Bể mới dùng aqua soil cần thay nước bao nhiêu?

Tuần đầu nên thay khoảng 50% mỗi ngày, tuần thứ hai thì cách ngày, sau đó giãn dần. Bể đổ nước lúc tối muộn thì sáng hôm sau đã đo được amoni 1 mg/l.

Bể có CO2 có cần sủi khí không?

Có thể chạy sủi vào ban đêm, khi CO2 tắt. Lúc đó cây lấy oxy nên oxy trong nước giảm, mà vi sinh và cá đều cần oxy. Nếu chạy sủi thì nên lắp van một chiều để nước không chảy ngược.

Uốn ống CO2 acrylic thế nào để không bị bẹp hay ám đen?

Luồn dây cao su vào trong ống rồi hơ phía trên ngọn nến, không đưa thẳng vào lửa. Vừa hơ vừa xoay và lắc qua lại cho đến khi ống mềm thì uốn.

Bể mới set có cần châm phân đủ liều không?

Không cần. Nền đã có sẵn đạm và lân, nên chỉ cần châm vi lượng và kali. Có thể bắt đầu với nửa liều khuyến cáo vì cây chưa bén rễ.

Trồng cây và chuẩn bị những ngày đầu cho bể thủy sinh có CO2

Làm xong phần đá lũa mới là một nửa chặng đường. Ngày trồng cây và mấy tuần đầu là lúc tạo cho bể một khởi đầu tốt, để cây lên khỏe và ít gặp trục trặc nhất có thể. Bể ở đây là một bể 180 lít, nền aqua soil, có châm CO2, bố cục lấy cảm hứng từ một bể trong ADA Gallery ở Nhật.

Bài này đi qua cách bố trí từng nhóm cây, rồi tới những việc cần làm ngay hôm sau: thay nước, lắp CO2, sủi khí ban đêm, thêm vi sinh, châm phân và hẹn giờ cho đèn, CO2.

Chuẩn bị cây và xả nước trước khi trồng

Khâu sơ chế cây khá tốn thời gian. Với một thùng cây lớn gồm hairgrass, rêu, crypt, anubias và các loại cây cắt cành, tách và tỉa hết mất khoảng một tiếng. Không cần sơ chế hết một lần. Cứ để lại vài chậu, thiếu thì làm thêm.

Bể thủy sinh trồng dày nhiều loại cây, có cá neon bơi giữa.©

Trong video

Sau đó xả bớt nước trong bể để trồng cho dễ. Hôm trước nước còn đục, sau một lần thay nước nhỏ thì hôm sau đã trong.

Bố trí cây tiền cảnh và trung cảnh

Dwarf hairgrass (Eleocharis parvula) trồng phủ tiền cảnh, kéo thành một đường cong chạy dần về phía sau. Phần này tốn công vì cây nhiều và diện tích cần phủ rộng.
Crypt trồng vào khoảng giữa đá và lũa. Chỗ nào còn trống thì lấp bằng hairgrass. Có thể để nguyên chậu Cryptocoryne wendtii compact thay vì tách nhỏ. Crypt beckettii có thể đặt dưới lũa, chỗ hơi râm vẫn ổn. Loại crypt nuôi cấy mô chỉ cao khoảng 10 cm nên đưa lên phía trước, một phần nhét dưới nhánh lũa.
Lagenandra meeboldii red chỉ trồng ở một vị trí để làm điểm nhấn.
Anubias nana bonsai chèn vào các khe giữa lũa và đá.
Hairgrass loại thân dài trồng ngay sau hoặc bên cạnh dwarf hairgrass ở một góc. Mục đích là làm nổi bố cục tam giác.

Cây cắt cành ở hậu cảnh

Hậu cảnh dùng cây cắt cành xếp theo dải màu. Một cách là đi từ góc: xanh, đỏ, cam, rồi lại xanh, nối xuống thảm xanh tiền cảnh.

Hygrophila polysperma ở góc. Cây này phổ biến và mọc rất nhanh, dễ lấn cả bể. Hy vọng là châm phân nhẹ tay sẽ giữ tốc độ mọc vừa phải để dễ tỉa.
Ludwigia palustris super red cho mảng đỏ.
Rotala rotundifolia Laos dễ trồng, lá ngả cam.

Nếu thiếu một loại cây do đặt hàng sót thì cứ để khoảng trống, bổ sung sau cũng được.

Hôm sau có thể thêm cây. Muốn có loại cỏ lá dài như bể mẫu ADA thì lựa chọn không nhiều. Vallisneria dễ lan khắp nơi và lấn cây khác. Cyperus helferi là một lựa chọn khác, dù có người thấy không hợp. Eriocaulon sp. "Japan needle leaf" là loại hiếm, dễ trồng, mọc thành cỏ dài. Nó có thể trồng ở rìa trái. Ludwigia brevipes trông giống ludwigia nhưng dễ trồng hơn, khi lên sẽ ngả đỏ cam. Trồng nó ngay trước khóm super red để thành một điểm đỏ ở bên đó.

Dương xỉ và rêu khi phần đá lũa đã xong

Nếu tận dụng dương xỉ Java từ bể cũ, có thể cắt hết lá và chỉ bó vài đoạn thân rễ (rhizome) lại với nhau. Một hai tuần đầu sẽ chưa thấy gì. Khoảng sau một tháng mới bắt đầu ra lá mới. Đặt các bó thân rễ lên lũa, cần thì thêm một giọt keo dán siêu dính cho chắc.

Một kinh nghiệm đi kèm: trộn hai loại dương xỉ (Trident và mini) trong một bể tưởng là trông tự nhiên, nhưng chưa chắc đã đẹp. Khi chúng mọc đan vào nhau thì rất khó tách ra.

Với rêu, buộc lên lũa rất khó khi phần đá lũa đã nằm sẵn trong bể. Cách nhanh hơn là dán một ít rêu lên vài nhánh lũa bằng keo.

Vì sao phải thay nước nhiều trong tuần đầu

Bể dùng nền aqua soil nên lúc mới set phải thay nước nhiều. Bể đổ nước lúc tối muộn, sáng sớm hôm sau đo đã thấy amoni 1 mg/l. Con số này khá cao chỉ sau vài tiếng. Nếu bỏ vài ngày không thay nước thì amoni sẽ còn tăng nhiều nữa.

Tuần thứ nhất: thay khoảng 50% nước mỗi ngày.
Tuần thứ hai: cách ngày thay một lần.
Sau đó giãn dần ra.

Thay nhiều hơn 50% một chút cũng không sao, miễn là thay nhiều. Có thể dùng nước máy thay vì nước RO, vì bể lớn mà dùng RO thì tốn rất nhiều nước. Nước máy bơm thẳng vào bể và không qua khử clo. Chỉ cần chỉnh cho nhiệt độ nước mới gần với nước trong bể. Sưởi để ở 23°C.

Hôm sau cũng là lúc trồng lại những bó cây cắt cành bị nổi lên mặt nước.

Lắp CO2: uốn ống diffuser acrylic và gắn drop checker

Với bể này, một diffuser CO2 đơn giản là đủ, không cần bộ hòa tan CO2 gắn đường ống (inline reactor). Loại diffuser đi kèm ống acrylic dài thì có thể tự uốn thành hình chữ U để vắt qua thành kính, nhờ vậy đầu sủi không nằm quá sát nền.

Luồn dây cao su đi kèm vào trong ống. Khi uốn, ống sẽ không bị bẹp.
Tập trước trên các ống thử đi kèm trong hộp.
Hơ ống phía trên ngọn nến, không đưa thẳng vào lửa vì acrylic sẽ bị ám đen, mất trong suốt.
Vừa xoay ống vừa lắc qua lại để làm nóng một đoạn dài. Khi ống mềm thì uốn. Lần thứ hai thường đẹp hơn lần đầu.
Rút dây cao su ra rồi nối dây CO2. Bộ phụ kiện trong suốt của ADA (khoảng 10 euro) có sẵn dây CO2, giác hút và van một chiều. Lắp thêm bộ đếm bọt.

Sau khi chạy CO2, cần gắn drop checker (ống thử đổi màu theo nồng độ CO2) để biết lượng CO2 bơm vào đã đúng chưa. Đặt nó ở phía đối diện với diffuser, cạnh đầu ra của lọc. Hy vọng là sau vài tiếng drop checker sẽ chuyển sang màu xanh lá.

Chạy sủi khí vào ban đêm

Ban ngày bể được châm nhiều CO2, cây quang hợp và nhả oxy. Ban đêm thì ngược lại, cây lấy oxy nên oxy trong nước giảm. Điều đó không tốt cho vi sinh, vốn cần nhiều oxy, và cho cá thả sau này. Ở ADA Gallery, họ nâng ống ra lily pipe lên khi tắt đèn để tạo xáo động mặt nước. Nếu không muốn ngày nào cũng nâng hạ ống thì dùng máy sủi khí là cách thay thế.

Chọn máy sủi chạy êm. Loại tốt chạy gần như không nghe thấy, chỉ còn tiếng lọc.
Có thể thay quả sủi thường bằng đầu sủi khí dạng diffuser cho bọt rất mịn. Bọt to nổi lên sẽ bắn nước tung tóe.
Đặt đầu sủi ở góc sau cho khuất. Nên chạy thử ở chỗ dễ nhìn trước.
Hẹn giờ cho sủi bật khi tắt đèn và tắt khi CO2 bật lại. Thời gian chạy dài nhưng máy sủi tốn rất ít điện.
Nếu chạy sủi khí kiểu này thì nên lắp van một chiều. Khi máy tắt, nước có thể chảy ngược vào dây và máy, rút nước trong bể ra khá nhiều.

Vi sinh, phân nước và lịch hẹn giờ

Để bể sớm chu trình xong và thả được cá, có thể châm vi sinh đóng chai như Seachem Stability. Chỉ cần một ít vào nước mỗi ngày trong khoảng tuần đầu. Vi sinh sẽ bám vào nền và lọc, rút ngắn thời gian chu trình bể.

Nền aqua soil chủ yếu nhả đạm (nitrat) và lân (phosphat), nhưng thiếu kali, vi lượng và sắt. Vì thế ban đầu chỉ cần loại phân vi lượng có kali như APT Zero. Liều khuyến cáo là 3 ml cho 100 lít mỗi ngày. Bể 180 lít nhưng cây còn đang bén rễ, nên bắt đầu bằng nửa liều là đủ.