Giới thiệu trùng cỏ (Infusoria) và cách nuôi làm thức ăn sống

Nuôi infusoria (trùng cỏ) tại nhà khá đơn giản, rẻ và dễ làm. Bạn lấy nước từ bể cá, cho thêm một ít chất hữu cơ làm thức ăn cho infusoria rồi chờ vài ngày để chúng sinh sôi. Khi thấy những đốm trắng li ti di chuyển trong nước là chúng đã sẵn sàng cho cá bột ăn.

Phần dưới đây tổng hợp đầy đủ về infusoria, từ giá trị dinh dưỡng đến các cách nuôi.

Infusoria là gì?

Trước hết cần nói rõ rằng trong lịch sử, chữ “infusoria” dùng để gọi chung một nhóm rất đa dạng các sinh vật thủy sinh cực nhỏ. Phần lớn trong số đó là trùng lông (ciliate), sống trong nước ngâm chất hữu cơ đang phân hủy.

Infusoria không phải một nhóm phân loại chính thức. Đây là tên gọi chung cho nhiều loài động vật nguyên sinh.

Infusoria là những sinh vật đơn bào cực nhỏ thuộc Lớp Ciliata, Ngành Protozoa. Vì vậy, cách phân loại chúng có thể khác nhau rất nhiều tùy từng sinh vật cụ thể.

Infusoria làm thức ăn sống

Infusoria là thức ăn đầu đời không thể thiếu cho cá bột và cả một số loài lưỡng cư sống dưới nước, nhất là ở giai đoạn cá bột hay ấu trùng.

Với ấu trùng cá mới phát triển, infusoria là thức ăn đầu tiên phổ biến. Tiếp theo là các loài động vật phù du nhỏ như luân trùng (rotifer), rồi đến những sinh vật lớn hơn như bọ nước (daphnia), artemia, cyclops...

Giai đoạn cá con chuyển sang ăn hỗn hợp là giai đoạn rất quan trọng. Lúc này chúng cần thức ăn đúng cỡ và đủ lượng. Nếu thiếu thức ăn phù hợp trong giai đoạn này, tỷ lệ chết ở ấu trùng có thể cao.

Infusoria nhỏ, thân mềm và rất bổ! Chúng còn sinh sản rất mạnh. Nhờ tất cả những điểm này, infusoria là thức ăn khởi đầu lý tưởng cho cá bột giai đoạn đầu.

Chỉ trong một ngày, sinh khối infusoria có thể tăng tới 4 lần. Vì thế đây là nguồn thức ăn rất hứa hẹn cho ấu trùng cá.

Giá trị dinh dưỡng của infusoria

Infusoria gồm rất nhiều loài động vật nguyên sinh nên thành phần dinh dưỡng có thể khác nhau. Lấy ví dụ Paramecium caudatum, thành phần sinh hóa của nó như sau:

• Protein: 58% trọng lượng khô
• Chất béo: 32%
• Tro: 3%
• Giá trị năng lượng: 6,6 kcal/g chất khô

Mô tả infusoria

• Kích thước: Infusoria khá nhỏ. Chúng thường dài từ 100 đến 300 micromet.
• Hình dạng: Infusoria thường có hình bầu dục hoặc hình chiếc dép. Hình dạng có thể hơi khác một chút tùy loài.
• Bề mặt: Thân chúng phủ những hàng dọc gồm vô số lông mao (cilia) li ti, tức là những cấu trúc giống sợi lông. Chúng dùng lông mao để di chuyển và bắt mồi.
• Lông mao: Lông mao phân bố đều trên bề mặt tế bào nên tế bào trông hơi có lông. Nhờ lông mao, tế bào di chuyển nhịp nhàng theo kiểu xoắn ốc.
• Rãnh miệng: Một bên tế bào có chỗ lõm gọi là rãnh miệng. Chúng bắt mồi bằng lông mao, và lông mao dẫn các hạt thức ăn vào trong tế bào.

Một điều thú vị là dù rất nhỏ, nhiều loài infusoria di chuyển nhanh đáng nể. Ví dụ, Paramecium caudatum có thể bơi tới 2,5 mm mỗi giây ở nhiệt độ phòng. Tức là gần 15 lần chiều dài cơ thể chỉ trong một giây. Tính theo cách đó, chúng nhanh gấp 3 lần người giữ kỷ lục thế giới chạy nước rút 100 mét.

Infusoria ăn gì trong bể của chúng ta?

Infusoria chủ yếu ăn các vi sinh vật nhỏ như vi khuẩn, động vật nguyên sinh khác, tảo, nấm, cùng mùn bã hữu cơ và chất hữu cơ hòa tan.

Mỗi loại vi khuẩn và tảo có giá trị dinh dưỡng khác nhau. Cần lưu ý là infusoria lọc và nuốt bất kỳ hạt nào, bổ hay không cũng vậy. Do đó, trong nước có nhiều hạt không mong muốn thì năng suất của chúng có thể bị ảnh hưởng xấu.

Infusoria lớn nhanh hay chậm tùy vào chất lượng và số lượng thức ăn. Các nghiên cứu cho thấy khi được ăn nhiều loại vi khuẩn, chúng phân chia nhanh hơn một chút so với khi chỉ ăn một loại.

Trong bể cá, vi khuẩn đủ loại đều có thể sinh sôi nhanh. Infusoria ăn số vi khuẩn này. Khi vi khuẩn phát triển mất kiểm soát, infusoria cũng bùng theo và tạo thành những đám lớn màu trắng đục như sương mù.

Mỗi ngày, infusoria có thể ăn lượng thức ăn lên tới 500% trọng lượng cơ thể. Hiệu suất biến thức ăn thành tăng trưởng dao động từ 30-40%. Nhìn chung, như vậy là infusoria tận dụng thức ăn khá hiệu quả.

Sinh sản của infusoria

Infusoria sinh sản chủ yếu bằng cách phân chia tế bào, nhưng một số loài cũng có thể sinh sản hữu tính. Khi sinh sản hữu tính, hai tế bào tiếp hợp với nhau và trao đổi một phần bộ máy nhân chứa vật chất di truyền.

Trong điều kiện tốt nhất, infusoria nước ngọt sinh sản rất nhanh. Chẳng hạn, ở 20–25°C chúng có thể phân chia trung bình 4-5 lần mỗi ngày. Infusoria nước mặn nhìn chung sinh sản chậm hơn một chút, khoảng 1-3 lần phân chia mỗi ngày.

Khi nước quá lạnh hoặc quá nóng, tốc độ phân chia giảm dần rồi dừng hẳn. Ngưỡng dừng vào khoảng 0°C và 35°C.

Tìm infusoria ở đâu?

Aquarium Breeder cho rằng hầu hết bể cá đều có sẵn infusoria. Có điều, bể được chăm kỹ sẽ không có đủ infusoria cho cá bột mới nở, nên người nuôi cần tự nuôi thêm.

Cũng cần nhớ rằng nếu bể thường xuyên dùng hydrogen peroxide (oxy già) thì gần như chắc chắn infusoria trong đó đã chết hết.

Nếu không có nước bể cũ, hoặc nước bể không có infusoria, bạn có thể lấy khoảng 250 ml nước từ một vũng nước đọng lâu ngày ngoài trời. Hầu như vùng nước ngoài trời nào cũng có infusoria, kể cả vũng nước. Mang về nhà, bạn đổ nước này vào lọ đựng nước máy đã để lắng. Điều quan trọng là phải hết sức thận trọng. Đi kèm infusoria có thể có cả ký sinh trùng và sinh vật gây hại như hydra, planaria, ấu trùng chuồn chuồn, ấu trùng chuồn chuồn kim, bọ tôm scud, đỉa... Cách này đòi hỏi bạn phải rất cẩn thận. Thật ra Aquarium Breeder còn không khuyến khích làm theo cách này.

Cách nuôi infusoria

• Mẻ nuôi khởi đầu: Dùng nước bể cũ của bạn. Phần đáng chú ý nhất là nước ở lớp đáy, ngay phía trên mặt nền. Ngoài ra, nước vắt kỹ từ miếng bọt biển lọc cũng rất tốt để duy trì mẻ infusoria.
• Dụng cụ chứa: Một lọ sạch loại 4-8 lít là đủ.
• Nguồn thức ăn: Cho thêm một ít vật liệu làm thức ăn.
• Ánh sáng và nhiệt độ: Đặt mẻ nuôi ở chỗ ấm, có ánh sáng môi trường tốt hoặc đèn huỳnh quang, hoặc ở chỗ có nắng tự nhiên.
• Thu hoạch: Sau vài ngày đến một tuần, nước sẽ đục lên vì có infusoria. Lúc đó bạn có thể dùng pipet hoặc ống nhỏ giọt để cho cá bột ăn.
• Nền: Không cần.
• Máy sục khí: Không cần.

Tự nuôi infusoria có thể là một cách đơn giản và hiệu quả để cá bột trong bể có nguồn thức ăn ổn định ở giai đoạn đầu đời.

Infusoria dễ dàng chịu được biến động nhiệt độ lớn, từ 10 đến 30°C, và sống được trong dải pH khá rộng, từ 4,5 đến 9,0. Chúng cũng chịu được nước ít oxy. Tuy vậy, muốn chúng lớn và sinh sản tốt nhất thì nên nuôi ở nhiệt độ phòng (khoảng 20–25°C) với pH 6,5 – 7,5. Infusoria rất hướng sáng, tức là chúng bị ánh sáng thu hút và hay tụ lại ở chỗ sáng. Chúng cũng cần nhiều oxy để phát triển. Trong bể ít oxy, đàn infusoria chủ yếu tập trung gần mặt nước vì ở đó nhiều oxy hơn.

Cách cho infusoria ăn trong quá trình nuôi:

• Đồ thực vật khô là những mẩu nhỏ rau diếp, cà rốt hoặc vỏ chuối đã khô hẳn, mỗi mẩu cỡ khoảng 2,5 cm.
• Với sữa tách béo, chỉ cần vài giọt (3-5 giọt) sữa đã đun sôi. Hãy dùng sữa thanh trùng thông thường, đừng dùng sữa tiệt trùng (UHT) hộp giấy. Loại sữa để lâu này có chất bảo quản, và chất bảo quản có thể gây hại cho mẻ nuôi.
• Nếu dùng men, bạn trộn 1 gram men cho mỗi 80 lít nước.
• Nếu dùng rơm, bạn đun sôi khoảng 10 gram rơm trong 1 lít nước khoảng 15-20 phút để diệt vi khuẩn không mong muốn. Sau đó để nồi nước ở nhiệt độ phòng vài ngày. Khi dùng, cứ mỗi 10 lít nước thì cho vào 1 gram nước ngâm rơm này.

Infusoria nuôi bằng nước ngâm rơm thường khỏe hơn và to hơn.

Dân chơi cá đã nuôi và giữ mẻ infusoria thành công bằng nhiều loại vật liệu, gồm:

• Cơm/gạo luộc.
• Liquifry
• Khoai tây sống
• Ngũ cốc dạng bột...

Khi cho infusoria ăn, đừng cho quá nhiều. Thức ăn dư có thể làm hỏng nước, và bạn sẽ nhận ra qua mùi rất hôi.

Các bước nuôi infusoria tại nhà như sau:

1. Đổ đầy nước bể cũ vào dụng cụ nuôi. Nước nên ở nhiệt độ phòng.
2. Cho thức ăn (môi trường nuôi) vào để infusoria ăn.
3. Đặt dụng cụ ở chỗ đủ sáng ít nhất một tuần.
4. Xong.

Muốn giữ mẻ nuôi thêm một thời gian, bạn có thể cho chúng một giọt sữa mỗi hai tuần, hoặc thỉnh thoảng thêm một mẩu vỏ chuối khô thật nhỏ.

Thu hoạch infusoria

Nếu làm đúng, trong vài ngày tới nước trong lọ sẽ đục lên như sữa. Đó là dấu hiệu vi khuẩn, thức ăn của infusoria, đang phát triển.

Khoảng một tuần sau, nước sẽ trong lại và bạn sẽ thấy vô số đốm trắng li ti di chuyển. Đó chính là infusoria. Chúng sinh sôi nhiều đến mức dù cực nhỏ, mắt thường vẫn nhìn thấy được.

Đến đây là có thể bắt đầu cho cá bột ăn. Với cá bột rất nhỏ, bạn cần cho ăn infusoria thường xuyên cho đến khi chúng đủ lớn để ăn thức ăn khác, như artemia mới nở hoặc thức ăn công nghiệp cho cá bột.

• Hút bằng ống siphon: Nhẹ tay hút một phần nước đục, cẩn thận tránh phần vật liệu thức ăn đang phân hủy.

Mẹo nhỏ là che tối lọ nhưng vẫn để ánh sáng chiếu vào mặt nước, nhờ vậy infusoria sẽ tụ lên bề mặt. Tuyệt đối không đổ thẳng nước nuôi infusoria vào bể cá bột. Nước này có thể không sạch và có thể gây hại cho cá bột.

• Cho vào bể: Chuyển phần nước giàu infusoria vào bể cá bột để chúng có bữa ăn bổ dưỡng.

Thêm một mẹo nữa. Sau khi thu infusoria, bạn chuyển chúng sang một dụng cụ nhỏ có ít nước sạch. Để chúng ở đó một lúc cho ăn hết số vi khuẩn có thể đã theo sang. Làm vậy bạn sẽ tránh đưa vi khuẩn có thể gây hại vào cho cá bột.

Khi dùng hết nước chứa infusoria, bạn cần châm lại vào lọ nước bể đã để lắng để giữ mực nước phù hợp.

Bảo quản infusoria

Trữ mẻ infusoria để dành ở nhà có thể gặp trục trặc, vì vậy cách này không được khuyến khích.

Nhìn chung, tốt nhất là dùng infusoria ngay sau khi thu.

Kết luận

Infusoria là các vi sinh vật có thể dùng làm thức ăn sống cho nhiều loài động vật thủy sinh.

Infusoria nhỏ, thân mềm, sinh sản nhanh và rất bổ. Vì vậy chúng là thức ăn khởi đầu lý tưởng cho ấu trùng cá giai đoạn đầu. Trong nuôi trồng thủy sản cả nước ngọt lẫn nước mặn, infusoria thường là thức ăn duy nhất của ấu trùng ở giai đoạn này.