Làm bể bê tông 7.500 lít đổ tại chỗ và cách chăm sóc hằng tuần

Bể cỡ vài nghìn lít mà cao trên 1 m thì gần như không thể làm sẵn rồi khiêng vào nhà. Cửa nhà thường chỉ rộng khoảng 80 cm. Kính hay acrylic đủ dày cho mức nước đó thì giá lên rất nhanh. Nếu muốn bể mở nóc, không giằng, nhìn được từ trên xuống thì giá còn cao hơn nữa. Bê tông đổ tại chỗ là hướng ra rẻ hơn nhiều, đổi lại bạn phải chấp nhận cái bể nằm đó vĩnh viễn.

Bài này tóm lại cách một bể bê tông khoảng 7.500 lít được dựng lên: vì sao chọn bê tông, các bước đổ, những chỗ cần xử lý trước khi cho nước vào. Phần sau là cách vận hành và vệ sinh bể hằng tuần chỉ mất khoảng 10 phút.

Vì sao chọn bê tông thay vì kính hay acrylic

Yêu cầu đặt ra cho bể là cao ít nhất 1,2 m, dài khoảng 3 m, rộng 2,1 đến 2,4 m, mở nóc và không có thanh giằng. Với kích thước này, mỗi vật liệu có cái khó riêng.

Bể đổ tại chỗ còn có cái lợi là không bị giới hạn bởi khổ cửa. Muốn kích thước nào thì đóng cốp pha theo kích thước đó.

Các bước đổ bể bê tông

Quy trình thực ra chỉ có ba bước: chuẩn bị, đóng cốp pha, đổ bê tông. Cái khó nằm ở khối lượng công việc và vật tư.

Trong video

• Xem video từ ▶ 3:22 Cốp pha gỗ và ván ép dựng quanh khung thép gân của bể.
• Xem video từ ▶ 3:47 Khung cốp pha hoàn chỉnh với thép chờ nhô lên, sẵn sàng đổ bê tông.

1. Chuẩn bị nền và cắm thép. Khoan lỗ vào móng nhà rồi cắm thép gân khoảng 16 mm để gia cố. Móng ở đây dày khoảng 45 cm nên chịu được trọng lượng bể đầy nước. Nếu móng nhà bạn mỏng hơn thì cần kiểm tra kỹ trước khi làm.
2. Đóng cốp pha trong và ngoài. Cốp pha làm bằng gỗ thanh và ván ép, đóng giống hệt khi làm bể ván ép. Bạn chừa sẵn chỗ cho ô kính quan sát. Hình dung đơn giản là bọc một lớp vỏ quanh cái bể. Cốp pha phải chống rất nhiều cây đỡ vì bê tông ướt đè lên rất nặng. Riêng phần cốp pha đã tốn hơn tiền vật tư của bất kỳ bể nào khác từng làm.
3. Lót sưởi sàn trước khi đổ đáy. Trước khi đổ phần đáy, hệ thống sưởi âm sàn được đặt sẵn bên dưới để làm nguồn sưởi cho bể.
4. Đổ bê tông cường độ cao. Lượng bê tông khoảng 2.800 lít, loại 5.000 PSI (khoảng 34 MPa). Sàn bê tông nhà ở thông thường chỉ khoảng 2.500 PSI, tức loại này chịu lực gấp đôi.
5. Đầm và chờ đông cứng. Đầm rung cho bê tông chặt. Sau khoảng 24 giờ bê tông cứng, 48 giờ thì tháo cốp pha.

Toàn bộ phần bể mất khoảng 30 ngày để hoàn thành.

Bơm bê tông hay đổ bằng xô

Xe bơm bê tông nhanh và tiện, nhưng đắt. Bê tông cường độ cao phải trộn riêng theo đơn. Muốn bơm thì cần thêm bê tông để mồi bơm và lấp đầy ống, nên từ 2.800 lít phải đặt lên khoảng 4.500 lít. Đổ bằng xô thì chỉ tốn khoảng một nửa. Thuê vài người khuân xô đổ vào cốp pha là cách tiết kiệm hơn hẳn nếu bạn không vội.

Trong video

• Xem video từ ▶ 4:26 Máng gỗ dẫn bê tông từ ngoài sân vào cốp pha trong nhà.
• Xem video từ ▶ 4:36 Bê tông đã đổ vào cốp pha gỗ của bể.

Xử lý bề mặt trước khi cho nước vào

Bê tông thô không dùng làm bể ngay được. Hai việc bắt buộc là:

Trong video

• Xem video từ ▶ 4:41 Mặt trong bể đã quét lớp epoxy trắng chống thấm.
• Xem video từ ▶ 5:06 Thành bể bê tông thô và ô mở để lắp kính acrylic quan sát.

• Tẩy bề mặt (etching) bê tông để calci trong bê tông thoát bớt ra ngoài. Nếu bỏ qua bước này, calci tiếp tục đẩy ra và làm lớp epoxy bong khỏi thành bể.
• Quét epoxy toàn bộ mặt trong để chống thấm và cách nước khỏi bê tông.

Sau đó lắp các tấm acrylic dày khoảng 4 cm làm ô quan sát.

Chuyện sưởi cho bể bê tông

Lo ngại lớn nhất ở xứ lạnh là sàn bê tông kéo hơi lạnh lên bể. Thực tế thành và đáy bể dày tới mức chuyện đó không xảy ra. Hệ thống sưởi sàn đã được tắt cả mùa đông để thử, và vì cả căn phòng có sưởi nên nhiệt độ bể vẫn giữ ổn định. Ở Việt Nam thì chuyện này càng ít đáng lo, nhưng khối bê tông dày vẫn có lợi là giữ nhiệt tốt, nước ít dao động.

Trong video

• Xem video từ ▶ 5:01 Ống sưởi sàn trắng đi uốn lượn trên lưới thép trước khi đổ bê tông.
• Xem video từ ▶ 5:11 Đường ống sưởi sàn cuộn thành các vòng trên nền lưới thép.

Cái giá phải trả là bể cắm sâu vào móng và thành một phần của căn nhà. Muốn dời đi thì chỉ có cách đục phá bằng búa khoan. Bạn nên chắc chắn về vị trí trước khi đổ.

Lọc và thay nước cho bể cỡ này

Bể đang nuôi 3 cá rồng châu Á và 5 cá đuối nước ngọt. Bể dùng hai thùng lọc lớn chạy song song, một thùng cho hệ khoảng 15.000 lít, một thùng cho hệ khoảng 7.500 lít. Tổng công suất gấp ba lượng nước trong bể.

Trong video

• Xem video từ ▶ 6:25 Bể nuôi cá rồng châu Á với lũa và cây thủy sinh.
• Xem video từ ▶ 6:35 Tay chỉnh van và ống nước của hệ thùng lọc.

Trong hai thùng lọc chỉ có một loại vật liệu là giá thể nhựa nhỏ hình ống, giữa có hình ngôi sao. Khi chạy bình thường, giá thể đứng yên. Nước đi qua đó được lọc cơ học, và vi sinh bám dần lên giá thể để lọc sinh học. Loại giá thể này làm cả hai việc rất tốt.

Vệ sinh lọc được làm như sau:

1. Gắn ống dẫn nước loại dùng cho hồ bơi vào cửa xả của lọc và dẫn ra ngoài sân.
2. Chuyển van sang chế độ xả ngược (backwash). Nước bị đẩy ngược lên qua lớp giá thể, làm giá thể xáo trộn và va vào nhau, cặn bẩn bị đánh bật ra rồi trôi theo đường xả.
3. Vì nước lấy từ bể ra, bước này đồng thời là thay nước. Xả cho đến khi mực nước còn khoảng một nửa.
4. Cho nước mới vào từ từ. Quá trình châm lại thường mất vài tiếng.

Nước xả ra dùng tưới sân là cách tận dụng hợp lý. Nước thay bể cá nhiều chất hữu cơ, tưới cây rất tốt.

Lau kính và hút nền

Mặt acrylic được lau bằng cây chà nhà tắm có cán nối dài, đầu chà thay được. Loại đầu chà này không ghi là dùng cho acrylic, nhưng qua nhiều năm sử dụng thì không thấy làm xước. Nếu bạn dùng loại khác, hãy thử trước ở một góc khuất.

Bể này không cần hút nền. Cá đuối nước ngọt liên tục lượn sát đáy, khuấy cặn bẩn lên để lọc gom đi. Đây là kinh nghiệm riêng với bể có cá đuối và lọc mạnh. Bể nuôi loài khác thì vẫn nên hút nền.

Cho ăn một đến hai lần mỗi ngày, có hôm bỏ một bữa. Trước khi đi xa thì thay một lượng nước lớn và cho ăn rồi mới đi. Tính ra công sức trực tiếp chỉ khoảng 10 phút mỗi tuần. Bể to nghe có vẻ khó chăm, nhưng khi lọc thiết kế đúng thì đây lại là bể dễ chăm nhất.

Bắt đầu từ đâu

• Đo khổ cửa và kiểm tra độ dày móng ở vị trí định đặt bể. Hai thông số này quyết định bạn phải đổ tại chỗ hay có thể làm bể sẵn.
• Tính chi phí cốp pha thật kỹ, vì gỗ và ván ép cho bể cỡ này tốn hơn bạn nghĩ.
• Hỏi nơi bán bê tông giá bơm và giá giao để đổ xô, rồi so lượng bê tông dư phải đặt thêm khi bơm.
• Ngay từ đầu, thiết kế lọc có chế độ xả ngược và đường xả ra ngoài để việc vệ sinh lọc và thay nước gộp thành một.