Khử clo nước máy cho bể cá: các cách làm và cách nào an toàn

Clo, cloramin là gì và vì sao phải khử

Công ty cấp nước cho clo hoặc cloramin vào nước máy để diệt vi sinh vật gây hại. Cloramin sinh ra khi clo kết hợp với amoniac. Nó là họ hàng của clo, nhưng tồn tại trong nước lâu hơn và khó nhận ra hơn.

Chỉ một chút clo cũng có thể làm chết cá và các sinh vật thủy sinh khác. Clo làm tổn thương lớp màng mang vốn rất mỏng, và những loài nhạy cảm có thể chết vì nó. Cloramin cũng rất độc, với cả cá nước ngọt lẫn cá nước mặn.

Clo còn giết vi sinh có lợi sống trong lọc. Khi đám vi sinh này chết, chất bẩn trong bể có thể tăng vọt và cá dễ đổ bệnh.

Nước máy ở Việt Nam

Theo quy chuẩn nước sạch QCVN 01-1/BYT, đơn vị cấp nước nào khử trùng bằng clo cũng phải giữ clo dư tự do ở mức 0,2–1,0 mg/L. Nghĩa là nước máy chảy về tới nhà vẫn còn clo. Bản QCVN 01-1:2018/BYT (Thông tư 41/2018/TT-BYT) nay đã bị thay bằng QCVN 01-1:2024/BYT (Thông tư 52/2024/TT-BYT), nhưng mức clo dư tự do vẫn giữ nguyên 0,2–1,0 mg/L.

Ở Việt Nam, người bán thường giới thiệu dung dịch khử clo như một cách để khỏi phải phơi nước hay sục khí đuổi clo. Dù dùng loại nào, bạn vẫn nên đọc nhãn xem nó có xử lý cloramin không.

Các cách khử clo

Dung dịch khử clo. Phần lớn thuốc khử clo dạng nước chứa natri thiosunfat. Chất này biến clo thành clorua. Đa số loại trung hòa clo trong khoảng 2 phút và cloramin trong khoảng 5 phút. Dù vậy, có loại hoàn toàn không xử lý được cloramin, nên phải đọc nhãn trước khi mua.

Natri thiosunfat nguyên chất. Trong một bài thực hành của UF/IFAS, nước xử lý bằng natri thiosunfat không còn lượng clo nào đo được. Nhưng có một điểm cần biết. Với cloramin, natri thiosunfat nguyên chất chỉ trung hòa phần clo và để lại amoniac. Lúc đó bạn phải theo dõi amoniac, hoặc dùng thêm một sản phẩm khác để giữ amoniac lại.

Vitamin C (axit ascorbic). Cứ khoảng 2,5 phần vitamin C thì trung hòa được 1 phần clo. Ở nồng độ dùng để khử clo, vitamin C không độc với sinh vật thủy sinh. Dung dịch vitamin C tự phân hủy trong vòng 1–2 ngày, vì thế cần dùng bao nhiêu thì pha mới bấy nhiêu.

Sục khí. Khi không có thuốc khử clo, bạn có thể đuổi clo bằng cách sục khí thật mạnh cho xô nước ít nhất 12 tiếng. Trong bài thực hành của UF/IFAS, người ta đem nước sục khí mạnh 24 tiếng ra so với natri thiosunfat. Hai nguồn ghi thời gian khác nhau. Các nguồn nhắc tới cách này để đuổi clo. Còn với cloramin thì để nước trong thùng hở, đun sôi hay cho muối đều không khử được.

Liều dùng Prime theo nhà sản xuất

Prime là dung dịch khử clo của Seachem. Theo Seachem, Prime khử được cả clo lẫn cloramin, khử độc kim loại nặng ở mức thường gặp trong nước máy và không làm thay đổi pH. Seachem ghi liều như sau:

• 1 nắp (5 mL) cho 200 L nước mới. Với lượng nước ít hơn, mỗi vòng ren trên nắp tương đương khoảng 1 mL.
• Nếu nước có rất nhiều cloramin, châm gấp đôi liều vẫn an toàn.
• Nếu nước nóng trên 30 °C và clo hoặc amoniac thấp, chỉ dùng nửa liều.

Seachem cũng nói Prime giữ amoniac, nitrit và nitrat ở dạng không độc chứ không loại bỏ chúng. Vi sinh trong lọc vẫn phải xử lý số chất này.

Các bước khử clo khi thay nước

1. Đọc nhãn thuốc khử clo xem nó xử lý được cả clo lẫn cloramin hay chỉ khử được clo.
2. Hứng nước máy mới ra xô và tính xem có bao nhiêu nước.
3. Châm thuốc khử clo vào xô nước mới, đúng liều hướng dẫn của loại bạn đang dùng.
4. Đợi thuốc kịp trung hòa. Đa số loại cần khoảng 2 phút với clo và khoảng 5 phút với cloramin.
5. Đổ nước vào bể. Nếu bạn châm thẳng vào bể chứ không châm vào xô, phải tính liều cho toàn bộ thể tích bể chứ không chỉ phần nước mới.

Sai lầm hay gặp

• Bỏ qua bước khử clo. Đây là sai lầm. Người bảo không cần khử clo thường là chưa hiểu rõ chuyện này.
• Tưởng đun sôi, cho muối hay để nước trong thùng hở là hết cloramin. Cả ba cách này đều không khử được cloramin.
• Dùng thuốc chỉ khử clo cho nước có cloramin. Có loại không xử lý được cloramin. Còn natri thiosunfat nguyên chất thì để lại amoniac.
• Tin quá vào lời quảng cáo "giảm stress" cho cá. Những lời hứa kiểu này trên chai thuốc khử clo nên nghe với chút dè dặt.
• Sợ thuốc khử clo bám kín mang cá. Nỗi lo này không có cơ sở. Thuốc khử clo vô hại với cá, trừ khi bạn châm liều quá vô lý.

Kiểm tra lại

• Cloramin trong nước nuôi cá nên giữ dưới 0,1 mg/L.
• Nếu bạn đo amoniac bằng bộ test dạng nước theo phương pháp Nessler, kết quả sẽ sai sau khi châm Prime. Seachem khuyên dùng bộ test amoniac của hãng, hoặc đợi khoảng 24 tiếng cho Prime tan hết.
• Prime có mùi lưu huỳnh và đôi khi có vài đốm đen nhỏ. Chuyện này bình thường. Nếu bảo quản đúng cách thì Prime không hết hạn.