Tự đóng chân bể cá bằng gỗ 2x4: cắt gỗ, ráp khung, chịu lực

Bể lớn đầy nước, thêm nền và đá, có thể nặng hơn một tấn. Chân mua sẵn thường đắt, ít kích thước để chọn, và không phải cái nào cũng chịu nổi sức nặng đó. Tự đóng chân bằng gỗ 2x4 là cách rẻ, chắc, và chỉ cần vài dụng cụ cơ bản.

Bài này hướng dẫn đóng phần khung chịu lực của chân bể, gồm cách tính kích thước, cách cắt gỗ cho đều, thứ tự ráp và cách gia cố riêng cho bể mica. Khung mẫu dưới đây đóng cho bể dài 122 cm, rộng 91 cm. Dùng đúng kiểu khung này, chỉ cần thêm cột đỡ là làm được cho bể đến khoảng 1.100 lít.

Vì sao nên tự đóng chân bể

• Chắc hơn: khung gỗ 2x4 có cột đỡ ở từng góc thường cứng hơn hẳn chân tủ bán sẵn.
• Rẻ hơn: toàn bộ khung mẫu tốn khoảng 35 USD tiền gỗ, ốc và ván ép.
• Dễ làm: chỉ cần máy cắt, máy bắt vít và búa cao su.
• Làm theo ý mình: cao, thấp, dài, rộng tùy chọn. Bể đặt kích thước riêng gần như bắt buộc phải tự đóng chân, vì ngoài chợ hiếm khi có chân vừa, mà có thì cũng đắt.
• Hợp nội thất: sau khi ốp ván, chân bể trông như một món đồ gỗ trong nhà.

Cần tính những gì trước khi cắt gỗ

Có ba chuyện nên chốt xong trước khi mua gỗ:

1. Chiều cao chân. Bể chủ yếu ngồi ngắm thì làm chân thấp. Bể hay đứng ngắm thì làm chân cao hơn. Chân mẫu cao khoảng 70 cm, hợp với người hay ngồi xem bể.
2. Lọc đặt dưới chân. Nếu dùng lọc thùng hay sump thì phải chừa đủ khoảng trống bên trong khung.
3. Đóng ở đâu. Đóng ngay trong phòng đặt bể thì cao bao nhiêu cũng được. Đóng ở ngoài sân hay nhà xe rồi mới khiêng vào thì phải đo cửa trước, kẻo đóng xong không đưa vào được.

Ngoài ra, sàn chỗ đóng và chỗ đặt bể phải phẳng. Sàn lệch thì mặt trên của chân cũng lệch, và bể đặt lên sẽ chịu lực không đều.

Vật liệu và cách cắt gỗ cho chuẩn

Khung mẫu dùng 9 thanh gỗ 2x4 dài 244 cm và khoảng 100 con vít gỗ số 8 dài 6,4 cm. Nếu đóng cho bể mica thì cần thêm một tấm ván ép. Thanh 2x4 thực tế chỉ dày khoảng 3,8 cm và rộng khoảng 8,9 cm chứ không đủ 5x10 cm. Con số này rất quan trọng khi tính kích thước. Vít dài 6,4 cm xuyên qua hết bề dày 3,8 cm của thanh thứ nhất và ăn sâu thêm khoảng 2,5 cm vào thanh thứ hai, đủ để giữ chặt.

Trong video

• Xem video từ ▶ 3:37 Thanh gỗ 2x4 đặt trên máy cắt gỗ, chồng gỗ dựng bên cạnh.

Máy cắt góc (miter saw) loại rẻ là đủ dùng. Không có máy thì nhờ tiệm gỗ cắt sẵn theo số đo.

1. Đo và đánh dấu thanh đầu tiên bằng bút, rồi cắt thẳng.
2. Đánh dấu X lên thanh vừa cắt. Đây là thanh mẫu.
3. Các thanh cùng kích thước còn lại thì đặt thanh mẫu lên trên để vạch, không đo lại từng thanh. Đo đi đo lại mỗi lần lệch một chút, cộng dồn lại thì khung sẽ vênh.
4. Cắt ở phía ngoài vạch bút. Lưỡi cưa có bề dày, cắt ngay trên vạch thì thanh sẽ hụt một chút. Hụt ít nhưng ráp lại có thể gây lệch.

Tính kích thước khung trên và khung dưới

Chân bể gồm hai khung chữ nhật giống hệt nhau, một ở trên để đỡ bể, một ở dưới làm đế. Mỗi khung có hai thanh dài và hai thanh ngắn.

Trong video

• Xem video từ ▶ 6:24 Khung gỗ chữ nhật đặt trên sàn, hai thanh dài ngoài ôm thanh ngắn.
• Xem video từ ▶ 7:03 Khung chữ nhật hoàn chỉnh nhìn rõ các góc ghép của thanh dài và thanh ngắn.

Thanh ngắn kẹp vào giữa hai thanh dài, nên hai đầu đã cộng thêm 2 x 3,8 cm, tức gần 7,6 cm. Vì vậy thanh ngắn chỉ cần dài 84 cm là đủ ra tổng chiều rộng 91 cm. Lần đầu đóng chân thì nên làm khung rộng hơn bể khoảng 2,5 cm cho dễ xoay xở, ví dụ bể 122 cm thì làm khung 124,5 cm.

Khi tính chiều cao cột góc, nhớ trừ phần bề dày của ván ép hay tấm xốp nếu định lót thêm trên mặt.

Thứ tự ráp khung

1. Ráp hai khung chữ nhật. Mỗi mối nối bắt hai vít chồng lên nhau xuyên qua thanh dài vào đầu thanh ngắn. Lúc này khung còn ọp ẹp, chuyện đó bình thường.
2. Gắn bốn cột góc vào khung dưới. Mỗi cột bắt vít từ hai mặt của khung: hai vít nằm cạnh nhau ở một mặt, hai vít chồng lên nhau ở mặt kia.
3. Úp khung trên vào. Nghiêng khung một chút để đưa vào giữa bốn cột. Khung phải vào khít. Nếu chật thì gõ nhẹ cho vào. Sau đó bắt vít giống như khung dưới.

Trong video

• Xem video từ ▶ 8:12 Khung dưới đã ráp xong, bốn cột góc đã được gắn vào.
• Xem video từ ▶ 8:42 Khung chữ nhật nằm trên sàn, sẵn sàng để gắn thêm thanh.

Khung này không cần keo dán gỗ. Bể nặng cả tấn thì keo không giữ được gì, vít giữ khung lại với nhau, còn gỗ mới là thứ đỡ bể. Đây là quan điểm riêng, ai thích chắc thêm thì vẫn có thể bôi keo, chỉ tốn công và bẩn.

Thanh đỡ ở góc: phần quan trọng nhất

Đến bước trên thì khung trông đã ra cái chân, nhưng chưa đặt bể được. Bể kính có viền nhựa ở đáy sẽ dồn toàn bộ trọng lượng xuống chu vi khung trên. Nếu chỉ có vậy thì sức nặng đó đè hết lên mấy con vít ở góc, mà vít không phải để gánh tải.

Cách xử lý là chèn thêm hai thanh 2x4 đứng ở mỗi góc, kê thẳng từ khung dưới lên khung trên. Bốn góc là 8 thanh, và chính 8 thanh này gánh trọng lượng bể xuống sàn.

• Cắt đúng chiều cao để thanh vào thật khít. Dùng búa cao su gõ cho vào rồi mới bắt vít.
• Đặt thanh đỡ sao cho nó che được đường nối giữa thanh dài và thanh ngắn của khung trên. Nhờ vậy cả hai thanh khung đều tì lên cột đỡ, lực chia đều, khung chắc hơn hẳn.

Sau đó bắt thêm các thanh giằng ngang theo chiều rộng bể ở cả trên và dưới, mỗi bên hông một thanh, vít vào cạnh khung và vào cột góc. Mấy thanh giằng này giữ cho chân không bị lắc hay xô lệch khi có ai va vào bể. Chúng cũng quan trọng không kém thanh đỡ.

Bể kính và bể mica cần mặt trên khác nhau

Bể kính có viền đế: làm đến đây là đặt bể lên được. Muốn chắc chắn mặt đỡ phẳng thì lót thêm một tấm ván ép, nhưng không bắt buộc.

Bể mica: đáy mica là một tấm liền, và toàn bộ đáy cần được đỡ. Đặt thẳng lên khung rỗng thì đáy sẽ võng xuống ở giữa. Với bể mica, phần gia cố sau đây là bắt buộc:

1. Thêm vài thanh 2x4 nằm ngang theo chiều rộng bể vào bên trong khung trên, chia khoảng cách đều rồi bắt vít. Khung dưới không cần.
2. Đặt một tấm ván ép phủ kín mặt trên và vít chặt xuống khung.
3. Lót một tấm xốp lên ván ép rồi mới đặt bể.

Bể dài hơn hoặc nặng hơn thì làm sao

Khung mẫu đủ cho bể 122 cm, khoảng 570 lít. Bể dài 1,5 đến 2,4 m vẫn dùng đúng kiểu khung này, chỉ cần thêm cột đỡ ở giữa chiều dài, làm giống như ở góc. Đặt một thanh đứng ép sát mặt trong của thanh dài khung trên, kê từ khung dưới lên để gánh tải.

• Bể dài khoảng 1,8 m: thường chỉ cần một cụm cột đỡ ở giữa.
• Bể dài 2,1 đến 2,4 m: nhiều khả năng cần hai cụm ở giữa.
• Bể trên khoảng 1.100 lít: chuyển sang gỗ to hơn như 2x8 và 4x4.

Khung này đã đỡ tốt bể khoảng 1.100 lít, nên dưới mức đó cứ yên tâm dùng gỗ 2x4. Khung trần đóng mất chừng 30 đến 45 phút. Bước sau là ốp ván, làm cánh cửa và nắp bể. Ván ốp vít thẳng vào khung nên chân sẽ còn cứng thêm.

Bắt đầu từ đâu

1. Đo bể, chốt chiều cao chân, tính chỗ để lọc và đo cửa nếu đóng ở chỗ khác.
2. Lập bảng số đo từng chi tiết, nhớ trừ bề dày thực của gỗ là 3,8 cm khi tính thanh ngắn.
3. Cắt một thanh mẫu cho mỗi loại chi tiết rồi vạch theo nó, cắt phía ngoài vạch.
4. Ráp xong thì kiểm tra lại xem 8 thanh đỡ ở góc đã khít chưa và mặt trên đã phẳng chưa rồi mới đặt bể.