Cách tăng tuần hoàn nước và tạo dòng chảy mạnh hơn trong bể cá

Dân chơi bể nước mặn hay bàn chuyện tuần hoàn nước vì họ muốn nước trong bể chuyển động giống sóng biển. Bể nước ngọt không cần đến mức đó, nhưng dòng chảy yếu quá cũng sinh chuyện. Bể bày nhiều đồ trang trí hoặc nhiều hardscape (bố cục đá, lũa), nhất là bể lớn, rất dễ có những vùng nước chết. Cặn bẩn dồn về những chỗ này, rồi rêu hại bắt đầu mọc. Khi bạn tăng tuần hoàn nước, bể được ba cái lợi:

• Cặn bẩn bị khuấy lên cho lọc hút đi.
• Dinh dưỡng lan đều khắp bể, cây thủy sinh ở đâu cũng có phân để ăn.
• Mặt nước xáo động mạnh hơn, nhờ vậy cá có đủ oxy để thở.

Ngoài ra, một số loài như cá rainbow shiner hay cá bám đá suối (hillstream loach) vốn sống ở sông suối nước chảy xiết. Những loài này có thể sẽ thích một bể có dòng chảy mạnh hơn. Phần dưới đây là vài cách để nước trong bể lưu thông tốt hơn.

Tuần hoàn nước cho dòng chảy nhẹ

Nếu bể nhỏ, hoặc bạn chỉ cần dòng chảy từ chậm đến vừa, một bộ lọc thông thường là đủ. Lọc có nhiều kiểu như lọc bọt biển, lọc treo thành (HOB) và lọc thùng. Kiểu nào cũng vừa làm sạch nước, vừa tạo dòng chảy và làm xáo động mặt nước.

Nước ở tầng mặt cần chuyển động vì hai lý do. Lý do thứ nhất là để lớp màng sinh học nhờn như dầu không đóng lại trên mặt nước. Lý do thứ hai là để trao đổi khí tốt hơn. CO2 cá thở ra sẽ thoát lên không khí, còn oxy mới đi vào bể cho cá thở.

Nếu bạn đang nuôi cá bột hoặc cá betta vây dài, lọc bọt biển là một trong những loại lọc êm nhất hiện nay. Muốn dòng mạnh hơn một chút thì có lọc thùng và lọc HOB. Hai loại này chạy bằng động cơ để đẩy nước và thường có van chỉnh lưu lượng, nên bạn tăng hay giảm tốc độ nước ra tùy ý.

Có khi lọc đã đủ mà một góc nào đó trong bể nước vẫn tù. Lúc này bạn chỉ cần thả thêm một cục sủi nối với máy sủi khí. Bọt khí nổi lên kéo nước chuyển động theo, và khi vỡ trên mặt thì làm mặt nước xáo động. Với cá bơi chậm hay cá bột, một chiếc lọc bọt biển có thể tạo đủ tuần hoàn mà không làm chúng bị stress.

Tuần hoàn nước cho dòng chảy mạnh hơn

Với bể lớn hoặc bể cần dòng chảy mạnh, powerhead là lựa chọn rất đáng tiền vì dùng được vào nhiều việc. Powerhead thật ra là một máy bơm chìm. Máy hút nước vào ở cửa hút rồi phun ra một luồng nước mạnh ở cửa xả. Bạn có thể dùng nó để thay nước nhanh hơn, để tự chế hệ thống lọc, và dĩ nhiên là để tăng tuần hoàn nước trong bể.

Cần powerhead cỡ nào?

Một số trang web cho rằng nước trong bể nên quay vòng ít nhất bốn lần mỗi giờ. Tính theo cách đó, bể 380 lít cần lọc và/hoặc powerhead đẩy được khoảng 1.500 lít mỗi giờ. Thực tế thì lưu lượng phù hợp còn tùy cây và cá trong bể. Có những loài không chịu được dòng mạnh, và stress kéo dài có thể khiến chúng sinh bệnh. Nếu thấy cá và cây bị nước quật tơi tả khắp bể, bạn nên đổi sang lọc hoặc powerhead yếu hơn. Bạn cũng có thể dùng ống phun dạng thanh (spray bar) cho dòng chảy tản ra, hoặc quay cửa xả vào thành kính để giảm bớt lực nước.

Powerhead tốn bao nhiêu watt?

Mỗi mẫu một khác. Chẳng hạn, có mẫu powerhead chỉ dùng 10 W mà đẩy được khoảng 800 lít nước mỗi giờ.

Có dùng powerhead làm lọc được không?

Được. Powerhead có thể là một phần của hệ thống lọc. Nhiều người dùng nó để bơm nước từ lọc sump (một kiểu lọc tự chế) trở lại bể chính.

Bình thường lọc bọt biển chạy bằng máy sủi khí, và nước đi qua lớp xốp khá chậm. Nếu bạn thay máy sủi bằng powerhead gắn vào lọc bọt biển, nước sẽ bị hút qua xốp nhanh hơn. Lọc cơ học nhờ vậy mạnh hơn và nước trong hơn. Đổi lại, xốp có thể nghẹt nhanh hơn và bạn sẽ phải vệ sinh thường xuyên. Tuy vậy, lọc bọt biển làm bằng xốp thô thì không dễ nghẹt như thế. Bạn gắn powerhead vào ống đứng của lọc bọt biển là cặn trong nước sẽ được lọc nhanh hơn.

Powerhead khác máy tạo sóng ở chỗ nào?

Powerhead thường phun một luồng nước hẹp theo một hướng. Máy tạo sóng thì đẩy nước tới rồi kéo lui, giống sóng biển.

Nên đặt powerhead ở đâu?

Trước hết bạn cần tìm ra các điểm chết trong bể. Chỗ nào cặn đọng nhiều nhất hoặc có tảo lam mọc thì nhiều khả năng đó là vùng nước tù. Powerhead sẽ khuấy chất hữu cơ đang phân hủy ở đó lên cho lọc hút đi, nhờ vậy nước cả bể trong hơn.

Nếu đèn báo "low flow" (dòng chảy yếu) trên sưởi cứ sáng mãi, bạn thử đặt powerhead gần sưởi. Nước ấm sẽ lan đều ra cả bể, và trong bể không còn chỗ quá nóng hay quá lạnh.

Đặt powerhead gần mặt nước là hợp lý, vì ở đó máy vừa chống váng dầu vừa làm mặt nước xáo động. Nếu đặt sát đáy, máy có thể thổi tung nền lên làm đục nước. Muốn giấu powerhead, bạn có thể che nó sau đồ trang trí hoặc cây cao. Dán phông nền đen sau bể cũng làm máy dễ lẫn vào nền hơn. Chỗ đặt tốt nhất là chỗ vừa nhắm được vào vùng nước tù, vừa tương đối khuất mắt.

Nếu thấy lọc hoặc powerhead đẩy nước yếu đi, nhiều khả năng máy đã bị nghẹt sau một thời gian chạy. Bạn chỉ cần vệ sinh theo sách hướng dẫn đi kèm là máy sẽ chạy lại bình thường.