Set bể thủy sinh cho người mới: từ dựng bố cục đến tuần thứ 7

Set một bể thủy sinh ngày đầu thì khá dễ. Cái khó nằm ở mấy tuần sau đó, khi nền xả nhiều dinh dưỡng, lũa lên màng trắng và cây có thể bị nhũn. Bài này đi từ khâu chọn thiết bị, dựng bố cục, trồng cây cho đến cách chăm bể trong khoảng 7 tuần đầu.

Ví dụ dưới đây là một bể high-tech, tức là đèn mạnh và có châm CO2. Dù vậy, các bước đều áp dụng được cho bể cỡ nào và ngân sách nào cũng được.

Chọn bể và thiết bị

Bể 60p có kích thước 60 cm chiều ngang, 30 cm chiều sâu, 36 cm chiều cao, tức khoảng 60 lít. Đây là cỡ hợp với người mới. Bể đủ rộng để nuôi một đàn cá đẹp, nhưng chưa lớn tới mức ngốn hết tiền của bạn.

Trong video

• Xem video từ ▶ 0:50 Bể kính 60p trống cùng lọc và lũa chuẩn bị setup.
• Xem video từ ▶ 1:25 Đèn LED thanh nhôm đặt trên bể thủy sinh.

• Đèn: muốn cây lên hết tiềm năng thì dùng đèn LED mạnh. Nên chọn loại chỉnh được độ sáng để tăng dần khi bể già đi.
• Lọc: bể có thể chạy bằng lọc trong, lọc treo, thậm chí không lọc. Riêng với bể đèn mạnh, châm CO2 thì nhiều người thích dùng lọc thùng. Có thể thay ống vào ra bằng loại trong suốt, làm từ thủy tinh hoặc nhựa.
• Hệ CO2: lắp sau khi trồng cây xong (xem phần châm nước bên dưới).

Dựng bố cục đá và lũa

Nhiều người kẹt ở bước này vì nghĩ mình không có óc sáng tạo. Mẹo đơn giản nhất là chọn dáng bố cục trước:

Trong video

• Xem video từ ▶ 3:00 Bố cục lũa đỏ và đá dựng giữa bể, kiểu đảo.
• Xem video từ ▶ 3:10 Bể đã dựng xong với đá, lũa và cây phủ phía trên.

Chọn được dáng rồi thì bạn đã có hướng đi. Lúc đó chọn vật liệu và loại cây dễ hơn nhiều. Có thể làm theo kiểu đảo, phối đá seiryu đen với lũa rễ (spiderwood).

Trước khi đặt đá, có thể dán một tấm phim dán kính loại có keo (mua ở cửa hàng vật liệu xây dựng) lên mặt sau bể làm phông nền. Phông nền làm bố cục nổi hơn và tạo cảm giác bể sâu hơn.

1. Đặt đá trước. Xoay từng viên tìm mặt có đường vân và kết cấu đẹp nhất rồi hướng mặt đó ra kính trước.
2. Có thể đặt đá thẳng lên kính rồi đổ nền sau. Tùy bố cục mà bạn đổ nền trước rồi đặt đá cũng được. Cách nào cũng không sai.
3. Cắm thêm vài cành lũa nhỏ bẻ từ khúc lũa khác để bố cục có thêm chi tiết.

Đừng vội ở bước này. Khi đã trồng cây và đổ nước thì rất khó sửa bố cục. Thỉnh thoảng nên lùi ra xa, nghỉ một chút rồi nhìn lại. Càng bỏ thời gian cho phần đá lũa thì bể càng đẹp.

Đổ nền: vì sao nên dùng phân nền

Với người mới, phân nền (aquasoil) là lựa chọn rất đáng cân nhắc. Phân nền không cần rửa, chỉ việc mở bao đổ thẳng vào bể. Nó chứa nhiều dinh dưỡng, cây dễ bám rễ và là chỗ trú tốt cho vi sinh có lợi.

Rải nền thành một lớp đều khắp bể, cho dốc nhẹ về phía sau để tăng chiều sâu.

Dán cố định đá và lũa

Đổ nền xong và đã ưng bố cục thì nên dán lũa vào đá. Lũa chưa ngâm trước thì gần như chắc chắn sẽ nổi nếu không dán. Dán cố định còn tiện khi chăm bể: lúc lau kính hay tỉa cây, bạn không lo vô tình làm đổ khúc lũa.

Trong video

• Xem video từ ▶ 5:15 Dùng nhíp nhét bông vào chỗ tiếp giáp giữa lũa và đá.
• Xem video từ ▶ 5:30 Bố cục đá và lũa trong bể đã được dán cố định.

1. Xé bông tẩy trang thành miếng nhỏ.
2. Dùng nhíp nhét bông vào chỗ tiếp giáp giữa hai điểm cần nối.
3. Nhỏ vài giọt keo siêu dính dạng lỏng lên bông. Chỉ vài phút là khối đá lũa cứng chắc.

Phải dùng loại keo gốc cyanoacrylate. Loại keo này hoàn toàn an toàn trong bể cá.

Chọn và trồng cây

Đợi làm xong phần đá lũa rồi hãy mua cây. Chỉ đến lúc đó bạn mới biết loại cây nào hợp bố cục và cần bao nhiêu cây.

Trong video

• Xem video từ ▶ 6:10 Lấy cây cấy mô ra khỏi cốc và chia thành từng nhúm nhỏ.
• Xem video từ ▶ 7:00 Dùng nhíp ấn từng nhúm cây xuống nền gần đá lũa.

Với cây cấy mô đựng trong cốc, bạn lấy cây ra, rửa sạch phần gel hay nước còn dính, rồi chia thành từng nhúm nhỏ vừa kẹp bằng nhíp. Dùng nhíp nhỏ cho cây cấy mô mảnh, còn nhíp lớn cho cây to như các loài crypt.

Lần đầu cầm nhíp trồng cây thì khó là bình thường. Cứ ấn cây sâu hơn mức bạn nghĩ là cần. Cây vẫn đủ sáng để lên. Trồng trên nền khô hay nền ướt thì mỗi cách có cái lợi riêng, chủ yếu do sở thích, bạn thử rồi tự chọn.

Có thể trồng theo thứ tự này:

1. Tiền cảnh trước, ví dụ một thảm cây xanh.
2. Lần lượt trồng dần về phía hậu cảnh.
3. Cuối cùng gắn cây bám (epiphyte). Đây là những loại không trồng xuống nền mà bám lên đá, lũa. Bạn có thể dán bằng một giọt keo siêu dính hoặc nhét vào khe đá, khe lũa.

Châm nước, lắp CO2 và cài đặt đèn

Lần châm nước đầu tiên nên đổ thật chậm. Nếu có cây nổi lên mặt nước thì vớt bỏ luôn, đừng cố cắm lại. Lúc này chưa cây nào ra rễ và trong nền vẫn còn nhiều bọt khí. Cắm lại cây nổi sẽ gây phản ứng dây chuyền, làm thêm nhiều cây khác bật lên.

Sau đó lắp lọc và hệ CO2. Một bình CO2 áp suất 2 kg gắn van điều áp có thể dùng ít nhất 6 tháng cho bể cỡ này. Van điều áp có van điện từ (solenoid) nên cắm được vào timer. Ví dụ, CO2 bật lúc 11:30 sáng và đèn bật sau đó 90 phút.

Đèn mạnh thì tuần đầu chỉ để khoảng 60% công suất, sau đó mỗi tuần tăng thêm một chút.

Chăm bể trong mấy tuần đầu

Với bể high-tech đèn mạnh, châm CO2, mấy tuần đầu phải chăm kỹ. Bể không khó, nhưng giai đoạn này không được lơ là.

• Thay nước mỗi ngày: từ những ngày đầu, thay 30–50% nước mỗi ngày. Phân nền đang xả nhiều dinh dưỡng và amoniac nên cần pha loãng càng nhiều càng tốt.
• Chà màng trắng trên lũa: khoảng ngày thứ 7, lũa sẽ phủ một lớp màng sinh học (biofilm) trắng dày. Với loại lũa rễ thì chuyện này hoàn toàn bình thường. Mỗi lần thay nước, lấy bàn chải cọ bớt càng nhiều càng tốt.
• Châm phân: phân nền đã cấp nhiều dinh dưỡng nên cây lên khá nhanh. Trong mấy tuần đầu có thể chỉ châm thêm kali, vì nền gần như không cung cấp chất này.

Cây bị nhũn thì xử lý ra sao

Khoảng ngày 14, một số cây có thể bắt đầu nhũn (melt). Chuyện này hiếm gặp, nhưng khi xảy ra thì có thể khá nặng. Không cần hoảng. Bạn cắt bỏ hết lá đang nhũn. Gặp may thì cây tự hồi lại, còn không thì thay cây mới.

Một nguyên nhân có thể là nhiệt độ nước tăng đột ngột, ví dụ bể set giữa mùa hè rồi gặp đợt nắng nóng ngay sau tuần đầu.

Khi nào thả cá và nên thả gì trước

Khoảng ngày 21, tức sau 3 tuần, bể đã chạy xong chu trình và có thể thả cá đầu tiên. Có thể thả vài con otocinclus trước để chúng dọn nốt phần màng trắng còn sót. Vài ngày sau thả thêm tép amano và ốc clithon. Ba loài này là đội dọn bể rất ăn ý và đỡ cho bạn nhiều việc.

Trong video

• Xem video từ ▶ 12:05 Bể thủy sinh đã ổn định, cây lên dày như rừng.
• Xem video từ ▶ 12:25 Cận cảnh bể cây rậm rạp, sẵn sàng thả đàn cá.

Đến tuần thứ 7, bể đã ổn định, cây hết nhũn và bắt đầu lên dày như rừng. Lúc này có thể chuyển một đàn cá như green neon rasbora vào để chúng có thêm chỗ bơi.