Nuôi cá koi bể kính, hồ nhỏ: thể tích, lọc, thức ăn và mật độ

Koi là cá gì, vì sao phải tính trước

Koi là cá cỡ lớn. Con trưởng thành dài hơn 50 cm. Chúng cần nước sâu và khoảng trống rộng để bơi ngang. Vì vậy ngay từ lúc set bể hay đào hồ, bạn phải tính sẵn thể tích nước, lọc, thức ăn và mật độ cá.

Mỗi nguồn đưa ra một mốc kích thước khác nhau:

• Hồ 204 lít (khoảng 90 x 75 x 30 cm sâu) chắc chắn quá nhỏ cho koi.
• Một người chuyên làm hồ koi cho biết ông không nhận xây hồ koi nào dưới khoảng 7.600 lít.
• Một nguồn khác cho rằng hồ khoảng 2.300 đến 3.800 lít có thể đủ cho 5 đến 10 con koi. Nếu nuôi đông hơn, nguồn này gợi ý tính khoảng 380 đến 1.900 lít nước cho mỗi con.
• Cũng nguồn này khuyên hồ nên sâu ít nhất 0,9 đến 1,2 m. Lý do chính là nước sâu thì nhiệt độ ổn định hơn, và cá có chỗ lánh thú săn mồi.
• Một hướng dẫn tiếng Việt khuyên dùng bể kính dài ít nhất 1,2 m để koi có chỗ bơi. Kính phải là kính cường lực dày từ 10 mm trở lên. Kính mỏng hơn có thể vỡ vì áp lực nước hoặc do va đập.

Thông số nước

Chỉ số	Mức nên giữ hoặc ngưỡng nguy hiểm
Nhiệt độ	22–28 °C (theo hướng dẫn tiếng Việt)
pH	7–7,5 (theo hướng dẫn tiếng Việt)
Oxy hòa tan	Hướng dẫn tiếng Việt ghi khoảng 7–9 mg/L. Một nguồn khác cho biết trên 5 mg/L là mức tốt nhất với phần lớn cá có vây. Dưới 5 mg/L thì cá bắt đầu bị stress.
Amoniac dạng không ion (NH3)	Chỉ 0,05 mg/L đã làm hỏng mô mang. Trên 2 mg/L thì nhiều loài cá chết. pH và nhiệt độ càng cao thì amoniac càng độc.
Clo	Mới 0,02 mg/L đã có thể hại cá, tới 0,04 mg/L thì cá chết. Bể đang có cá thì nước phải đo không ra clo hay chloramine.

Koi chịu được biên độ nhiệt rộng. Dù vậy, nhiệt độ vẫn không được lên xuống thất thường. Chỉ cần nhiệt đổi đột ngột vài độ là sức đề kháng của cá đã có thể yếu đi.

Các bước set bể và chăm koi

1. Chọn bể hoặc hồ đủ lớn. Bạn dựa vào các mốc ở trên. Làm hồ ngoài trời thì phải tính độ sâu, còn làm bể kính thì tính thêm độ dày kính.
2. Chọn lọc. Hướng dẫn tiếng Việt chỉ nói chọn lọc có công suất hợp với thể tích bể, không ghi lưu lượng cụ thể. Một nguồn khác khuyên toàn bộ nước trong hồ nên chảy qua lọc khoảng một lần mỗi giờ. Lọc càng dư công suất thì càng gánh được nhiều cá. Bạn nên chọn loại dễ vệ sinh thường xuyên, chẳng hạn loại xả ngược (backflush), và loại đó phải vệ sinh được ít nhất mỗi tháng một lần.
3. Sục khí thêm. Có thêm máy sục khí thì hồ nuôi được nhiều cá hơn mà vẫn an toàn.
4. Lắp thêm thiết bị gom chất thải nếu là hồ. Skimmer (thiết bị hớt chất bẩn trên mặt nước) và cống đáy sẽ gom chất thải đi trước khi nó lắng thành bùn. Đèn UV đúng công suất thì kìm được tảo.
5. Trồng cây cho hồ. Cứ khoảng 0,9 m² mặt nước thì trồng một cây thủy sinh ven bờ hoặc một cây tạo oxy. Súng có thể phủ tới 50% mặt nước.
6. Xử lý nước máy. Bạn đo cả clo tự do lẫn clo tổng, trước và sau khi xử lý nước. Lý do là chloramine khi bị khử sẽ nhả ra amoniac.
7. Cách ly cá mới. Theo hướng dẫn tiếng Việt, koi mới mua hoặc koi bệnh được cách ly 10–14 ngày trong bể riêng, mực nước 20–30 cm, sục khí mạnh. Bể cách ly dùng thuốc Elbagin hoặc thuốc của Tetra, liều 1 g cho 100 L, kèm muối 3–5 g cho 1.000 L.
8. Thả cá từ từ. Khi bắt hay chuyển cá, bạn giữ nhiệt độ thay đổi khoảng 1 °C mỗi giờ.
9. Tính mật độ. Có vài mốc kinh nghiệm, và các mốc này không khớp nhau:
   • Khoảng 2,5 cm chiều dài cá cho mỗi 38 lít nước. Mốc này chỉ nên dùng làm điểm khởi đầu.
   • Không quá 4 con koi cho mỗi 3.800 lít, để pheromone và độc tố không tích tụ trong nước.
   • Như đã nói ở trên, một nguồn khác cho rằng 2.300 đến 3.800 lít có thể đủ cho 5 đến 10 con.
10. Vệ sinh hằng tuần. Mỗi tuần bạn xả ngược lọc một lần và thay một phần nước.

Cho koi ăn

Phần lớn rắc rối trong hồ koi bắt đầu từ khâu cho ăn. Quy tắc rất đơn giản: koi ăn hết trong 5 phút bao nhiêu thì chỉ cho bấy nhiêu. Hướng dẫn tiếng Việt ghi lượng ăn khoảng 5% trọng lượng cơ thể, chia làm 2 bữa mỗi ngày. Một nguồn khác thì chia theo mùa:

Mùa	Cách cho ăn
Mùa hè	1 đến 3 lần mỗi ngày
Mùa xuân và mùa thu	Thức ăn gốc mầm lúa mì, 2 ngày cho ăn một lần
Mùa đông	Koi thường không cần ăn

Vào mùa xuân và mùa hè, koi tiêu hóa xong thức ăn trong 2 đến 6 giờ.

• Thức ăn chính: viên cỡ 3–5 mm, đạm ít nhất 25%.
• Thức ăn lên màu: đạm ít nhất 36%, có spirulina. Một số loại có đạm trên 40%.
• Koi non cần nhiều đạm hơn.
• Koi trưởng thành cần khẩu phần cân bằng. Thỉnh thoảng bạn cho ăn thêm xà lách, dưa hấu, đậu Hà Lan bóc vỏ, trùn hoặc krill.

Những sai lầm hay gặp

• Cho ăn quá nhiều. Cá sẽ béo phì, còn thức ăn thừa làm bẩn nước. Nước xấu đi thì cá cũng sinh bệnh. Cho ăn quá tay còn là nguyên nhân hay gặp khiến amoniac tăng.
• Trời mát mà vẫn cho ăn đều như mùa nóng. Lúc này koi vẫn ăn dù tiêu hóa đã chậm lại, và lâu dần sẽ sinh chuyện.
• Để thức ăn thừa qua đêm. Thức ăn để lâu sẽ mốc. Đồ ăn sống cũng có thể mang mầm bệnh vào hồ.
• Để vi sinh trong lọc chết. Đây là nguyên nhân phổ biến thứ hai khiến amoniac tăng.
• Giữ lại cá con. Koi đẻ mà bạn giữ hết cá con thì hồ có thể quá tải lúc nào không hay.

Kiểm tra lại

Bạn để ý những dấu hiệu sau:

• Cá túm lại sát mặt nước và đớp khí. Đây là dấu hiệu thiếu oxy. Oxy trong hồ thường tụt thấp nhất vào sáng sớm. Trời âm u, tảo chết hàng loạt, cho ăn quá nhiều và thả cá quá dày cũng làm hồ thiếu oxy.
• Cá trông như đang thiếu oxy. Nitrit gây ra "bệnh máu nâu", và cá mắc bệnh này cũng có biểu hiện giống hệt thiếu oxy.

Khi đo thấy chỉ số cao:

• Amoniac cao: thay ít nhất 50% nước, giảm hoặc ngưng cho ăn.
• Nitrit tăng đột ngột: muối có thể chặn được cá chết, nhưng cách xử lý chính vẫn là thay nước và bảo trì lọc. Nhiều hồ và bể luôn giữ sẵn 1–3 ppt muối trong nước. Ở mức này nitrit khó gây độc hơn, vì clorua giành chỗ với nitrit ở mang cá.

Khi mất điện hoặc trời nóng

• Ngưng cho ăn. Thức ăn thừa làm nitơ trong nước tăng lên. Phần lớn cá nhịn được từ vài ngày đến vài tuần.
• Tăng trao đổi khí. Trời ấm thì bạn dọn hết đồ đạc nổi trên mặt nước. Khuấy nước, chẳng hạn bằng cây đánh trứng, cũng thêm được oxy.
• Theo dõi amoniac. Amoniac vượt 1 ppm thì thay 10 đến 30% nước.
• Chú ý nhiệt độ nước mới. Nếu châm thêm nước đã khử clo, bạn giữ mức thay đổi nhiệt độ khoảng 10% cho mỗi một đến hai giờ.
• Che nắng trực tiếp. Cá thường chịu được khoảng 31–33 °C trong một ngày, có khi lâu hơn. Tuy vậy, nóng kéo dài sẽ làm oxy trong nước giảm.