Tự đóng khung bể gỗ dán dài 4,9 m: dựng từ đáy lên

Một bể dài gần 5 m tự đóng bằng gỗ dán nghe thì liều, nhưng phần khung không khó như nhiều người nghĩ. Khó nhất là khâu tính toán ban đầu: bể sẽ chịu lực ở đâu, và lắp theo thứ tự nào để một người làm một mình vẫn xong.

Bài này đi qua cách dựng khung cho một bể gỗ dán dài khoảng 4,9 m, cao 61 cm, sâu 81 cm. Bạn sẽ thấy chỗ nào trên bể gỗ hay có chuyện, cách dựng từ đáy lên, loại gỗ và vít nên dùng, các bước còn lại trước khi bơm nước, và cách tính thể tích cho đúng.

Bể gỗ dán hay hỏng ở chỗ nào

Muốn khung chắc thì trước hết phải biết bể sẽ hỏng ở đâu. Với bể gỗ dán, có hai chỗ cần để ý nhất.

• Mép trên: mối nối của bể gỗ thường làm rất dày nên hiếm khi bung. Chỗ hay có chuyện là phía trên. Giằng trên thiếu hoặc vật liệu không đủ cứng thì nước đẩy hai vách toác ra. Nhẹ thì bể bị uốn, làm nứt lớp epoxy bên trong. Nặng thì bể tách hẳn ra.
• Đáy: gần như lần nào bể gỗ dán bị rò cũng là rò quanh đáy.

Vì vậy cả khung bể này dồn sức vào hai chỗ: đáy phải cứng, không xê dịch, và phía trên phải có giằng.

Vì sao nên dựng từ đáy lên

Cách quen thuộc là đóng khung rời rồi lật qua lật lại để ráp. Với bể dài 4,9 m thì một người không làm nổi cách đó. Lời giải là dựng từ dưới lên, giống cách làm một bể khoảng 2.040 lít trước đây đặt trên chân xây bằng gạch block.

Tấm đáy là gỗ dán dày khoảng 3,8 cm, đặt lên chân bể rồi khoan vít bắt thẳng xuống chân. Như vậy đáy không lắc, không võng. Từ tấm đáy này, mọi lớp khung phía trên cứ thế xếp chồng lên, không cần lật bể lần nào.

Các bước dựng khung chính

1. Đặt và cố định tấm đáy: gỗ dán dày khoảng 3,8 cm, bắt vít xuống chân bể suốt chiều dài.
2. Đóng viền quanh đáy: bắt một vòng gỗ 2x4 quanh chu vi tấm đáy, rồi ghép thêm một lớp 2x4 nữa lên trên và bắt vít xuyên qua. Hai lớp viền này giữ cho các tấm dưới đáy không bị lực nước đẩy bung ra. Ở bể 2.040 lít cũ, viền làm bằng gỗ 2x2 còn dùng làm gờ dẫn khi lắp tấm kính vào.
3. Dựng sườn đỡ vách: làm phần sườn chính để giữ các vách, ghép chồng lên viền đáy, rồi làm thêm một lớp tương tự ở phía trên.
4. Xếp so le ở hai đầu: các thanh gỗ ở góc không nên đặt đầu chạm đầu mà xếp lớp chồng lên nhau. Thanh trên bắt vít vào cả vách bên lẫn vách trước, còn các thanh dưới bắt vít xuống chân bể. Mặt trước và mặt sau làm giống hệt nhau.
5. Gia cố hai vách đầu: mỗi vách đầu gồm bốn thanh 2x4 ghép sát và bắt vít chung với nhau.
6. Bắt ke góc: ở mỗi góc gắn thêm ke, siết bằng bu lông cấy gỗ (lag bolt) dài khoảng 6,4 cm, xuyên qua cả hai thanh gỗ gặp nhau ở góc đó.

Phần ke góc thật ra không bắt buộc khi đã có nhiều lớp gia cố khác. Đây là kiểu làm dư cho yên tâm. Bể to cả nghìn lít nước thì nhiều người chịu tốn thêm chút công để ngủ ngon.

Gỗ, vít và vật tư

Trong video

• Xem video từ ▶ 8:40 Khung gỗ thanh và tấm đáy gỗ dán của bể đang đóng dở.

Với vít, chỉ cần nhớ một điều: không dùng vít bắt tấm thạch cao. Loại này quá yếu cho khung bể. Phần khung chính của bể này mất khoảng hai giờ đóng.

Chọn gỗ 2x4 thay vì 2x6 còn có lý do thẩm mỹ. Nhiều bể gỗ dán có viền gỗ trước mặt kính rộng 15–25 cm, nhìn vào là biết ngay bể gỗ. Khung mảnh hơn thì bể trông giống một bể lớn bình thường hơn.

Những việc còn lại trước khi cho nước vào

1. Ốp gỗ dán dày khoảng 1,9 cm kín toàn bộ mặt trong và mặt ngoài. Lớp ốp này đè lên mọi mối nối, làm bể cứng lên rất nhiều.
2. Quét lớp epoxy đầu tiên ở mặt trong.
3. Chà nhám các góc, phủ lưới sợi thủy tinh (fiberglass cloth), rồi quét thêm epoxy nhiều lớp, đủ vật tư thì quét càng nhiều lớp càng tốt.
4. Chà nhám mép khung phía trước và mép tấm acrylic, rồi gắn acrylic bằng silicone.
5. Làm giằng trên. Bể dài như vậy nên có một thanh giằng ngang ở giữa. Có thể làm thanh rộng khoảng 25 cm, bắt vít xuống khung, thêm giằng chạy dọc các vách và mặt trước. Dùng luôn một thanh gỗ 2x10 bắc ngang cũng là một cách.
6. Thử nước trước, rồi mới hoàn thiện mặt ngoài (sơn đen, có thể ốp gạch trang trí).

Chọn màu epoxy cho lòng bể

Bể gỗ dán thường quét epoxy đen hoặc trắng. Bể này chọn epoxy Pond Armor màu xanh Competition Blue, một tông xanh vừa phải, không tối mà cũng không quá nhạt. Vì người xem chủ yếu nhìn thấy vách sau, màu xanh có thể làm bể trông sáng hơn so với màu đen. Nhiều người còn kỳ vọng khi rêu bám nhẹ lên vách sau thì màu xanh sẽ trông tự nhiên hơn, dù chuyện này phải chờ bể chạy một thời gian mới biết. Mặt ngoài vẫn sơn đen cho gọn.

Tính thể tích bể cho đúng

Hệ mét tính dễ: nhân dài, rộng, cao theo cm rồi chia cho 1.000 là ra lít. Theo kích thước ngoài 488 x 81 x 61 cm, bể này khoảng 2.420 lít. Con số đó nghe sướng tai, nhưng lượng nước thật thì ít hơn nhiều. Tính theo lòng bể, sau khi trừ lớp ốp và khung, bể chỉ còn khoảng 1.700–1.900 lít.

Bể bán sẵn cũng vậy. Một bể 284 lít dài 122 cm, nhưng lòng bể nhỏ hơn kích thước ngoài, mà mực nước lại không đổ đầy tới miệng. Thực tế bể chỉ chứa khoảng 212 lít.

Biết đúng lượng nước thì mới chọn đúng số cá, tính được mức pha loãng chất thải, chọn lọc, bơm và lưu lượng nước. Lấy con số ngoài để thả cá thì dễ thả quá dày. Ngược lại, khi chọn lọc, bơm hay máy tạo sóng theo con số đó, bạn có thể tốn tiền mua thiết bị lớn hơn cần thiết. Nhiều người nghĩ lọc bao nhiêu cũng không thừa. Cũng có ý kiến cho rằng lọc quá mạnh chưa chắc đã tốt hơn, vì vi sinh cần thời gian tiếp xúc với nước, và hướng nước, tốc độ nước qua lọc cũng ảnh hưởng. Chuyện này còn bàn nhiều, nhưng cứ tính sát thể tích thật là không phí tiền.

Bể này không có chỗ cho lọc tràn dưới chân, nên lọc sẽ là vài lọc thùng lớn hoặc một tháp lọc nhỏ giọt đặt bên cạnh. Với kế hoạch thả cá nhỏ thì như vậy là đủ.

Mấy điều nên biết trước khi bắt tay

• Làm chắc quá thì bể thành cố định: đáy bắt vít chết vào chân, nên muốn dời bể đi gần như phải cắt ra. Tháo một bể làm dư thường còn lâu hơn lúc đóng.
• Bể dài thì đừng làm quá sâu: bể này cao 61 cm cho dễ chăm, hợp với một bể cộng đồng thả cá nhỏ như cá thần tiên, cá chuột Corydoras, pleco nhỏ, Otocinclus và đàn cá tetra lớn, chứ không dành cho cá khủng.
• Nhiều bước nhưng dễ sửa: bể gỗ dán có nhiều công đoạn, nhưng mỗi công đoạn hỏng thì sửa riêng chỗ đó. Bể kính hay acrylic thì gần như chỉ có một lần làm. Silicone hỏng là phải tháo cả bể, cạo sạch keo làm lại từ đầu.
• Mua dần vật tư: bể gỗ càng to thì càng rẻ so với bể mua sẵn cùng cỡ. Vật tư có thể mua rải rác trong nhiều tháng, nên tổng chi phí không đè nặng một lúc. Bể này dự kiến làm xong dưới 1.500 đô la Mỹ.

Bắt đầu từ đâu

1. Đo và tính thể tích lòng bể theo mực nước thật trước khi mua lọc, bơm và lên danh sách cá.
2. Quyết định vị trí đặt bể cho dứt khoát, vì bể bắt vít chết vào chân thì về sau gần như không dời được.
3. Lên kế hoạch dựng từ đáy lên: tấm đáy dày bắt vít xuống chân, viền 2x4 hai lớp, sườn xếp so le ở góc, và tính sẵn chỗ làm giằng trên.
4. Mua đủ vít bắt gỗ ngoài trời và gỗ dán để ốp trong ngoài, rồi gom dần epoxy, lưới sợi thủy tinh, acrylic trong vài tháng.