Nuôi đàn: cách dễ nhất để nhân giống cá đẻ con kiếm lời

Cá đẻ con như cá bảy màu, cá molly hay cá platy rất dễ cho đẻ. Dân chơi hay đùa là cứ đổ nước vào bể là cá tự đẻ. Nhưng nếu bạn muốn có thật nhiều cá để bán cho cửa hàng cá cảnh hay hội cá cảnh ở địa phương thì sao? Rồi nếu tiền và chỗ có hạn, không set nổi cả dãy bể hay đào ao lớn như trại cá thương mại thì làm thế nào? Phần dưới đây chỉ cách ra hàng trăm con cá đẻ con chỉ với một bể, ít tốn công và ít tốn tiền.

1. Chọn cá giống ban đầu

Phần lớn người chơi có cá bột là do cá trong bể "lỡ" đẻ rồi vài con sống sót. Muốn cung cấp hàng chất lượng cho thị trường quanh mình thì khác. Bạn phải bắt đầu bằng cặp bố mẹ đẹp và khỏe nhất có thể. Chọn những con có màu, hoa văn, dáng và kích thước đúng chuẩn. Nhìn cá cả từ bên hông lẫn từ trên xuống thì mới phát hiện được lỗi như cong xương sống, thiếu vây hay đuôi cụp.

Tỷ lệ nên giữ là một đực cho hai đến ba cái. Tối thiểu bạn cần một bộ ba gồm một đực và hai cái. Dù vậy, thả sáu, chín hoặc 12 con trưởng thành vào bể sinh sản thì dễ thành công hơn. Cá đông thì ngay từ đầu đã ra nhiều cá bột hơn. Cá cái cũng đỡ căng thẳng vì không bị cá đực đuổi liên tục. Ở một số loài như cá Endler, con cái kém sặc sỡ hơn con đực. Bạn vẫn nên giữ ít nhất 2–3 con cái cho mỗi con đực để có nhiều cá bột hơn.

2. Set bể sinh sản

Cách làm ở đây gọi là "nuôi đàn" (colony breeding). Cá con lớn lên ngay trong bể chung với cá bố mẹ. Tách cá con ra bể riêng thì đúng là được nhiều cá hơn. Có điều làm vậy cần thêm bể, thêm thiết bị, thêm chỗ trong phòng, và tốn thêm thời gian cho ăn, dọn bể. Nuôi đàn cho sản lượng thấp hơn một chút. Bù lại, đây là một trong những cách dễ nhất khi bạn ít thời gian hoặc ít vốn. Cũng nên nhớ mục tiêu ở đây là một cỗ máy kiếm tiền chứ không phải bể trưng bày cho đẹp.

Cá lớn sẽ ăn cá con. Vì thế bạn phải nhồi thật nhiều tảo, cây mọc dày, thậm chí cả cỏ nhựa trang trí (Easter grass) vào bể. Cá con chui lọt vào những khe hẹp trong đám cây hay vật liệu dày đặc đó, còn cá lớn thì khó lách vào. Cá cái cũng có chỗ núp một lúc để tạm tránh cá đực. Phải che phủ dày đến mức không nhìn rõ được phần giữa của cả khối.

Chỗ trốn tốt nhất là cây thủy sinh thật. Cây vừa che chở cho cá, vừa trông tự nhiên và đẹp. Cây còn hút bớt amoniac độc từ chất thải của cá nên nước sạch hơn. Water sprite, Pogostemon stellatus 'octopus' và rêu java là những cây rất hợp cho bể sinh sản. Cây càng dày càng tốt, tốt nhất là dày đến mức bạn gần như không nhìn xuyên qua được.

Các loài cá đẻ con bán phổ biến ở cửa hàng phần lớn có gốc từ vùng nhiệt đới. Nếu nhiệt độ phòng xuống dưới mức cá chịu được thì có thể bạn sẽ cần sưởi. Có trường hợp nâng nhiệt lên thì cá trao đổi chất nhanh hơn, đẻ nhiều hơn và cá bột lớn nhanh hơn. Nhưng đừng để nước nóng quá, vì như thế cá sẽ giảm tuổi thọ.

Một thiết bị nữa đáng có là lọc để giữ nước sạch. Bể sinh sản hợp nhất với lọc sponge (lọc mút chạy bằng sủi khí). Lọc này cho dòng chảy nhẹ, tăng oxy cho nước và không hút cá con. Nếu dùng lọc treo hay lọc thùng, bạn phải bọc đầu hút bằng một miếng mút lọc thô. Không bọc thì cá bột dễ lỡ bơi vào mô-tơ.

Phần lớn cá đẻ con sống trong nước cứng và có tính kiềm. Nhiều trại cá vì thế nuôi chúng bằng nước lợ (nước máy pha nước biển) cho rẻ, vì nước này có pH và GH cao. Đến khi khách mang cá về thả vào bể nước ngọt hoàn toàn, cá bị sốc thẩm thấu và mắc nhiều bệnh nặng. Muốn có cá đẻ con chất lượng thì chỉ nuôi bằng nước ngọt và đừng cho muối vào bể. Cá nuôi nước mặn sẽ khó bán cho người chơi quanh bạn, còn cây thật thì không sống nổi khi độ mặn cao. Tuy vậy, nếu nước máy chỗ bạn rất mềm thì nên châm thêm khoáng như Wonder Shell hoặc Seachem Equilibrium. Có đủ khoáng thì cá tránh được bệnh của cá đẻ con (livebearer disease) hay chứng "run lắc" (shimmies).

3. Cho ăn thật nhiều

Nhìn chung, nên cho ăn loại thức ăn nhỏ, dễ tản ra khắp bể. Như vậy cá bột không phải rời chỗ núp an toàn trong đám cây và không bị cá lớn giành mất phần. Những món rất hợp cho cá đẻ con còn nhỏ gồm artemia mới nở còn sống, cám vảy bóp nhỏ, trùng chỉ sấy khô, trùng huyết mini đông lạnh, bo bo và cám Easy Fry and Small Fish Food. Bí quyết là cho bể ăn nhiều, tốt nhất chia thành nhiều bữa trong ngày. Cá sẽ đẻ nhiều hơn và cá bột lớn nhanh hơn. Cá lớn no bụng thì cũng ít ăn cá con hơn.

Bạn có thể cài máy cho ăn tự động chạy vài lần trong ngày lúc mình đi làm. Sáng và tối thì tự tay cho ăn mỗi lần một bữa để xem tình trạng đàn cá. Có máy cho ăn tự động, dù bạn bận hay quên thì cá vẫn có ăn và vẫn lớn đều.

Thức ăn thừa thối rữa trong bể sẽ làm nước xấu đi rất nhanh. Vì vậy bạn cần chỉnh lượng thức ăn cho vừa và thay nước đều đặn.

Với các loài cá đẻ con cỡ nhỏ như cá bảy màu, thả chung tép cherry Neocaridina làm đội dọn bể cho kết quả tốt. Tép nhặt sạch thức ăn thừa, mà bản thân tép cũng là thêm một nguồn mồi sống cho cá. Bể đã sẵn nhiều chỗ trốn cho cá bột nên một số tép con cũng sẽ sống sót. Số tép này có thể thành nguồn thu thứ hai, bán được cho cửa hàng cá cảnh. Nếu bạn thích ốc hơn tép thì ốc cũng dọn bể rất giỏi, nhặt được các mẩu thức ăn rơi vãi.

4. Lọc bỏ cá lỗi khi cần

Người nhân giống có tâm không bán cá kém chất lượng cho khách, nhất là những con có thể sinh bệnh về sau. Vì thế bạn phải lọc cá thường xuyên, bắt những con không đạt ra khỏi đàn sinh sản. Một số cá con có thể bị cong lưng, thiếu vây hoặc mang những đặc điểm di truyền xấu khác. Không nên để những đặc điểm này truyền sang đời sau. Vài tuần bạn nên lọc lại một lần, vì có những lỗi phải đợi cá bột lớn thêm chút nữa mới lộ ra.

Bể sinh sản bạn set là môi trường quá lý tưởng cho cá bột. Do đó bạn phải bắt cá lỗi ra trước khi chúng trưởng thành sinh dục, mà ở cá đẻ con thì giai đoạn này có thể đến khá sớm. Bắt cá lỗi ra rồi thì những con khỏe còn lại được ăn nhiều hơn và có cơ hội sống cao nhất. Lọc cá có thể khá mất thời gian, vì bạn phải soi kỹ từng con cá bột để tìm lỗi.

Còn nhiều cách khác để nhân giống cá đẻ con kiếm lời, chẳng hạn vớt cá cái ra nuôi ở bể riêng. Nhưng nuôi đàn dễ duy trì hơn, nhất là khi bạn hạn chế về tiền, chỗ và thời gian. Mỗi dòng cá chỉ cần một bể. Nhờ vậy bạn có thể nuôi cùng lúc nhiều giống cá đẻ con mà dòng nào vẫn giữ được độ thuần.