Hướng dẫn nuôi cá pleco (Plecostomus) – loài cá da trơn giáp trụ mạnh mẽ

Bạn đang tìm một con cá miệng hút để giữ bể sạch? Nhiều người nghĩ ngay đến cá da trơn plecostomus (gọi tắt là pleco) vì tưởng chúng sẽ hút sạch phân cá và cặn bẩn trong bể như có phép màu. Trước khi xuống tiền, bạn nên tìm hiểu kỹ hơn về loài cá tuyệt vời này và cách chăm chúng. Tìm hiểu xong rồi hẵng tính xem pleco có thật sự hợp với mình không.

Pleco là gì?

Plecostomus là tên gọi chung của họ Loricariidae. Đây là nhóm cá da trơn có giáp và miệng hút, sống ở Trung và Nam Mỹ. Các cửa hàng thú cưng hay bán pleco thường (Hypostomus plecostomus) như một loài cá dọn bể giá rẻ. Thế nhưng con cá bé chừng 7,5 cm lúc mua về sẽ lớn thành một "quái vật" dài gần 60 cm. Nó ăn khỏe đến bất ngờ, và thải ra cũng nhiều tương xứng. Đừng mua những loài cá khổng lồ nếu bạn không sẵn sàng nuôi chúng đến hết đời, vì gần như không thể tìm được ai nhận lại. Cũng đừng bao giờ thả pleco thường ra môi trường tự nhiên. Đây là loài xâm lấn rất mạnh và có thể gây nhiều thiệt hại cho môi trường.

May là có nhiều loài pleco nhỏ hơn hẳn, hợp với bể gia đình hơn. Pleco bristlenose, pleco môi cao su (rubber lip) và pleco hề (clown) đều là những loài cá da trơn đẹp, chỉ dài khoảng 10 đến 15 cm. Chúng có thể đắt hơn pleco thường một chút. Bù lại, thân hình vừa phải và tiền thức ăn ít hơn sẽ thừa sức bù khoản chênh lệch đó về lâu dài. Pleco nổi tiếng với thân phủ giáp và cái miệng hút đặc trưng.

Pleco có dễ nuôi không?

Nhìn chung, pleco cần thông số nước khá giống các loài cá nhiệt đới khác. Chúng thích bể có sưởi, nhiệt độ khoảng 23 đến 27°C, và sống được trong dải pH khá rộng, từ 6,5 đến 7,8. Phần lớn pleco hoạt động về đêm. Vì vậy chúng rất thích có hang hốc hay chỗ che để tránh ánh sáng. Bạn cũng cần chăm bể đều đặn để giữ nitrat ở mức 40 ppm trở xuống. (Nếu chưa rõ nitrat là gì, bạn nên tìm hiểu trước về chu trình nitơ trong bể cá.)

Về kích thước bể, các loài pleco 10 đến 15 cm kể trên nuôi được trong bể từ 75 đến 110 lít trở lên. Riêng pleco thường thì có lẽ phải bắt đầu với bể khoảng 285 lít, rồi dần nâng lên bể 680 lít, thậm chí 1.900 lít. Người chơi bình thường khó mà có được những bể khổng lồ như vậy. Thế nên chọn các loài nhỏ là hợp lý nhất.

Pleco vằn Columbia (Hypancistrus debilittera) có hoa văn rất nổi bật và chỉ lớn đến khoảng 10 cm.

Pleco ăn gì?

Pleco nổi tiếng là cá dọn bể, ăn cặn và ăn rêu. Dù vậy, bạn vẫn phải cho chúng ăn đều đặn bằng thức ăn cá chất lượng tốt. Cứ hình dung như nuôi chó. Con chó sẽ ăn mọi mẩu vụn rơi xuống sàn, nhưng ngày nào nó cũng cần những bữa ăn đàng hoàng bằng thức ăn cho chó. Pleco cũng vậy. Chúng cần thức ăn phù hợp, đủ chất theo nhu cầu của chúng.

Nhiều người chỉ cho pleco ăn viên tảo. Thật ra phần lớn pleco thích khẩu phần cân bằng, gồm nhiều loại thức ăn như trùng huyết đông lạnh và thức ăn gel Repashy. Bạn nên tìm hiểu kỹ loài mình nuôi, vì không phải pleco nào cũng ăn giống nhau. Có loài gặm rêu và thực vật, có loài thích cạo lũa, có loài lại cần nhiều đạm hơn. (Nhiều loài pleco không đụng đến cây thủy sinh, nhưng pleco bristlenose có tiếng là đôi khi gặm cây kiếm (sword).)

Phần lớn pleco hoạt động về đêm, nên cho chúng ăn sau khi tắt đèn là cách hay. Lúc đó các loài cá khác ít hoạt động, pleco mới có cơ hội ăn.

Người mới nuôi pleco hay than: "Không hiểu sao cá chết. Tối nào mình cũng cho nó ăn một viên tảo mà." Quay lại ví dụ con chó. Nếu chó con mỗi ngày ăn 1 chén thức ăn thì lớn lên nhiều khả năng nó sẽ cần hơn 1 chén. Pleco cũng thế. Con trưởng thành cần nhiều thức ăn hơn con non vì thân hình to hơn.

Mẹo đơn giản là giữ cho bụng cá hơi tròn. Nếu bụng hóp vào và cá gầy, bạn thử tăng lượng thức ăn. Nếu bụng căng quá, có thể cá đang ăn quá nhiều, hoặc bị táo bón vì trong bể còn quá nhiều thức ăn thừa. Khi thấy nhiều phân pleco dài, dạng sợi thì nitrat có thể đang tích lên mức độc. Lúc đó bạn nhớ hút nền và thay nước. (Bạn có thể xem thêm hướng dẫn thay nước để biết bao lâu nên vệ sinh bể một lần.) Cứ để ý độ tròn của bụng pleco và chỉnh lượng thức ăn theo đó để cá giữ cân nặng khỏe mạnh.

Pleco có ăn phân cá không?

Như đã nói, mỗi loài pleco có khẩu vị khác nhau, nhưng không loài nào sống chỉ nhờ ăn phân. Đôi khi chúng có thể ăn một ít trong lúc bới tìm thức ăn dưới nền. Dù vậy, phân cá không đủ chất để chúng sống. Pleco dọn bể cho bạn thật, nhưng trước hết chúng là sinh vật sống và cần được ăn uống đầy đủ.

Nuôi chung pleco với cá nào?

Pleco sống ổn với gần như mọi loài cá cộng đồng hiền lành, miễn là loài đó không đủ to để ăn thịt pleco. Ngược lại, cũng đừng thả loài cá nào nhỏ đến mức lọt vừa miệng pleco. Thường thì pleco chỉ ăn xác và cặn. Chúng không ăn động vật khác trừ khi con vật đó đã chết. Có người kể lại trường hợp pleco bám hút lớp nhớt trên mình cá khác. Chuyện này có vẻ chủ yếu xảy ra với những con pleco lớn bị đói. Nếu bạn nuôi pleco cỡ nhỏ và cho ăn đủ thì thường sẽ không gặp chuyện này. Nhiều loài pleco nhỏ sống chung được với các loài cá cộng đồng hiền lành như cá neon.

Nuôi hai con pleco trở lên trong một bể được không? Câu trả lời là còn tùy. Một số loài, nhất là con đực, có thể giữ lãnh thổ với đồng loại hoặc với các loài sống tầng đáy khác. Bạn nên tìm hiểu tập tính của loài mình định nuôi và hỏi kinh nghiệm những người chơi khác. Các loài nhỏ như pleco bristlenose thì nuôi nhiều con được, miễn là số cái nhiều hơn số đực. Trong bể cũng phải có thật nhiều hang và chỗ trốn để con nào cũng chọn được chỗ ưng ý.

Cách cho pleco bristlenose sinh sản

Pleco bristlenose cực kỳ dễ đẻ nếu bạn set bể đúng cách. Bạn dùng một bể dài khoảng 75 lít, trồng cây thủy sinh làm chỗ trốn và thêm ít lũa cho màng vi sinh (biofilm) bám lên làm thức ăn cho cá con. Lọc thì dùng lọc bio (lọc mút) chạy nhẹ để không hút mất cá bột. Tốt nhất là bể đã chạy lâu năm, có nhiều vi sinh vật nhỏ, thậm chí có cả rêu, để cá có nhiều thứ mà gặm.

Bạn chỉ cần một con đực và một con cái, tuổi khoảng 1–2 năm. Con đực có nhiều tua trên mặt và dài khoảng 7,5 cm. Con cái thường chỉ có vài tua hoặc không có tua nào. Nó cũng có thể nhỏ hơn, chừng 5–6,5 cm.

Trước khi cho đẻ, bạn vỗ béo cá bố mẹ bằng cách cho ăn thật nhiều đến khi con cái căng tròn trứng. Bạn đặt vài cái hang pleco và hang vỏ dừa làm chỗ đẻ, con đực sẽ chiếm lấy cái nó ưng nhất. Sau đó con đực tìm cách dụ con cái vào hang. Nếu dụ được, con cái đẻ 30–80 trứng trong hang và thế là xong phần việc của nó. Từ đó con đực lo toàn bộ chuyện chăm con và canh trứng trước mọi kẻ định ăn trứng. Nó quạt trứng liên tục để trứng có thêm oxy và để vi khuẩn, nấm không phát triển được. Trong giai đoạn này con đực ăn rất ít, thậm chí không ăn gì. Vì vậy một số người tách con cái ra một thời gian để con đực kịp béo lại giữa các lứa.

Nếu con đực mới làm bố lần đầu, có thể nó chưa biết xử lý trứng và vô tình đẩy trứng ra khỏi hang. Khi đó bạn vẫn cứu được trứng bằng cách cho vào bộ ấp trứng xoay (egg tumbler) đến khi nở.

Cá bột mới nở khá to và ăn được nhiều món giống cá lớn. Lúc nào trong bể cũng nên có sẵn đậu cove đóng hộp, thức ăn gel Repashy, bí ngòi chần, viên chìm và Artemia mới nở để cá mau lớn và sớm đạt cỡ bán tốt. Một số người cho cá sinh sản khuyên thả thêm ốc tạp hoặc tép cherry vào bể đẻ. Chúng không ăn trứng hay cá bột, lại dọn thức ăn thừa rất tốt nên nước sạch hơn.

Lời kết

Bạn nên chọn loài pleco mà kể cả khi trưởng thành vẫn vừa với bể của mình. Đọc thêm các bài viết trên mạng và tham gia các hội nhóm trên mạng xã hội sẽ cho bạn thêm hiểu biết về cách chăm và chế độ ăn của chúng. Rốt cuộc thì vệ sinh bể vẫn là việc của bạn. Nếu muốn có thêm vài trợ thủ nhỏ, bạn có thể tìm hiểu 10 loài dọn bể (clean-up crew) phổ biến nhất.