Danh sách việc cần làm cho cá mới: Cách dựng bể cá cho người mới chơi

Mới set bể lần đầu mà lên mạng tìm hiểu thì rất dễ ngợp, vì thông tin nhiều quá. Giá có một người chơi lâu năm dắt mình đi từng bước thì đỡ biết mấy. Dưới đây là những cách làm tốt nhất để dựng một ngôi nhà ưng ý cho đàn cá mới của bạn. Có chỗ nghe hơi chi li, nhưng bạn cứ làm cho đàng hoàng để tránh những cái bẫy người mới hay mắc nhất. Người bán cá lâu năm nào cũng thấy rõ một điều: người mới cần thành công ngay từ bể đầu tiên. Vấp càng nhiều lỗi thì càng dễ bỏ hẳn thú chơi cá.

Phải chờ bao lâu mới thả cá vào bể mới?

Khâu chuẩn bị thường mất khoảng một đến hai tuần. Bạn cần chừng đó thời gian để gom đủ đồ, lắp thiết bị và bắt đầu cho bể chạy chu trình nitơ (cycling). Sau đó bể còn cần thêm thời gian để hình thành một hệ sinh thái ổn định. Cá mới mua về cũng nên cách ly trước để bệnh không lây sang cá khác. Vì vậy bạn đừng nóng vội mua cá theo cảm hứng hay đặt cá online khi bể chưa sẵn sàng. Chỉ nên mua cá khi bể đã lắp xong xuôi và hệ sinh thái trong bể đã ổn định.

Set một bể cá tốn bao nhiêu tiền?

Cá cảnh là thú nuôi khá rẻ, nên nhiều người nghĩ bể và phụ kiện cũng chẳng tốn bao nhiêu. Thực tế không hẳn vậy. Nếu định mua toàn bộ đồ mới, bạn nên chuẩn bị tinh thần chi một khoản không nhỏ.

Danh sách cần mua trước khi mua cá

1. Bể cá

Trước khi tính chuyện bể to hay nhỏ, bạn cần chọn chỗ đặt bể đã. Bể phải nằm trên một mặt cứng, phẳng tuyệt đối và chịu nước, hoặc trên kệ bể đỡ nổi toàn bộ trọng lượng. Nếu bể không đặt ở tầng trệt, bạn phải chắc sàn nhà cũng chịu được sức nặng đó. Một bể nước ngọt có đủ nước, nền, thiết bị và đồ trang trí có thể nặng hơn 1,2 kg cho mỗi lít nước.

Nhiệt độ nước dao động mạnh là điều cần tránh. Vì thế đừng đặt bể dưới nắng chiếu thẳng, cạnh cửa gió máy lạnh hay máy sưởi, hoặc ngay trước cánh cửa thông ra ngoài mà ngày nào cũng mở ra đóng vào liên tục. Nếu định nuôi cá nhát, bạn nên chọn chỗ yên tĩnh. Chỗ đó phải tránh xa lối đi đông người, màn hình TV nhấp nháy và những nguồn sáng làm bóng đổ chuyển động. Bể cũng nên nằm gần ổ điện để cắm thiết bị. Gần nguồn nước và chỗ xả nước thì thay nước cũng tiện hơn.

Chốt được vị trí rồi thì bạn đo khoảng trống để biết đặt vừa bể cỡ nào. Nhiều người mới chọn bể khoảng 38 lít làm bể đầu tay. Nhìn chung thì bể càng lớn càng dễ chơi, vì hai lẽ. Thứ nhất, nhiều nước hơn thì chất độc từ phân cá bị pha loãng hơn. Thứ hai, bạn nuôi được nhiều cá hơn mà bể không bị chật.

Ở Mỹ, vài chuỗi cửa hàng thú cưng như Petco mỗi năm có ba đến bốn đợt giảm giá. Lúc đó bể rẻ được bán với giá tính theo từng gallon (khoảng 3,8 lít) dung tích. Bể không viền hay bể kính siêu trong (kính ít sắt, low iron) thường đắt hơn nhiều, nên nhìn chung không hợp với người mới. Bể kính có viền thì vừa túi tiền, lại được cả người mới lẫn người chơi lâu năm ưa chuộng.

Nhiều người hay hỏi nên chọn bể kính hay bể acrylic, vì loại nào cũng có cái hay cái dở. Bể kính thường rẻ hơn và khó trầy hơn. Bể kính cũng hay có viền, và cái viền này bù được chỗ chênh giữa đáy bể với mặt đặt bể. Bể kính có viền phải được đỡ chắc ở cả bốn góc, vì vậy bạn đừng lót xốp hay tấm lót mềm nào bên dưới. Khi bể đầy nước, viền bể sẽ lún vào lớp xốp. Lúc đó xốp đẩy ngược lên tấm kính đáy và có thể làm nứt đáy.

Bể acrylic thì đắt hơn. Bù lại, nó rất hợp với bể dung tích lớn, vì các mối dán chắc hơn hẳn và bể khó vỡ hơn. Bể acrylic cũng nhẹ hơn và giữ nhiệt tốt hơn. Loại bể này (và cả bể không viền) được thiết kế để đỡ trên toàn bộ mặt đáy. Vì vậy bạn có thể lót một tấm xốp hoặc thảm yoga bên dưới để bù chỗ không phẳng giữa bể và mặt đặt bể.

2. Nắp bể

Nhiều người bỏ qua nắp bể cho đỡ tốn. Họ không biết rằng về lâu dài, có nắp bể lại tiết kiệm tiền hơn. Có nắp thì bể ít mất nhiệt, nước ít bay hơi, và cá không nhảy ra ngoài được. (Đây cũng là thêm một lý do bể không viền, không nắp không hợp với người mới.)

Nắp kính rất rẻ và khá trong, nhìn vào bể vẫn rõ. Nắp kính thường kèm một dải nhựa ở phía sau. Bạn cắt lỗ trên dải nhựa này tùy ý để luồn lọc, dây sủi khí và dây điện. Các lỗ phải thật khít để cá, tép và ốc không chui ra được. Nắp acrylic đắt hơn và để lâu thường bị võng xuống mặt nước. Vật liệu này mềm, lâu ngày bị cong vênh, nên rất phiền nếu bạn làm cửa lật có bản lề để cho cá ăn. Tấm polycarbonate Lexan ít hút nước hơn và đôi khi cũng được dùng để tự chế nắp bể, nhưng vẫn đắt hơn kính.

3. Sưởi

Một số loài như cá vàng, cá lúa Nhật hay cá white cloud chịu được nước mát. Còn phần lớn cá cảnh nước ngọt thích nước ấm kiểu nhiệt đới, khoảng 23–27°C. Nếu nhà bạn mát hơn mức này, bạn cần mua sưởi cho bể để cá khỏi bệnh. Nhớ mua thêm nhiệt kế để biết sưởi vẫn chạy ổn hay đã tắt mất.

Sưởi chỉnh được nhiệt là tốt nhất, vì bạn đổi được nhiệt độ nước khi nuôi loài khác hoặc khi chữa cá bệnh. Lúc mới bắt đầu, bạn có thể chọn sưởi công suất khoảng 1,3 W cho mỗi lít nước, với hai điều kiện. Một là bạn chỉ cần nâng nước cao hơn nhiệt độ phòng tối đa khoảng 5–6°C. Hai là bể có nắp để giữ ấm và hạn chế nước bay hơi làm mát bể.

Ví dụ, một bể betta khoảng 19 lít thỏa hai điều kiện trên thì dùng sưởi 25 W là được. Nhưng nếu cũng bể đó đặt trong văn phòng hay lớp học chạy máy lạnh nhiều, bạn cần lên sưởi 50 W. Nói chung, mua sưởi lớn hơn một cỡ thì an toàn hơn là mua loại yếu rồi để nó chạy cật lực mà nước vẫn không ấm lên. May là giá sưởi không chênh nhau mấy, dù to hay nhỏ, công suất cao hay thấp.

Ngoài ra, nếu bể lớn cần chẳng hạn 200 W, bạn nên mua hai cây sưởi 100 W thay vì một cây 200 W. Lỡ một cây ngừng chạy thì cây còn lại vẫn giữ cho nước không bị lạnh quá.

4. Lọc

Nếu mới chơi cá, bạn đừng để dân mạng thuyết phục mua lọc thùng ngay từ đầu. Lọc thùng vệ sinh và bảo trì cực hơn, mà cũng không hẳn là loại lọc "tốt nhất". Lọc mút xốp (sponge filter) thường hợp hơn, vì dòng chảy nhẹ và chạy rất ổn định. Loại này lắp đơn giản, mỗi tháng vệ sinh một lần cũng dễ.

5. Đèn

Đèn chủ yếu quan trọng với ai trồng cây thủy sinh. Nếu bể không có cây, bạn có thể mua bộ bể có sẵn đèn, hoặc chọn nắp bể có gắn đèn vừa cỡ bể. Nếu có trồng cây, bạn nên lắp đèn LED dành cho bể thủy sinh, kèm ổ cắm hẹn giờ để rêu hại không mọc lan.

6. Nền và đồ trang trí

Nền là lớp vật liệu trải dưới đáy bể. Các loại phổ biến nhất là sỏi, cát và phân nền cho cây thủy sinh. Nền, đá, lũa và đồ trang trí đôi khi bám bụi, nên bạn cần rửa qua nước cho sạch để nước bể khỏi đục. (Đừng rửa thứ gì bằng xà phòng hay chất tẩy rửa, vì cặn còn sót lại có thể hại cá.)

Phông nền rất đáng dùng. Phông che hết đống dây điện và ống dẫn rối rắm, và cá cũng không phải thấy những cái bóng đáng sợ trên bức tường phía sau. Bạn có thể mua phông ở cửa hàng cá cảnh, cắt một tấm túi rác đen hay giấy bìa màu để dán, hoặc sơn thẳng lên kính sau của bể. Màu tối như đen thường đẹp hơn xanh dương. Trên nền tối, cá và cây nổi bật hơn, còn rêu bám thì ít lộ hơn.

7. Các phụ kiện khác

Nhiều nhà máy nước hiện dùng chloramine để khử trùng nước máy. Chất này giết được cá và không tự bay hơi dễ như clo. Vì vậy bạn đừng quên mua thuốc khử clo để nước máy an toàn cho cá. Dĩ nhiên cá cũng cần ăn, nên bạn hãy chọn thức ăn chất lượng tốt.

Que thử nước rất có ích khi bạn cần biết cá bệnh có phải do nước bẩn hay không. Thuốc xử lý nước loại nào cũng khử clo đủ tốt. Dù vậy, chai có đầu bơm vẫn tiện hơn, vì bơm một cái là ra liều luôn, không cần đong đo.

Ống siphon là món bắt buộc phải có nếu bạn muốn chăm bể đỡ mất thời gian. Chỉ với đoạn ống đơn giản này và một cái xô, bạn đã hút được chất thải của cá tích tụ lâu ngày dưới nền.

Các bước set bể nước ngọt cho người mới

1. Dựng kệ bể, hoặc lau sạch mặt bàn chỗ sẽ đặt bể.
2. Rửa sạch bụi trên bể và phụ kiện, rồi dán phông nền.
3. Đặt bể lên kệ và đổ nền vào.
4. Đặt lọc và sưởi vào bể, rồi bày đồ trang trí để che thiết bị.
5. Đổ nước ở nhiệt độ phòng vào bể và châm thuốc khử clo.
6. Trồng cây thủy sinh. Lúc trồng, bạn chỉ đổ nước khoảng 10–15 cm. Mực nước này đỡ lá cây lên trong khi bạn cắm rễ xuống nền.
7. Lắp nắp và đèn, rồi chờ 30 phút mới bật thiết bị. (Sưởi cần thời gian để bắt nhịp với nhiệt độ nước.)
8. Chờ 24 giờ để chắc mọi thứ chạy ổn và không có chỗ nào rò nước.
9. Bắt đầu cho bể chạy chu trình nitơ. Nghĩa là bạn nuôi vi sinh có lợi và/hoặc trồng cây sống để tạo môi trường an toàn cho cá.
10. Khi hệ sinh thái trong bể đã ổn định và xử lý được chất thải của cá, bạn bắt đầu thả cá vào từ từ.
11. Bạn nên cho toàn bộ cá mới vào một bể cách ly riêng trước. Cá khỏi hết bệnh rồi mới chuyển sang bể chính.

Câu hỏi thường gặp

Set bể nuôi cá betta thế nào? Xem bài hướng dẫn chi tiết.

Set bể nuôi cá vàng thế nào? Xem bài hướng dẫn chăm sóc cá vàng cảnh (fancy).

Set bể thủy sinh thế nào? Xem bài hướng dẫn từng bước.