เลี้ยงปลาคาร์ปในตู้กระจกหรือบ่อเล็ก: ขนาดน้ำ ระบบกรอง อาหาร และจำนวนปลา

ปลาคาร์ปต้องการพื้นที่แค่ไหน

ปลาคาร์ปเป็นปลาสวยงามที่โตได้ใหญ่มาก ตัวโตเต็มวัยยาวเกิน 20 นิ้ว จึงต้องการทั้งความลึกและพื้นที่ว่ายในแนวนอน ตัวเลขจากแต่ละแหล่งมีดังนี้

• ผู้เชี่ยวชาญด้านบ่อปลาคาร์ปรายหนึ่งบอกว่าตัวเขาเองไม่สร้างบ่อปลาคาร์ปที่เล็กกว่า 2,000 แกลลอน
• บ่อขนาด 204 ลิตร (ประมาณ 90 x 75 ซม. ลึก 30 ซม.) ถูกระบุว่าเล็กเกินไปสำหรับปลาคาร์ปแน่นอน
• ผู้จำหน่ายปลาคาร์ปรายหนึ่งระบุว่าบ่อราว 600–1,000 แกลลอนอาจพอสำหรับปลา 5–10 ตัว ถ้าเลี้ยงฝูงใหญ่กว่านั้นให้คิดประมาณ 100–500 แกลลอนต่อปลาหนึ่งตัว และแนะนำความลึกอย่างน้อย 3–4 ฟุต เพื่อให้อุณหภูมิคงที่และกันสัตว์ที่มาล่าปลา
• ถ้าเลี้ยงในตู้กระจก มีคำแนะนำให้ใช้ตู้ยาวอย่างน้อย 1.2 ม. ให้ปลามีที่ว่าย และใช้กระจกนิรภัย (tempered) หนาอย่างน้อย 10 มม. เพราะกระจกที่บางกว่านี้อาจแตกจากแรงดันน้ำหรือการกระแทก

ค่าน้ำที่เหมาะสม

ค่า	ตัวเลข	แหล่งที่ระบุ
อุณหภูมิ	22–28 °C	คู่มือการเลี้ยงปลาคาร์ปในตู้
ค่า pH	7–7.5	คู่มือการเลี้ยงปลาคาร์ปในตู้
ออกซิเจนละลายน้ำ	ประมาณ 7–9 mg/L	คู่มือการเลี้ยงปลาคาร์ปในตู้
ออกซิเจนละลายน้ำ	สูงกว่า 5 mg/L เหมาะกับปลาส่วนใหญ่ ต่ำกว่า 5 mg/L ปลาจะเครียด	คู่มือสัตวแพทย์

ปลาคาร์ปทนอุณหภูมิได้กว้าง แต่ไม่ควรให้อุณหภูมิแกว่งแรง แม้เปลี่ยนเพียงไม่กี่องศาแบบกะทันหันก็ทำให้ภูมิคุ้มกันอ่อนลงได้ เวลาจับหรือย้ายปลา ให้อุณหภูมิเปลี่ยนไม่เกินประมาณ 1 °C ต่อชั่วโมง

ขั้นตอนการจัดระบบและดูแล

1. กำหนดจำนวนปลา มีสูตรคร่าว ๆ อยู่สองแบบ แบบแรกคือปลายาวประมาณ 1 นิ้วต่อน้ำ 10 แกลลอน ซึ่งควรใช้เป็นแค่จุดเริ่มต้น อีกแบบคือไม่เกิน 4 ตัวต่อ 1,000 แกลลอน เพื่อไม่ให้ฟีโรโมนและสารพิษสะสม ทั้งสองแบบให้ตัวเลขต่างจากของผู้จำหน่ายที่กล่าวไว้ข้างต้น
2. เลือกระบบกรอง เลือกระบบกรองที่รองรับปริมาตรน้ำของตู้ได้ และให้น้ำทั้งหมดหมุนผ่านระบบประมาณชั่วโมงละหนึ่งรอบ ระบบกรองที่ใหญ่เกินความต้องการช่วยให้รับจำนวนปลาได้มากขึ้น การให้อากาศเพิ่ม เช่น ใช้ปั๊มลม ก็ช่วยให้เลี้ยงปลาได้มากขึ้นอย่างปลอดภัย
3. เลือกระบบกรองที่ล้างง่าย เช่น แบบที่ล้างย้อน (backflush) ได้ ควรล้างได้อย่างน้อยเดือนละครั้ง
4. ดูแลประจำสัปดาห์ แนะนำให้ล้างย้อนระบบกรองและเปลี่ยนน้ำบางส่วนทุกสัปดาห์ สกิมเมอร์และท่อระบายก้นบ่อช่วยดึงของเสียออกก่อนจะตกตะกอนเป็นเลน
5. คุมตะไคร่ หลอด UV ที่ขนาดเหมาะกับบ่อช่วยคุมตะไคร่ได้
6. ไม้น้ำในบ่อ ปลูกไม้ชายน้ำหรือไม้น้ำที่ให้ออกซิเจน 1 ต้นต่อพื้นที่ผิวน้ำ 10 ตารางฟุต และให้บัวคลุมผิวน้ำได้ไม่เกิน 50%
7. เตรียมน้ำใหม่ คลอรีนเพียง 0.02 mg/L ก็เป็นอันตรายต่อปลา และที่ 0.04 mg/L ทำให้ปลาตายได้ ขณะที่มีปลาอยู่ไม่ควรตรวจพบคลอรีนหรือคลอรามีนเลย การกำจัดคลอรามีนจะปล่อยแอมโมเนียออกมา จึงควรวัดทั้งคลอรีนอิสระ (free chlorine) และคลอรีนรวม (total chlorine) ทั้งก่อนและหลังปรับสภาพน้ำ
8. กักโรคปลาใหม่หรือปลาป่วย มีคำแนะนำให้กักโรค 10–14 วันในตู้แยก ใส่น้ำลึก 20–30 ซม. ให้อากาศแรง และใส่เกลือ 3–5 ก. ต่อน้ำ 1,000 ลิตร

การให้อาหาร

• แหล่งหนึ่งแนะนำให้ให้อาหารประมาณ 5% ของน้ำหนักตัว วันละ 2 ครั้ง อีกแหล่งแนะนำให้ให้เท่าที่ปลากินหมดภายใน 5 นาที
• ตามฤดู: หน้าร้อนให้วันละ 1–3 ครั้ง ฤดูใบไม้ผลิและฤดูใบไม้ร่วงให้อาหารสูตรจมูกข้าวสาลี (wheat germ) 2 วันครั้ง ส่วนหน้าหนาวปลาคาร์ปมักไม่ต้องให้อาหารเลย
• อาหารหลักเป็นอาหารเม็ดขนาด 3–5 มม. โปรตีนอย่างน้อย 25% ให้ทุกวัน อาหารเร่งสีมีโปรตีนอย่างน้อย 36% ผสมสาหร่ายสไปรูลินา บางสูตรโปรตีนเกิน 40%
• ปลาวัยรุ่นต้องการโปรตีนมากกว่า ปลาโตเต็มวัยควรได้อาหารที่สมดุล และให้ของว่างเป็นครั้งคราว เช่น ผักกาดหอม แตงโม ถั่วลันเตาแกะเปลือก หนอน หรือคริลล์

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• ให้อาหารมากเกิน ปลาจะอ้วน อาหารที่เหลือทำให้น้ำเสีย คุณภาพน้ำแย่ลงและปลามีปัญหาสุขภาพ
• ให้อาหารช่วงอากาศเย็นตามปกติ ปลาคาร์ปยังกินอาหารในช่วงที่อากาศเย็นแม้จะย่อยได้ช้า ซึ่งอาจก่อปัญหาในระยะยาว
• ทิ้งอาหารค้างคืน อาหารจะขึ้นรา ส่วนอาหารดิบอาจนำเชื้อโรคเข้ามา
• ปลาเพิ่มขึ้นโดยไม่รู้ตัว ถ้าปลาวางไข่แล้วเก็บลูกปลาไว้ บ่อก็อาจกลายเป็นบ่อที่ปลาแน่นเกินไปได้

ตรวจดูหลังจัดระบบ: สัญญาณที่ต้องระวัง

ออกซิเจนต่ำ: ปลาจะมารวมกันที่ผิวน้ำและฮุบอากาศ (piping) ในบ่อมักเกิดตอนเช้ามืดมากที่สุด สาเหตุอื่นได้แก่ วันที่ฟ้าครึ้ม ตะไคร่ตายพร้อมกันจำนวนมาก ให้อาหารมากเกิน และปลาแน่นเกินไป

ไนไตรต์: ไนไตรต์ทำให้เกิด "โรคเลือดสีน้ำตาล" (brown blood disease) ปลาที่เป็นจะมีอาการเหมือนขาดออกซิเจน ถ้าไนไตรต์พุ่งขึ้นกะทันหัน เกลืออาจช่วยหยุดการตายได้ แต่ทางแก้หลักคือการเปลี่ยนน้ำและดูแลระบบกรอง ตู้และบ่อจำนวนมากรักษาระดับเกลือค้างไว้ที่ 1–3 ppt ซึ่งทำให้เกิดพิษไนไตรต์ได้ยากขึ้น เพราะคลอไรด์แย่งที่กับไนไตรต์ที่เหงือก

แอมโมเนีย: การให้อาหารมากเกินและระบบกรองชีวภาพที่ตายไปเป็นสาเหตุที่พบบ่อยของแอมโมเนียที่สูงขึ้น แอมโมเนียรูปไม่แตกตัว (NH3) ที่ 0.05 mg/L ทำลายเนื้อเยื่อเหงือก และถ้าสูงกว่า 2 mg/L ก็ทำให้ปลาหลายชนิดตายได้ ความเป็นพิษจะเพิ่มขึ้นเมื่อค่า pH และอุณหภูมิสูงขึ้น ถ้าแอมโมเนียสูง ให้เปลี่ยนน้ำอย่างน้อย 50% และลดหรืองดให้อาหาร