Lọc thùng, lọc treo cho bể cá: cách chọn, xếp vật liệu và vệ sinh

Là gì, vì sao cần

Một hệ lọc cho bể cá có ba phần là lọc cơ học, lọc sinh học và lọc hóa học. Bể nào cũng cần lọc cơ học và lọc sinh học. Lọc hóa học thì không bắt buộc. Có dùng hay không là tùy bể của bạn cần gì.

Lọc sinh học là phần không thể thiếu. Cá chết, nhất là ở bể mới set, thường là do lọc sinh học trong bể chưa hoạt động được. Lọc mới mua về chưa có đủ vi khuẩn để xử lý chất độc. Phải mất khoảng bốn đến sáu tuần thì lượng vi khuẩn mới đủ. Bạn cũng nên nhớ rằng ammonia càng độc khi nước càng nóng và pH càng cao.

Ở bể đã chạy ổn, đo nước sẽ thấy có nitrate, còn ammonia và nitrite đều bằng 0. Với bể nhỏ, lọc không lấy nitrate ra khỏi nước được. Muốn giảm nitrate thì hai cách chính là thay nước và trồng cây sống.

Dân chơi Việt thường gọi các loại lọc bằng những tên sau:

• Lọc thùng là thùng lọc kín đặt bên ngoài bể (canister).
• Lọc treo là loại lọc móc trên thành bể (hang-on).
• Ngoài ra còn có lọc tràn (overflow), lọc đáy (lọc dưới nền), lọc thác và lọc sump.

Chọn lọc nào

Một chiếc lọc thùng mạnh hay yếu chủ yếu nằm ở chỗ nó chứa được bao nhiêu vật liệu và đó là vật liệu gì. Lưu lượng không quan trọng bằng. Các mẫu lọc thùng đời mới chứa nhiều mút có tiếng là lọc rất tốt. Có điều chúng hay bị rò nước.

Lọc thùng và lọc treo mà gặp may thì dùng được khoảng 5 năm. Rò nước và cháy mô-tơ là hai lỗi thường gặp ở nhiều hãng.

• Lọc treo dùng hộp lõi lọc (cartridge) chứa quá ít vật liệu sinh học, không đủ cho phần lớn các bể.
• Lọc trong bể loại nhỏ dùng lõi mút 30 ppi thì lọc kém, cả về cơ học lẫn sinh học.
• Bể đẻ thì bạn nên dùng lọc mút (sponge filter). Nếu lọc mút chạy bằng máy bơm đầu (powerhead), miếng mút phải rộng ít nhất 13 × 13 cm để cá bột không bị hút vào.

Có ý kiến cho rằng bản thân lớp sỏi cũng oxy hóa được ammonia. Một bên đã tự làm thử nghiệm để kiểm tra lại ý này và kết luận đây là ngộ nhận.

Xếp vật liệu trong lọc thùng

Bạn xếp vật liệu theo chiều nước chảy qua lọc, theo thứ tự sau:

1. Vật liệu cơ học như bông, mút. Tấm thô đặt trước, tấm mịn đặt sau.
2. Vật liệu hóa học, chẳng hạn than hoạt tính.
3. Vật liệu sinh học.
4. Nếu muốn nước trong hơn, bạn có thể thêm một tấm bông thật mịn ở cuối. Tấm bông này nghẹt rất nhanh. Không để mắt tới thì nó sẽ làm lưu lượng tụt mạnh.

Vệ sinh và thay vật liệu

1. Theo dõi lưu lượng. Lọc thùng càng bẩn thì nước ra càng yếu. Thấy lưu lượng giảm là đến lúc vệ sinh.
2. Vật liệu cơ học như bông, mút hay sỏi phải rửa hoặc thay đều đặn thì mới lọc tiếp được. Với bể nước ngọt, bạn xả rửa phần này mỗi tháng một lần.
3. Vật liệu hóa học như than hoạt tính chỉ dùng khoảng 30 ngày rồi bỏ. Ở bể nước ngọt, bạn thay mỗi tháng một lần.
4. Vật liệu sinh học thì không cần thay hằng tháng. Khi thấy bẩn, bạn rửa nó bằng nước bể.

Riêng mút trong lọc thùng, có người chơi lâu năm dùng nguyên bộ mút suốt đời lọc chứ không thay theo lịch của nhà sản xuất. Theo người này, thay mút mới có khi còn làm lọc chạy kém đi.

Sai lầm hay gặp

• Để bùn đóng trong lọc thùng. Cặn bẩn nằm lại trong lọc sẽ phân hủy thành nitrate và phosphate. Lúc đó lọc thùng biến thành chỗ chứa nitrate cho bể.
• Để vật liệu sinh học bị khô khi vệ sinh. Vật liệu khô thì vi khuẩn có lợi có thể chết.
• Để tấm bông mịn nghẹt mà không hay biết. Tấm bông này nghẹt nhanh và có thể làm lưu lượng giảm mạnh.
• Giữ vật liệu hóa học quá lâu. Nhiều người vẫn để than trong lọc dù than đã bão hòa hoặc đã bị nhớt bám kín. Đây là lỗi rất hay gặp.

Chuyện rửa vật liệu sinh học bằng nước máy thì mỗi người một ý. Nhiều người khuyên không nên rửa dưới nước máy có chlorine hoặc chloramine, vì vi khuẩn có thể bị hại. Một số người chơi trên diễn đàn lại cho rằng nỗi lo này bị thổi phồng. Lý do họ đưa ra là ở bể đã chạy ổn, vi khuẩn sống khắp bể chứ không chỉ nằm trong lọc.

Khi mất điện

Mất điện chừng một, hai tiếng thì thường chưa cần hoảng. Khi có điện lại, bạn kiểm tra xem mọi thiết bị đã chạy lại hết chưa.

Mất điện lâu hơn thì khác. Nước trong lọc ngừng chảy khoảng một tiếng là vi khuẩn bắt đầu chết vì thiếu oxy. Lọc thùng lại là loại lọc kín. Tùy lúc cúp điện lọc đang bẩn tới mức nào, nước trong thùng có thể cạn oxy chỉ sau 4 đến 6 tiếng. Điện hay bị cúp, nên bạn cần nắm mấy bước sơ cứu cho lọc thùng. Nếu điện tắt quá khoảng một, hai tiếng, bạn chuyển vật liệu lọc sang nước bể có sục khí:

• Lấy vật liệu ra khỏi lọc thùng càng sớm càng tốt, xả qua bằng nước bể rồi đặt vào trong bể.
• Chạy máy sủi khí dùng pin có gắn quả sủi.
• Nếu cúp điện lâu, bạn đặt túi vật liệu sinh học trong bể, ngay phía trên chỗ bọt khí sủi lên. Làm vậy có thể giữ cho vi khuẩn sống.

Sau vài tiếng không có lọc, nếu thấy cá thở gấp và nước hơi đục thì đó là dấu hiệu ammonia đang tăng.

Trên diễn đàn có người kể lọc tắt hơn 48 tiếng mà bật lại vẫn chạy bình thường. Một người khác lại nhớ có lần lọc tắt khoảng 24 tiếng, lúc mở ra thì bốc mùi rất nặng.

Sau khi có điện lại

1. Đổ hết nước cũ trong thân lọc ra và xả sạch cặn bẩn.
2. Lắp vật liệu trở lại vào lọc.
3. Mồi lọc bằng nước mới.
4. Cắm điện cho lọc chạy.
5. Đo ammonia, nitrite và pH. Thấy cần thì thay nước.
6. Ngưng cho cá ăn 24 tiếng, hoặc cho đến khi nước trở lại bình thường.

Lọc có cánh quạt bẩn thường không tự chạy lại sau khi cúp điện, và nhiều khi chủ bể không để ý chuyện này. Bạn nên vệ sinh cánh quạt và hộc chứa cánh quạt. Trong hai tuần sau đó, bạn để ý xem cá có bị bệnh đốm trắng (ich) không, vì bệnh này có thể tới hai tuần sau mới xuất hiện.

Kiểm tra lại

• Đo nước thấy có nitrate, còn ammonia và nitrite bằng 0.
• Lưu lượng nước ra không bị tụt.
• Than hoạt tính chưa dùng quá khoảng 30 ngày và chưa bị nhớt bám.
• Trong lọc thùng không có bùn đóng.
• Sau mỗi lần cúp điện, mọi thiết bị đều đã chạy lại.