Tự làm bình bio pellet giảm nitrate cho bể cá biển

Nitrate tích dần trong bể cá biển là chuyện gần như ai cũng gặp. Thay nước thường xuyên thì đỡ, nhưng tốn công và tốn muối. Bình bio pellet (bio pellet reactor) xử lý nitrate theo hướng khác. Nó nuôi một lớp vi khuẩn ăn nitrate và phosphate ngay trong hệ thống lọc.

Bình mua sẵn có nhiều loại, nhưng bản tự làm dưới đây rẻ và làm khoảng năm phút là xong. Phần dưới hướng dẫn cách làm, cách chỉnh, chỗ đặt bình và những gì cần chờ đợi sau khi chạy.

Bình bio pellet hoạt động thế nào

Hạt bio pellet là hạt polymer phân hủy sinh học, đóng vai trò nguồn carbon. Một số loài vi khuẩn có carbon để ăn thì sẽ phát triển mạnh. Khi lớn lên, chúng lấy thêm nitrate và phosphate trong nước để xây tế bào. Kết quả là hai chất này trong bể giảm xuống.

Tỉ lệ loại bỏ thường được nhắc là khoảng 16 phần nitrate cho 1 phần phosphate. Đây chỉ là tỉ lệ ước chừng, không phải con số cố định cho mọi bể. Trên thực tế nitrate giảm rõ, còn phosphate chỉ giảm chút ít.

Vi khuẩn cũng có vòng đời. Hạt lăn liên tục trong chai sẽ chà bong lớp vi khuẩn già, chỗ trống đó lớp vi khuẩn mới mọc vào. Lớp vi khuẩn bong ra trôi theo nước ra khỏi bình, nên phía sau bình cần có thứ để vớt nó lại.

Cần chuẩn bị những gì

• Hạt bio pellet: nhiều hãng bán, loại nào cũng làm nguồn carbon cho vi khuẩn.
• Bơm nhỏ, nên chọn loại chỉnh được lưu lượng: loại khoảng 300 lít/giờ, tiêu thụ 4 W là đủ cho bình cỡ nano.
• Một miếng lưới nhỏ: lưới đan len hay lưới loại nào cũng được, dùng để chắn đầu ra của bơm.
• Keo hoặc silicone.
• Một chai nước nhựa: nên chọn chai tròn, thành trơn. Chai có gờ, có rãnh làm hạt lăn kém đều, bình chạy kém hiệu quả.

Nếu bể lớn, bạn có thể thay chai nhựa bằng ống acrylic đường kính khoảng 10 cm để làm bình cỡ to. Cách làm vẫn y như vậy.

Các bước làm bình

1. Khoan một lỗ trên nắp chai, vừa khít với đầu ra của bơm, rồi gắn bơm vào nắp.
2. Dán miếng lưới phủ kín đầu ra của bơm. Lúc bơm tắt, hạt lắng xuống và có thể chui vào trong motor. Lưới chặn chuyện đó. Khi dán, nhớ chừa chỗ để vặn chai vào nắp như cũ.
3. Khoan thật nhiều lỗ nhỏ ở phần đầu kia của chai (phần sẽ nằm phía trên). Lỗ nhỏ thì hạt không lọt ra. Hạt chỉ chiếm khoảng nửa chai nên lỗ đặt ở trên cao thì hạt càng khó thoát.
4. Cho hạt vào chai. Lần đầu chỉ nên nạp khoảng 25% lượng hạt cần dùng, rồi tăng dần.
5. Vặn chai vào nắp đã gắn bơm.

Trong video

• Xem video từ ▶ 1:44 Bơm đã gắn vào nắp chai, đầu chai nối với bơm.
• Xem video từ ▶ 2:03 Dùng máy khoan khoan các lỗ nhỏ trên thân chai.

Nên ngâm hạt trong nước khoảng 24 giờ trước khi cho vào chai. Hạt chưa ngâm sẽ hơi nổi lúc đầu, nhưng chuyện này không ảnh hưởng nhiều.

Chỉnh lưu lượng bơm cho đúng

Khi bật bơm, bạn nhìn chuyển động của hạt. Hạt phải lăn đều liên tục, không lúc nào dồn lại thành cục. Nước phải đi xuyên qua lớp hạt dễ dàng. Ngược lại, dòng quá mạnh làm hạt quẫy loạn khắp chai cũng không tốt. Cứ vặn lưu lượng từ từ cho tới khi hạt chuyển động vừa phải. Bơm không chỉnh được lưu lượng thì rất khó làm bước này, nên mua loại có núm chỉnh ngay từ đầu.

Đặt bình ở đâu trong hệ thống

Với kiểu bình này, chỗ hợp nhất là trong sump, sau ngăn lọc cơ học và trước skimmer.

Trong video

• Xem video từ ▶ 3:22 Đáy bình hạt lọc nối với máy bơm nhỏ đẩy nước đi qua hạt.

• Sau lọc cơ học: cặn bẩn đã bị giữ lại trước khi nước vào bình, hạt không bị bám bẩn.
• Trước skimmer: lớp vi khuẩn chết bong ra khỏi hạt sẽ bị skimmer vớt đi, không quay về bể.

Không có skimmer tốt phía sau thì ít nhất cũng cần một bẫy cơ học nào đó để giữ lớp vi khuẩn này.

Bao lâu thì thấy nitrate giảm

Thông thường vi khuẩn cần khoảng sáu tuần để bám và phát triển đủ trên hạt. Muốn nhanh hơn, bạn châm thêm vi khuẩn đóng chai. Có nhiều loại dùng được, chọn loại nào dễ mua và vừa túi tiền. Khi có vi khuẩn bổ sung, nitrate thường xuống mức test không đo được chỉ sau vài tuần. Một bể thực tế đã về 0 nitrate sau khoảng bốn tuần chạy bình. Phosphate cũng giảm theo, nhưng ít hơn.

Về công suất, bình chai 500 ml chứa khoảng 250 ml hạt xử lý thoải mái cho bể khoảng 285 lít. Bể lớn hơn thì cần nhiều hạt hơn và bình to hơn.

Bảo trì: hạt không dùng mãi được

Vi khuẩn ăn dần hạt nên hạt cứ vơi đi theo thời gian. Bạn phải bổ sung hạt định kỳ. Khoảng cách giữa các lần nạp có thể từ vài tuần đến vài tháng, tùy hệ thống. Cách dễ nhất là nhìn mức hạt trong chai và theo dõi nitrate. Thấy hạt vơi rõ hoặc nitrate bắt đầu nhích lên thì nạp thêm.

Bio pellet đã có mặt trong giới chơi cá biển nhiều năm, tài liệu và thảo luận về nó khá nhiều. Bể của bạn có thật sự cần bình này hay không thì nên tìm hiểu kỹ trước khi làm. Còn nếu đã quyết làm thì đây là một dự án rẻ và hiệu quả.

Bắt đầu từ đâu

1. Test nitrate và phosphate trước khi lắp bình để có số liệu so sánh về sau.
2. Mua bơm nhỏ có núm chỉnh lưu lượng và chọn chai tròn, thành trơn.
3. Ngâm hạt một ngày, nạp khoảng một phần tư lượng cần dùng, rồi đặt bình sau lọc cơ học và trước skimmer.
4. Chỉnh bơm cho hạt lăn đều, rồi test lại hằng tuần để theo dõi nitrate xuống.