Tự đóng kệ gỗ nuôi 12 bể nhỏ: tính tải, lọc mút, đèn và nắp

Muốn nuôi nhiều loài, cho cá sinh sản hay cách ly cá mới thì cần nhiều bể nhỏ, nhưng sàn nhà thì có hạn. Kệ nhiều tầng là cách gọn nhất. Một kệ gỗ tự đóng làm đúng cách có thể chứa 12 bể khoảng 57 lít (61 x 30 x 30 cm) trên diện tích của một bể dài chừng 120 cm.

Bài này đi qua cả quá trình: tính kích thước và tải trọng của kệ, làm lọc vách mút chạy bằng sủi khí, chọn đèn và làm nắp. Cách làm đơn giản, dùng vật liệu rẻ, hợp với phòng kỹ thuật hoặc góc nuôi cá giống.

Xếp bể thế nào để tiết kiệm chỗ

Bình thường người ta xếp bể nối đuôi nhau theo chiều dài. Ở đây bể quay mặt hẹp 30 cm ra ngoài, chiều dài 61 cm chạy từ trước ra sau. Một tầng dài khoảng 1,2 m chứa được 4 bể. Kệ có 3 tầng thì được 12 bể.

Tổng chiều cao kệ khoảng 1,8 m. Tầng dưới cùng vẫn nâng lên khỏi mặt đất. Bể đặt sát sàn rất khó chăm, cúi người thay nước hay vớt cá đều mệt. Nếu không bắt buộc thì không nên để bể dưới đất.

Đỡ bể ra sao cho đủ chắc mà không phí vật liệu

Bể kính loại thương mại thường có viền nhựa ở đáy. Lực của bể dồn xuống bốn góc qua viền này. Vì vậy chỉ cần một thanh gỗ chạy ngang phía trước và một thanh phía sau, sao cho bốn góc của mỗi bể nằm đều trên hai thanh. Bể coi như được treo giữa hai thanh.

Lót kín cả bốn cạnh đáy cũng được, nhưng tốn gỗ, tốn tiền và tốn công. Làm vậy cũng không chắc hơn bao nhiêu. Điều quan trọng là hai thanh đỡ phải phẳng và ngang nhau để bốn góc chịu lực đều.

Đo đạc: những chỗ hay tính sai

• Đo cả viền nhựa. Bể ghi rộng 30 cm nhưng có viền thì thực tế khoảng 31 cm. Bốn bể đặt cạnh nhau dư ra hơn 2,5 cm. Bốn bể tính trên giấy là 122 cm thì kệ phải có ít nhất 124–125 cm mới nhét vừa, mà lúc đó các bể còn chạm nhau.
• Chừa khe giữa các bể. Nên để khoảng 1–1,5 cm giữa hai bể. Khe này dùng để chèn tấm bìa đen khi cần che tầm nhìn, vì cá bể bên này thấy cá bể bên kia có thể bị căng thẳng hoặc gây gổ.
• Khoảng trống phía trên tối thiểu 20 cm. Khoảng này đủ để thò tay xuống tận đáy phía sau, đưa đá, lũa, cây vào trồng và treo đèn. Đèn đặt sát mặt nước quá hay xa quá đều không tốt, nên cần chút khoảng trống để chỉnh.

Tính tải trọng cho kệ nhiều tầng

Kệ dùng gỗ 2x4 (tiết diện khoảng 4 x 9 cm) dựng đứng làm chân. Một cây dựng đứng chịu được khoảng 270 kg. Mỗi tầng có 8 cây chân, tức chịu khoảng 2.180 kg.

Trong video

• Xem video từ ▶ 2:53 Các bể kính trống đặt trên khung kệ gỗ nhiều tầng.
• Xem video từ ▶ 3:22 Kệ gỗ nhiều tầng với các bể kính xếp thẳng hàng và đèn phía trên.

Một bể 57 lít đầy nước nặng chừng 57 kg nước, cộng 7 kg kính và khoảng 9 kg nền, đá, trang trí. Tổng mỗi bể khoảng 73 kg. Bốn bể một tầng là khoảng 290 kg.

Nhiều người nghĩ mỗi tầng chịu 2.180 kg thì ba tầng chịu được 6.500 kg. Thực tế không phải vậy. Sức chịu của cả kệ bằng sức chịu của hàng chân dưới cùng, vì hàng này gánh hết mọi thứ phía trên. Với con số trên, kệ vẫn chịu được hơn gấp đôi tải thật. Tải ở tầng dưới tương đương đặt một bể khoảng 680 lít, và kệ vẫn dư sức.

Kệ để trong phòng kỹ thuật thì không cần sơn. Có một việc không nên bỏ qua: tìm thanh xương tường (stud) hoặc chỗ tường chắc rồi bắt vít cố định kệ vào tường. Kệ cao 1,8 m đầy nước mà nghiêng đổ thì hậu quả rất lớn.

Lọc vách mút chạy bằng sủi khí

Mỗi bể dùng một lọc vách mút (Hamburg mat filter, HMF). Đây là tấm mút đặt chắn ngang một đầu bể, phía sau có ống nâng nước.

1. Cắt tấm mút dày 5 cm, loại 30 ppi (số lỗ trên mỗi inch, càng lớn lỗ càng mịn), rộng hơn bể một chút, khoảng 33 x 33 cm.
2. Khoét một rãnh ở mép trên rồi ép tấm mút vào sát vách bể. Mút cắt dư nên tự giữ chặt, không cần keo silicon hay thêm phụ kiện.
3. Phía sau tấm mút đặt ống PVC, đáy ống khoan vài lỗ. Ống tựa trên miếng gạch men cho vững.
4. Thả dây khí có quả sủi xuống tận đáy ống, ngay trên các lỗ khoan.

Bọt khí đi lên trong ống tạo lực hút. Nước phía sau tấm mút bị hút vào lỗ đáy ống rồi đẩy ra miệng ống ở phía trước. Nước trong bể liên tục thấm qua tấm mút để bù lại, rồi vòng lại như vậy. Tấm mút vừa giữ cặn (lọc cơ học) vừa là chỗ cho vi sinh bám (lọc vi sinh).

Một mẹo đáng làm: ngâm sẵn tấm mút trong lọc tràn (sump) của một bể lớn đang chạy ổn định một thời gian trước khi dùng. Mút đã đầy vi sinh nên có thể thả cá gần như ngay. Với tấm mút 5 cm trong bể 57 lít, diện tích bề mặt rất lớn so với lượng nước, nên nhiều khả năng gần như không bao giờ phải vệ sinh. Nếu cần thì rút ra, giũ trong nước bể cũ rồi đặt lại. Không rửa bằng nước máy để khỏi chết vi sinh.

Khoảng trống sau tấm mút dùng để giấu than hoạt tính, sưởi hay thiết bị khác. Có thể đặt thêm tấm mút ở giữa để chia bể làm hai. Nếu sơn sẵn ống PVC màu tối, tấm mút trông như một tấm nền phía sau, khá gọn mắt.

Sưởi cả phòng thay vì sưởi từng bể

Khi có nhiều bể nhỏ, sưởi ấm cả phòng thường tiết kiệm điện hơn nhiều so với cắm sưởi cho từng bể. Bể cũng bớt được một thiết bị điện. Sưởi bể có thể là thiết bị điện nguy hiểm nhất trong thú chơi này. Ở Việt Nam, phần lớn vùng miền Nam và miền Trung không cần sưởi. Miền Bắc mùa đông thì cách sưởi phòng rất đáng cân nhắc nếu có nhiều bể.

Trong video

• Xem video từ ▶ 5:45 Dãy bể nhỏ xếp thành giá, có dây điện thiết bị chạy dọc phía trên.

Đèn và nắp

Không cần đèn thủy sinh đắt tiền cho kệ kiểu này. Đèn LED dạng thanh dùng cho xưởng hay nhà kho bây giờ khá rẻ. Ánh sáng khoảng 5000 K, công suất 40–50 W mỗi thanh. Một thanh chiếu được cho cả 4 bể một tầng. Đèn này đủ cho cá và cây dễ tính.

Trong video

• Xem video từ ▶ 6:44 Tấm nắp polycarbonate đặt trên các bể, đèn thanh chiếu ngay phía trên.

Nắp làm bằng tấm polycarbonate hai lớp dày khoảng 6 mm, loại tấm rỗng ruột thường dùng lợp mái. Tấm này nhẹ, cắt bằng kéo hay dao rọc giấy đều được, rất hợp cho bể nhỏ. Nắp giúp chống cá nhảy và giảm bay hơi.

Bắt đầu từ đâu

1. Đo bể thật, tính cả viền nhựa, rồi cộng thêm khe 1–1,5 cm giữa các bể và 20 cm khoảng trống phía trên trước khi cắt gỗ.
2. Tính tải: lấy tổng trọng lượng mọi tầng so với sức chịu của hàng chân dưới cùng, nên có dư ít nhất gấp đôi.
3. Đóng kệ xong thì bắt vít vào tường chắc trước khi đặt bể và đổ nước.
4. Ngâm tấm mút lọc trong một bể đang chạy ổn định vài tuần trước, để khi lắp vào bể mới có thể thả cá sớm.