Cách tự làm lọc sump đơn giản bằng bể kính và khay nhựa xếp tầng

Nhiều người nghe chữ "sump" là nghĩ tới một bộ lọc phức tạp, đắt tiền. Thực ra sump chỉ là một thùng chứa nước đặt dưới bể chính. Phần lọc là các lớp vật liệu bạn xếp bên trong thùng đó. Một bể kính cũ, vài khay nhựa và bơm là đủ để làm một sump chạy tốt.

Bài này giải thích sump hoạt động thế nào, khi nào nên dùng, tính kích thước ra sao, và cách làm khay lọc xếp tầng từ bộ ngăn kéo nhựa chỉ bằng một cái khoan.

Sump hoạt động thế nào

Muốn dùng sump thì bể chính phải được khoan lỗ, ở thành sau hoặc ở đáy bể. Lỗ này gắn với ống tràn (overflow). Cách dễ hình dung nhất là cái lỗ tràn gần miệng bồn tắm. Nước dâng tới mức đó thì chảy ra lỗ, không tràn ra sàn. Tắt vòi thì nước ngừng chảy qua lỗ.

Trong video

• Xem video từ ▶ 0:05 Bể chính lớn với ống tràn ở thành bể, nước dâng tới mức tràn.
• Xem video từ ▶ 0:40 Sump đặt trong tủ dưới bể chính, có dây điện và thiết bị.

Sump chạy đúng như vậy:

1. Bơm đặt trong sump liên tục đẩy nước lên bể chính.
2. Nước trong bể dâng lên và chảy qua ống tràn.
3. Nước theo ống xuống sump, đi qua các lớp vật liệu lọc.
4. Nước sạch quay lại khoang bơm và lại được đẩy lên bể.

Trong sump thường có lọc cơ học (bông lọc giữ cặn bẩn) và lọc vi sinh (vật liệu xốp cho vi khuẩn xử lý amoniac). Bạn cũng có thể thêm vật liệu lọc hóa học nếu cần.

Sump có lợi gì so với lọc thùng hay lọc treo

• Thêm thể tích nước. Tổng lượng nước của hệ thống lớn hơn nên các chỉ số dao động ít hơn, chất bẩn bị pha loãng hơn.
• Chứa được rất nhiều vật liệu. Một bể 150 lít làm sump chứa vật liệu nhiều hơn hẳn một lọc treo hay lọc thùng.
• Tùy biến thoải mái. Bạn sắp lớp lọc theo ý mình, thay đổi lúc nào cũng được.
• Bể chính gọn hơn. Sưởi có thể bỏ xuống sump, trong bể bớt thiết bị lộn xộn.

Nhược điểm là sump chiếm nhiều chỗ dưới tủ. Bạn cũng phải mua thêm bơm, thùng chứa và vật liệu, nên tổng chi phí có thể ngang một bộ lọc thùng loại tốt.

Khi nào nên dùng sump

Sump làm cho bể cỡ nào cũng được. Với bể nước ngọt, sump bắt đầu đáng làm khi bể từ khoảng 380 lít trở lên, có người dùng từ 190 lít. Dân chơi bể nước mặn hay gắn sump cho cả bể nhỏ hơn. Đây là sở thích cá nhân, không phải quy tắc cứng.

Về thùng chứa, bể kính nhỏ thường mua sẵn rẻ hơn tự dán. Tự làm chỉ tiết kiệm khi bể đã rất lớn. Bể cũ mua lại hoặc bể đợt giảm giá là lựa chọn kinh tế nhất cho sump. Thùng nhựa có nắp cũng dùng được.

Sump cần to cỡ nào

Sump phải làm được hai việc: chứa đủ vật liệu lọc, và chứa phần nước từ bể chính dồn xuống khi bơm tắt (do mất điện chẳng hạn). Nếu sump không đủ chỗ cho phần nước này thì nước sẽ tràn ra sàn.

Cách ước lượng an toàn là lấy thể tích nước ứng với 2,5 cm chiều cao của bể chính:

1. Lấy dung tích bể chia cho chiều cao bể (cm) để ra số lít trên mỗi cm.
2. Nhân kết quả với 2,5.

Ví dụ bể 454 lít cao 61 cm thì mỗi cm chứa khoảng 7,4 lít. Nhân 2,5 ra khoảng 19 lít. Sump cho bể này phải dư ra tối thiểu chừng đó chỗ trống. Thực tế lượng nước rút xuống thường chỉ bằng một nửa hoặc một phần tư con số này. Mức dư ra cho bạn hệ số an toàn, và còn tính cả phần nước nằm trong ống.

Kiểu sump cũng ảnh hưởng tới kích thước. Lọc khô ướt (wet/dry hay trickle tower) treo phần lớn vật liệu trên mặt nước và chạy với rất ít nước trong thùng, nên dùng được sump nhỏ. Sump ngập (vật liệu chìm hẳn trong nước) cần thùng to hơn. Lời khuyên chung là chọn sump to nhất mà tủ của bạn chứa vừa.

Làm khay lọc từ bộ ngăn kéo nhựa

Bộ ngăn kéo nhựa xếp tầng loại bán ở siêu thị rất hợp làm khay lọc. Nó chứa được khá nhiều vật liệu và tháo rời từng tầng được. Một bộ có thể đủ linh kiện cho hai sump.

1. Dùng mũi khoan bước (step drill) để khoan đáy khay. Loại mũi này khoan nhựa PET sạch và dễ nhất.
2. Khoan lỗ khoảng 1,3 cm, không cần đều hay đẹp.
3. Khay trên cùng xếp bông lọc (bông polyester) để chặn cặn.
4. Khay giữa xếp vật liệu lọc vi sinh.
5. Khay dưới cùng để trống và cũng khoan lỗ đáy để nước chảy tiếp.
6. Đậy nắp khay trên cùng để bớt bay hơi.

Lỗ to như vậy thì nước không rải đều lên vật liệu. Với sump ngập thì không sao. Rải nước đều chỉ cần thiết ở lọc khô ướt, nơi vật liệu nằm trên mặt nước.

Vì sao tầng dưới cùng để trống

Tầng trống trông như phí chỗ nhưng nó là chân đỡ. Mực nước trong sump sẽ ngang khoảng tầng này. Nếu không có nó, khay chứa vật liệu sẽ chìm dưới mặt nước. Khi đó nước chảy từ trên xuống có thể len ra ngoài khay mà không đi qua bông và vật liệu. Giữ miệng khay lọc luôn trên mặt nước thì nước buộc phải chảy xuyên qua từng lớp.

Nếu khay lọc đặt cao hơn mép thùng sump, bạn nên khoan thêm vài lỗ lớn gần thành khay. Khi bông bị nghẹt và nước dâng lên, nước sẽ thoát qua các lỗ an toàn này thay vì tràn ra ngoài thùng. Nếu khay nằm thấp hơn mép thùng như cách làm ở đây thì không cần, vì nước có tràn khỏi khay cũng chỉ rơi lại vào sump.

Sắp xếp phần còn lại trong sump

• Bên cạnh khay lọc có thể đặt thêm khối gốm lọc lớn để nước đi qua thêm một lớp vi sinh.
• Bơm hồi đặt ở khoang cuối, nơi nước đã lọc xong.
• Sưởi bỏ luôn trong sump nếu bể cần sưởi.
• Nếu chưa có vật liệu vi sinh cho sump ngập, đá nham thạch (lava rock) loại bán cho lò nướng ngoài trời là lựa chọn rất xốp và rẻ.

Khi chuyển từ lọc cũ sang sump mới, hãy chuyển toàn bộ vật liệu lọc cũ sang để giữ vi sinh. Việc này mất nhiều giờ, nên dành hẳn một ngày.

Bắt đầu từ đâu

• Đo dung tích và chiều cao bể chính, tính lượng nước ứng với 2,5 cm chiều cao để biết sump cần dư bao nhiêu chỗ.
• Kiểm tra bể đã khoan lỗ và có ống tràn chưa. Chưa có thì phải lo phần này trước.
• Tìm một bể cũ hoặc thùng nhựa vừa tủ, to nhất có thể, cùng một bộ ngăn kéo nhựa xếp tầng.
• Khoan khay, xếp bông lên trên, vật liệu vi sinh ở giữa, chừa tầng đáy trống rồi chạy thử trước khi chuyển hẳn lọc.