Tự chế skimmer cho bể nước mặn bằng ống PVC và chai nhựa

Trong bể nước mặn, thức ăn thừa, phân cá và xác hữu cơ phân hủy dần rồi làm nước xuống cấp. Skimmer (protein skimmer, hay máy lọc đạm) lấy bớt các chất hữu cơ hòa tan này ra trước khi chúng kịp phân hủy. Nó làm việc đó bằng bọt khí.

Bài này giải thích skimmer hoạt động thế nào, vì sao nó chỉ dùng cho nước mặn, và hướng dẫn tự chế một chiếc bằng ống PVC, chai nhựa và máy sủi. Bản tự chế này không đẹp và không mạnh bằng hàng bán sẵn, nhưng nó chạy được và rất rẻ.

Skimmer gom chất bẩn bằng cách nào

Các phân tử protein và hợp chất hữu cơ hòa tan trong nước có xu hướng bám vào bề mặt bọt khí. Khi bọt nổi lên, chúng mang theo các phân tử này lên mặt nước. Bọt nào bị phủ nhiều protein thì lâu vỡ hơn, nên trên mặt nước dần hình thành một lớp bọt dày.

Skimmer tận dụng đúng hiện tượng này. Nó dồn lớp bọt đó đi lên một cái cổ hẹp, bọt bị đẩy cao dần rồi tràn vào cốc hứng. Chất bẩn nằm lại trong cốc, ra khỏi hệ thống. Phần chất lỏng gom được trong cốc gọi là skimmate.

Vì sao không dùng skimmer cho bể nước ngọt

Skimmer cần rất nhiều bọt, và bọt càng nhỏ thì tổng bề mặt cho protein bám càng lớn. Cùng một máy sủi, cùng quả sủi, cùng nhiệt độ, nước ngọt chỉ cho ra bọt to bình thường. Nước mặn ở độ mặn 1.025, mức phổ biến của bể biển, lại cho ra cả một đám mây bọt li ti.

Khác biệt này do sức căng bề mặt quyết định kích thước bọt. Trong nước mặn, bọt có thể nhỏ hơn bọt trong nước ngọt khoảng 4–5 lần. Với bọt to của nước ngọt, skimmer gom được quá ít nên không đáng để lắp vào bể nước ngọt.

Thiết kế và vật liệu cần chuẩn bị

Phần lớn skimmer bán sẵn có thân tròn để bọt đi lên trơn tru, dáng cao, và thu hẹp lại ở đoạn trên trước khi tới cốc hứng. Bản tự chế chỉ bắt chước đúng những đặc điểm này bằng vật liệu rẻ.

• Hai chai nước 500 ml. Muốn làm bản to hơn thì dùng chai 2 lít.
• Một đoạn ống PVC thành mỏng đường kính khoảng 5 cm. Ống loại mỏng là đủ vì skimmer không chịu áp lực gì. Nếu dùng chai 2 lít thì đổi sang ống khoảng 10 cm cho vừa.
• Hai giác hút có núm ở đầu, loại tháo từ kẹp sưởi cũ là được.
• Silicon an toàn cho bể cá, chỉ cần một ít.
• Quả sủi gỗ loại dài khoảng 5 cm.
• Máy sủi và dây hơi. Máy không cần quá lớn, nhưng càng mạnh càng tốt.
• Dụng cụ: khoan với mũi 6 mm (mũi khoan bậc tiện hơn vì khỏi phải thay mũi) và kéo.

Tổng chi phí cho cả bộ khoảng 15 USD.

Vì sao phải dùng sủi gỗ

Sủi gỗ tạo ra bọt nhỏ nhất so với các loại sủi thông thường. Hiệu quả của skimmer phụ thuộc gần như hoàn toàn vào kích thước bọt, nên đây là bộ phận quan trọng nhất của cả bộ. Đừng thay bằng sủi đá hay sủi thường.

Các bước lắp ráp

Cốc hứng được làm từ hai chai nhựa ghép lại. Phần đầu chai có cổ đóng vai cái phễu thu hẹp, còn đoạn thân chai bao quanh cổ làm thành cốc chứa bọt tràn ra.

1. Lấy chai thứ nhất, cắt bỏ đáy, rồi cắt bỏ một phần ba phía trên. Bạn còn lại đoạn thân giữa hình ống.
2. Lấy chai thứ hai, cắt lấy một phần ba phía trên, tức phần có cổ chai.
3. Lồng đoạn thân giữa của chai thứ nhất vào phần đầu chai thứ hai, sao cho cổ chai nằm bên trong đoạn thân đó.
4. Trét silicon kín đường nối và miết phẳng bằng ngón tay. Mối nối không cần chắc, chỉ cần kín nước. Cụm này chính là cốc hứng.
5. Khoan hai lỗ trên thân ống PVC để gắn giác hút. Lỗ phải nhỏ hơn núm giác hút một chút.
6. Xoay ống sang mặt khác, khoan một lỗ cách đáy ống khoảng 5 cm để luồn dây hơi.
7. Ấn núm hai giác hút vào hai lỗ đầu. Giác hút phải giữ chặt, không bị tuột.
8. Luồn dây hơi qua lỗ còn lại. Lỗ khoan đúng cỡ thì dây sẽ vừa khít.
9. Gắn quả sủi gỗ vào đầu dây hơi, nằm bên trong ống PVC.
10. Lồng cốc hứng vào đầu trên của ống PVC. Cốc không cần khít, vì sau này bạn sẽ trượt nó lên xuống để chỉnh.

Có nên lót mút chặn cá không

Nếu đặt skimmer trong bể chính chứ không phải trong sump, cá có thể bơi vào trong ống. Bạn có thể nhét một miếng mút vào trong ống để chặn. Tuy nhiên miếng mút sẽ lọc bớt nước trước khi nước kịp đi qua bọt, nên skimmer có thể kém hiệu quả hơn. Chỉ dùng cách này khi không còn lựa chọn khác. Một phương án khác đáng cân nhắc là dán silicon hoặc buộc một miếng lưới ở miệng ống.

Trong video

• Xem video từ ▶ 3:20 Miếng mút được nhét vào miệng ống để chặn cá bơi vào.

Lắp đặt, chỉnh và vệ sinh

Gắn skimmer vào thành bể hoặc thành sump bằng giác hút rồi bật máy sủi. Skimmer sẽ tạo bọt ngay. Có hai chỗ để chỉnh lượng bọt:

• Trượt cả ống skimmer lên hoặc xuống để đổi độ ngập trong nước.
• Trượt cốc hứng lên hoặc xuống trên đầu ống, nhờ cốc lắp lỏng.

Chỉnh thử từng chút một cho tới khi bọt tràn đều vào cốc. Skimmer mới cần thời gian chạy rốt (break-in), có khi vài ngày, có khi vài tuần, nên đừng vội kết luận nó không chạy. Thường sau vài ngày cốc hứng sẽ có skimmate.

Vệ sinh rất đơn giản. Bạn rút cốc hứng ra khỏi ống, đổ skimmate xuống cống rồi lắp lại.

Skimmer tự chế hợp với bể nào

Bản tự chế này không đẹp mắt, nên chỗ hợp nhất là trong sump, nơi không ai nhìn thấy. Với giá rẻ và cách dùng đơn giản, nó cũng hợp để làm skimmer dự phòng hoặc gắn cho bể cách ly (QT). Nếu có thời gian, bạn có thể lấy thiết kế này làm nền rồi cải tiến cho gọn và hiệu quả hơn.

Trong video

• Xem video từ ▶ 3:51 Skimmer tự chế làm từ chai nhựa gắn bên thành bể.

Bắt đầu từ đâu

1. Mua quả sủi gỗ trước tiên, vì đây là bộ phận quyết định skimmer có chạy tốt hay không.
2. Chọn cỡ: chai 500 ml với ống 5 cm cho bể nhỏ hoặc bể cách ly, chai 2 lít với ống 10 cm nếu muốn bản lớn hơn.
3. Làm cốc hứng trước và để silicon khô hẳn, trong lúc đó khoan ống và gắn giác hút.
4. Lắp vào sump, bật sủi, rồi kiên nhẫn chỉnh độ cao trong vài ngày đến vài tuần cho tới khi bọt tràn đều vào cốc.