Tự làm lọc tấm Hamburg Mattenfilter cho bể cá

Lọc tấm Hamburg Mattenfilter (internal mat filter) ít được nhắc tới trong giới chơi cá, dù nó là một trong những kiểu lọc đơn giản nhất. Cả hệ thống chỉ có một tấm mút và một bộ đẩy nước, vậy mà đủ sức lọc cho cả bể. Nó không đẹp. Một tấm mút chắn ngang bể thì khó mà gọi là thẩm mỹ. Bù lại, nó rẻ, dễ làm, gần như không hỏng và rất hợp với một số kiểu bể nhất định.

Bài này hướng dẫn chọn mút, tự làm ống airlift bằng ống PVC, lắp tấm mút vào bể, tính kích thước lọc theo thể tích nước và cách nâng cấp lên máy bơm đẩy khi cần dòng mạnh hơn.

Lọc tấm hoạt động thế nào

Tấm mút được chèn khít từ kính trước ra kính sau, ngăn một góc bể thành một khoang nhỏ phía sau. Bộ đẩy nước đặt trong khoang đó và liên tục hút nước ra ngoài. Nước trong khoang bị rút đi thì nước bể ở phía bên kia phải chui qua tấm mút để bù vào.

Trong video

• Xem video từ ▶ 0:15 Bể trống với tấm vách ngăn dựng ở góc bên phải để tạo khoang lọc.
• Xem video từ ▶ 3:52 Cận cảnh tấm vách ngăn đặt trong bể, chia ra khoang nhỏ phía sau.

Với ống airlift, máy sủi đẩy khí xuống đáy ống PVC. Bọt khí nổi lên trong ống và tạo lực hút phía sau. Nước bị hút vào qua các lỗ khoan ở chân ống, theo bọt khí đi lên rồi tràn ra ở miệng ống phía trên. Cặn bẩn bị giữ lại trên mặt mút, còn vi sinh sống bám trong các lỗ mút xử lý chất thải. Vì vậy một tấm mút làm luôn cả hai việc lọc cơ học và lọc vi sinh.

Chọn mút loại nào

Mút dùng cho lọc tấm là loại mút lọc thông dụng, có cấu trúc lỗ thông nhau (reticulated foam), làm từ polyether hoặc polyester. Độ mịn của mút tính bằng PPI (pores per inch), tức số lỗ trên mỗi inch chiều dài, khoảng 2,5 cm. PPI càng cao thì lỗ càng nhiều và càng nhỏ, mút giữ được cặn càng mịn.

Mút quá mịn thì nhanh nghẹt và cản nước. Mút quá thô thì ít diện tích cho vi sinh bám. Với lọc tấm, mút 30 PPI là mức cân bằng tốt: diện tích bề mặt lớn, ít bị nghẹt và nước vẫn qua thoải mái.

Tự làm ống airlift bằng ống PVC

Cách chạy bằng máy sủi khí hợp nhất khi bạn có phòng nuôi nhiều bể và muốn chạy hàng loạt lọc từ một máy sủi, hoặc khi không có sẵn máy bơm đẩy. Vật liệu gồm một viên gạch men lát nền loại rẻ, nắp bịt PVC phi 34, ống PVC phi 34, một co (cút) 90 độ, dây hơi, quả sủi và keo silicone.

Trong video

• Xem video từ ▶ 1:51 Dán nắp bịt PVC lên viên gạch men làm đế cho ống.
• Xem video từ ▶ 2:11 Ống PVC ghép với co 90 độ để làm ống airlift.

1. Dùng silicone dán nắp bịt PVC phi 34 lên viên gạch men. Viên gạch làm đế cho ống đứng vững. Chờ keo khô hẳn rồi mới làm tiếp.
2. Cắt một đoạn ống PVC ngắn hơn chiều cao bể khoảng 5 cm rồi cắm vào nắp bịt.
3. Khoan vài lỗ khoảng 6 mm ở chân ống để nước vào được.
4. Lắp co 90 độ lên đầu ống. Khoan một lỗ nhỏ trên lưng co, nhỏ hơn đường kính dây hơi một chút để dây được giữ chặt.
5. Luồn dây hơi qua lỗ, gắn quả sủi vào đầu dây và thả xuống tận đáy ống.
6. Gắn thêm một đoạn ống PVC ngắn vào miệng co làm đầu ra. Vậy là xong ống airlift.

Cắt và lắp tấm mút

Đặt ống airlift vào góc bể, rồi đặt tấm mút phía trước ống. Có thể bạn phải khoét mút một chút để mút ôm quanh ống PVC.

Trong video

• Xem video từ ▶ 2:35 Tay đang đặt ống PVC vào góc bể để lắp airlift.
• Xem video từ ▶ 2:45 Ống PVC đặt trong góc bể, chuẩn bị lắp tấm mút.

• Chiều cao: tấm mút cao bằng chiều cao bể.
• Chiều rộng: rộng hơn chiều sâu bể (từ kính trước ra kính sau) khoảng 1,2–2 cm. Mút hơi dư thì khi ép vào sẽ đứng khít giữa hai mặt kính, không cần keo hay giá đỡ.

Cắm máy sủi và lọc bắt đầu chạy. Khoang phía sau tấm mút là chỗ lý tưởng để giấu sưởi và các thiết bị khác, cá không chạm vào được mà nước vẫn chảy qua đều.

Tính kích thước lọc cho bể

Một mức tham khảo dễ nhớ là khoảng 4 lít mút cho mỗi 190 lít nước.

Kiểu lọc này không hợp với bể có chiều sâu trên 30 cm. Bể sâu hơn thì tấm mút phải dài ra, dễ bị oằn, không còn đứng khít. Thể tích bể cũng lớn dần nên một tấm mút không còn đủ sức. Bể phổ biến lớn nhất có chiều sâu 30 cm là khoảng 208 lít. Muốn dùng cho bể to hơn thì phải lắp vài tấm, mà làm vậy thì ít ai muốn.

Nâng cấp bằng máy bơm đẩy

Khi cần dòng chảy mạnh hơn, bạn chỉ việc thay ống airlift bằng một máy bơm đẩy (powerhead). Gắn máy bơm lên kính trong khoang sau tấm mút. Nối đầu ra bằng ống PVC hoặc ống mềm để nước được đẩy sang phía bên kia tấm mút. Dòng chảy mạnh hơn hẳn so với chạy bằng khí.

Khi nào nên dùng lọc tấm

Lọc tấm phát huy tốt nhất trong bể đẻ, bể cách ly (bể bệnh) và phòng nuôi nhiều bể. Ở bể đẻ, cá con không bị hút vào lọc. Ở bể cách ly, lọc rẻ, dễ tháo và dễ làm lại. Tấm mút còn dùng làm vách ngăn được khi cần chia bể. Còn với bể trưng bày cần đẹp thì đây khó là lựa chọn hàng đầu. Cách đặt và chạy lọc tấm cũng có nhiều biến thể khác nhau, nên tìm hiểu thêm nếu muốn tối ưu cho bể của mình.

Bắt đầu từ đâu

• Đo chiều sâu và thể tích bể. Bể sâu không quá 30 cm thì mới nên làm lọc tấm.
• Mua mút lọc 30 PPI, cắt cao bằng bể và rộng hơn chiều sâu bể khoảng 1,2–2 cm.
• Nếu đã có máy sủi, làm ống airlift PVC theo các bước trên. Nếu cần dòng mạnh thì dùng máy bơm đẩy.
• Đặt sưởi vào khoang sau tấm mút để bể gọn và cá an toàn.

Trong video

• Xem video từ ▶ 3:14 Tấm mút lọc đặt trong bể, có khoang phía sau.
• Xem video từ ▶ 3:23 Ống PVC dùng làm ống airlift cho bộ lọc tấm.