Tự làm giàn bể nhiều tầng: ý tưởng từ một phòng thí nghiệm thủy sinh

Ai nuôi nhiều bể cá nhỏ rồi cũng tính tới chuyện dựng giàn bể nhiều tầng. Nhìn giàn bể thương mại thì thấy phức tạp và đắt. Thật ra một giàn bể chạy tốt có cấu tạo khá đơn giản: một đường nước vào, một đường nước ra, và một cái khung đủ chắc.

Bài này mô tả giàn bể tự chế của một trung tâm nghiên cứu thủy sinh ở Halifax, Canada. Giàn này dùng cho nghiên cứu chứ không dùng để ép cá. Tuy vậy, cách họ bố trí bể, đi ống và chọn vật liệu rất giống giàn bể ép cá của dân chơi. Bạn có thể lấy đó làm ý tưởng khi tự dựng giàn ở nhà.

Giàn bể này dùng vào việc gì

Lúc đầu giàn được thiết kế để nuôi cá ngựa vằn (zebra danio) cho nghiên cứu. Bản thân cá ngựa vằn cũng là loài đi ra từ giới nuôi cá cảnh. Về sau giàn còn được dùng để nuôi hải tiêu (tunicate), ếch Xenopus, cá hồi Bắc Cực (arctic char), cá hồi vân và cả mực nang. Nói chung con gì nhỏ thì đều nhốt được trong các bể này.

Nghiên cứu cần lặp lại. Mỗi điều kiện thí nghiệm thường chạy trên ba bể giống nhau để so độ chênh giữa các bể. Ví dụ khi thử nhiệt độ, họ đặt ba bể ở mỗi mức nhiệt khác nhau. Như vậy một thí nghiệm có thể cần cả chục bể. Trước đây họ dùng bể kính rời, bể nằm ngổn ngang khắp nơi. Chuyển sang giàn thì xếp được rất nhiều bể trên một khung và đỡ tốn chỗ hẳn.

Bể nhựa ba cỡ: vì sao không dùng bể kính

Bể trên giàn là hộp polycarbonate, có ba cỡ: 10 lít, 3 lít và 1,5 lít. Có nhiều cỡ thì tùy việc mà chọn bể to hay nhỏ, tất cả vẫn gắn chung một giàn.

• Rất bền: polycarbonate chịu va đập tốt, không lo nứt vỡ như kính.
• Dễ vệ sinh: bể được cho thẳng vào máy rửa bát.
• Dùng lâu được: sau thời gian dài bể có thể ố màu, nhưng vẫn dùng tốt.
• Đồng bộ: các bể giống nhau nên lắp vào giàn, tháo ra rửa hay thay bể đều nhanh.

Nước vào và nước ra đi đường nào

Đây là phần đáng học nhất. Giàn không có lọc riêng cho từng bể. Nó cắm thẳng vào hệ thống nước có sẵn của tòa nhà. Khi lắp chỉ cần nối đường cấp, nối đường thoát là chạy được.

1. Nước đã lọc đi vào một đường ống chính chạy dọc giàn.
2. Từ ống chính, các nhánh nhỏ tách ra và đưa nước tới sát từng bể.
3. Mỗi bể có chỗ tràn. Nước tràn ra phía sau bể.
4. Ở phía sau, nước chảy dồn xuống ống đứng tới tận đáy giàn.
5. Cuối ống, nước ra cống và đi vào hệ thống thoát nước của phòng thí nghiệm ướt (wet lab).

Mặt sau của bể có hai kiểu tấm gắn vào. Kiểu thứ nhất là tấm chặn, lái dòng nước chảy xuống rồi đi vòng dưới tấm trước khi ra chỗ tràn. Kiểu thứ hai là tấm lưới. Nước đi xuyên qua lớp lưới Nitex rồi mới ra ngoài. Các bể dùng chung một kiểu thân nên chỉ cần thay tấm sau là đổi kiểu được.

Ống và khung làm từ vật liệu gì

Trước khi tự làm, nhóm kỹ thuật đã đi xem các giàn bể thương mại ở hội nghị và thấy giá rất cao. Họ có thợ ống nước và thợ cơ khí nên quyết định tự thiết kế, tự dựng bằng vật liệu mua được ở địa phương.

• Ống thoát: dùng ống xối (downspout) loại hay gắn ở mái nhà để thoát nước mưa. Hai đầu dùng máng xối (eaves trough). Để có ngã ba chữ Y, họ khoét một lỗ trên ống rồi cắm và dán keo một co 45 độ vào. Tất cả đều là PVC mua ở cửa hàng vật tư.
• Ống cấp nước: mua ở đại lý ống nhựa.
• Khung: nhôm mua theo thanh dài khoảng 6 m từ đại lý kim loại. Nhóm chốt xong thiết kế rồi mới cắt, sau đó tự hàn trong xưởng.
• Chia việc: một người lo hàn khung. Một người khác lắp toàn bộ phần ống và nhựa.

Áp dụng cho giàn bể ở nhà

Giàn này không làm ra để ép cá, nhưng dân chơi cá nhìn vào sẽ thấy rất quen. Vài điều có thể rút ra:

• Giàn bể không cần phức tạp. Một phòng thí nghiệm chuyên nghiệp cũng chỉ dùng ống xối, máng xối và co nối mua ở cửa hàng vật tư.
• Nên chốt thiết kế xong rồi mới cắt vật liệu. Đo đạc kỹ trên giấy đỡ tốn hơn nhiều so với cắt sai rồi bỏ.
• Dùng bể đồng bộ thì giàn gọn, dễ thay và dễ rửa.
• Cách làm này dựa vào một nguồn nước lọc sẵn và một chỗ thoát nước. Ở nhà bạn cần tính trước nước cấp lấy từ đâu và nước tràn sẽ đổ về đâu.

Bắt đầu từ đâu

1. Vẽ sơ đồ giàn: số tầng, số bể mỗi tầng, cỡ bể, đường ống cấp đi đâu và ống thoát xuống ở phía nào.
2. Xác định nguồn nước cấp và chỗ thoát nước trước khi mua bất cứ thứ gì.
3. Ra cửa hàng vật tư xem ống xối, máng xối và co nối PVC có sẵn để lên danh sách vật liệu.
4. Chọn một loại bể đồng bộ, bền và dễ rửa để cả giàn dùng chung.