trở lên, vì vậy hãy cho nó ăn đồ giàu đạm.

Chăm cá bột

1. Chưa cho ăn ngay. Trong 24–48 giờ đầu, cá bột vẫn đang tiêu noãn hoàng nên chưa cần cho ăn.
2. Thức ăn đầu đời. Một nguồn dùng lòng đỏ trứng hòa với nước đã khử clo, nhỏ vào bể bằng ống nhỏ giọt 2–3 lần mỗi ngày. Sau đó chuyển dần sang vi trùn, giun giấm và artemia mới nở.
3. Lịch thức ăn theo tuần (theo một hướng dẫn):

   Tuổi cá bột	Thức ăn
   Tuần 1	Infusoria, artemia mới nở từ khoảng tuần 1
   3–4 tuần	Trùn huyết đông lạnh bào nhỏ
   5–6 tuần	Giun grindal hoặc giun đen
   8–9 tuần	Thức ăn viên bào nhỏ, ngâm nước trước khi cho ăn

4. Chia nhiều bữa nhỏ. Mỗi ngày cho ăn 4–5 bữa, mỗi bữa chỉ vừa đủ lượng cá ăn hết.
5. Giữ nhiệt ổn định. Nước bể cá bột nên giữ đều ở 25,5–26,7°C. Bạn nên có sẵn một cây sưởi dự phòng, lỡ sưởi chính hỏng thì còn thay kịp.
6. Nâng nước, thêm lọc. Khoảng một tuần sau khi cá bột bơi tự do, bạn nâng mực nước lên và lắp một lọc vi sinh chạy nhẹ.
7. Thay nước. Thay 10–20% nước thường xuyên bằng nước đã xử lý.
8. Chuyển bể. Cá bột ở trong bể đẻ 3–4 tuần rồi chuyển sang bể nuôi lớn. Cá phát triển hoàn chỉnh lúc 3–4 tháng tuổi.
9. Tách cá trống. Cá trống bắt đầu lộ tính hung hăng vào khoảng 8–9 tuần, và tới 3–6 tháng thì đánh nhau giành lãnh thổ. Bạn cần tách chúng ra trước khi chúng đánh nhau. Con mái nào hung dữ cũng phải tách riêng.

Cá bột mới nở chỉ dài khoảng 0,76 mm. Đến 9–12 tuần, cá dài khoảng 21,6–33 mm. Cá bắt đầu lên màu vào khoảng 8 tuần. Cơ quan mê lộ thường phát triển khi cá được 3 đến 6 tuần tuổi. Trước đó, cá bột thở bằng mang.

Sai lầm hay gặp

• Thả thẳng con mái vào bể con trống mà không cho làm quen qua vách ngăn. Con trống có thể tấn công con mái.
• Để con mái ở lại với con trống sau khi đẻ. Con trống có thể giết con mái, hoặc con mái quay ra ăn trứng.
• Động vào trứng. Con trống có thể bỏ tổ.
• Làm con trống giật mình khi nó đang chăm cá bột. Nó có thể ăn luôn cá con.
• Cho cá bố mẹ hoặc cá bột ăn quá nhiều khiến nước bẩn.
• Dùng lọc chảy mạnh. Cá bột dễ bị hút vào lọc. Bạn nên dùng lọc vi sinh và chỉnh dòng nhẹ.
• Cho ăn thức ăn viên khô mà không ngâm. Cá dễ bị chướng bụng hoặc táo bón. Trong 6–9 tuần đầu thì không cho cá bột ăn thức ăn viên.

Phòng bệnh và giữ sức cá bố mẹ

• Bệnh nhung do Piscinoodinium sp. là bệnh hay làm chết cá bột betta nuôi trong bể.
• Trùn chỉ và giun trắng có thể mang ký sinh trùng. Bạn nên cấp đông chúng trước khi cho cá ăn.
• Sau mỗi lứa, con mái cần nghỉ ít nhất 4 tuần mới cho đẻ tiếp. Con trống cần khoảng một tuần.
• Con mái không nhả được trứng có thể bị kẹt trứng và dễ nhiễm trùng. Một nguồn khuyên cho con mái ăn uống đúng cách và để nó ở gần con trống.

Ở Việt Nam

• Dân nuôi hay cho cá bột ăn bo bo sống. Bo bo vớt về thì để trong nước sạch một ngày, bỏ con chết, rồi hớt những con còn sống trên mặt nước. Những con màu quá sẫm thì không nên dùng.
• Tới mốc khoảng 2 tuần, cách làm ở Việt Nam là thả thêm 2 lá bàng vào bể lớn và 1 lá vào bể nhỏ để cân bằng pH, đồng thời giữ mực nước khoảng 10 cm.
• Một trại betta ở Hiệp Bình Chánh, Thủ Đức, TP.HCM khởi đầu năm 2015 với 150 cặp giống do trạm khuyến nông quận cấp. Trại cho cá ăn chủ yếu lăng quăng và bo bo, nuôi cá con khoảng 3 tháng thì bán.

Kiểm tra lại

• Về tỷ lệ sống, một nguồn cho rằng nếu chăm tốt thì khoảng 90% cá bột có thể sống. Nguồn khác nói giữ được khoảng 80–90%, và hao hụt nhiều nhất là trong vài ngày đầu.
• Một nghiên cứu trên cá bột betta dùng lá bàng 1 g/L, lá trầu không 1 g/L, hoặc mỗi loại 0,5 g/L. Tỷ lệ sống giữa các nghiệm thức dao động từ 13,33% đến 60,00%.
• Mỗi ngày bạn nên kiểm tra nhiệt độ, xem lượng thức ăn thừa và để ý những con trống bắt đầu hung hăng để tách kịp.