Vật liệu lọc tự chế giá rẻ: đá nham thạch, cước nhựa, cát lọc, bông

Vật liệu lọc bán sẵn cho bể cá có thể rất đắt, nhất là khi phải đổ đầy cả một hộc sump lớn. Thật ra nhiều vật liệu thông dụng, giá vài chục nghìn, cho vi sinh bám tốt không kém đồ chuyên dụng. Dân chơi đã dùng chúng nhiều năm và thấy ổn.

Bài này chia lọc thành ba kiểu theo trạng thái của vật liệu, rồi chỉ ra với từng kiểu thì nên thay vật liệu vi sinh bằng gì. Cuối bài có thêm một vật liệu lọc cơ học rẻ mà dùng được ở hầu hết các loại lọc.

Chia lọc theo trạng thái vật liệu

Chọn vật liệu đúng thì trước hết phải biết vật liệu nằm thế nào trong lọc. Có ba trạng thái chính:

Trong video

• Xem video từ ▶ 0:49 Bộ lọc thùng tự chế màu đen đặt trên bàn.
• Xem video từ ▶ 0:54 Ống lọc trong bể chứa sứ lọc và mút, vật liệu ngập nước.

• Ngập nước (submerged): vật liệu nằm yên, chìm hoàn toàn dưới nước. Lọc thùng, phần lớn sump, lọc trong và lọc treo thuộc nhóm này.
• Nằm trên mặt nước (emerged): vật liệu đặt cao hơn mặt nước, nước bể được tưới như mưa xuống. Chủ yếu là lọc tràn khô ướt (wet/dry) và tháp nhỏ giọt (trickle tower).
• Tầng sôi (fluidized): vật liệu hạt nhỏ bị dòng nước đẩy lơ lửng và đảo liên tục.

Mỗi kiểu cần vật liệu có độ thoáng và kích thước khác nhau. Vật liệu tốt ở kiểu này có thể chạy kém ở kiểu kia.

Lọc ngập nước: dùng đá nham thạch

Với lọc thùng, sump, lọc trong hay lọc treo, đá nham thạch (lava rock) là lựa chọn rất đáng tiền. Đá nhẹ và rất xốp nên diện tích bề mặt lớn, chứa được lượng vi sinh có lợi khổng lồ. Đá trơ nên không làm thay đổi độ cứng hay pH của nước. Đá cũng không mòn, không vỡ vụn theo thời gian, dùng gần như cả đời.

Điểm hay nhất là bạn tự chỉnh được kích cỡ. Cách làm như sau:

1. Mua đá nham thạch ở chỗ bán đồ nướng BBQ (loại đá lót lò nướng) hoặc bãi đá vật liệu, mua số lượng lớn càng rẻ.
2. Nếu viên quá to, dùng búa gõ nhẹ để đá vỡ thành mảnh nhỏ vừa hộc lọc.
3. Rửa qua cho sạch bụi đá rồi cho vào lọc.

Cẩn thận khi dùng búa hay rìu, trẻ em thì nên nhờ người lớn làm. Giá đá rất rẻ: ở Mỹ chưa tới 1 đô cho mỗi pound (khoảng 0,45 kg). Một hộc sump từng tốn hơn 400 đô tiền vật liệu lọc thì chỉ cần khoảng 20 đô đá nham thạch là đủ lượng tương đương.

Lọc tràn khô ướt: dùng búi cước nhựa rửa nồi

Đá nham thạch không hợp với lọc trên mặt nước. Ở lọc thùng, máy bơm ép nước đi xuyên qua vật liệu. Còn lọc khô ướt chỉ dựa vào trọng lực, nên nước dễ chảy dồn thành rãnh (channeling). Nghĩa là nước tìm đường dễ nhất rồi cứ chảy mãi theo đường đó, phần vật liệu còn lại gần như bỏ không. Đá đặc và nặng thì nước khó len đều qua.

Kiểu lọc này cần vật liệu thật thoáng. Bio-ball là chuẩn nhất nếu bạn có sẵn: nhựa trơ, bền mãi, xếp lỏng nên nước chảy đều. Nhược điểm là giá không rẻ và chiếm nhiều chỗ so với diện tích bề mặt nó cho.

Thay thế phổ biến là búi cước nhựa rửa nồi (pot scrubbies). So với bio-ball, chúng có lợi thế:

• Diện tích bề mặt trên cùng thể tích gấp khoảng ba lần.
• Cũng là nhựa nên trơ và dùng được rất lâu.
• Mềm, dễ nén nên nhét được nhiều hơn vào cùng một hộc.
• Bán ở tiệm tạp hóa, siêu thị, giá rất rẻ.

Nhớ chọn loại cước hoàn toàn bằng nhựa, không phải cước kim loại.

Lọc tầng sôi: dùng cát lọc hồ bơi

Vật liệu tốt nhất cho lọc tầng sôi có lẽ là K1 Kaldness, loại hạt nhựa chuyên dụng. Nhưng với bể gia đình bình thường, kích thước và giá của nó không thực tế lắm.

Cát lọc hồ bơi hợp với người chơi phổ thông hơn nhiều. Hạt cát có cỡ vừa phải, chỉ cần dòng nước nhẹ là đã sôi lên được. Khoảng 0,45 kg cát lọc được bể chừng 380 lít mà chỉ chiếm khoảng 1 lít thể tích, giá thì gần như không đáng kể. Bù lại, lọc tầng sôi tự chế khó làm hơn hai kiểu trên một chút.

Cát này mua ở chỗ bán thiết bị hồ bơi, thường đóng bao lớn. Ngoài làm vật liệu lọc, cát còn dùng làm nền hoặc làm thác cát trong bể.

Vật liệu lọc cơ học: bông polyester

Lọc cơ học thì bông polyester (quilt batting, loại bông gòn chần chăn) là vật liệu thay thế phổ biến nhất. Bông mua theo cuộn lớn ở siêu thị hoặc tiệm vải, một cuộn dùng được vài tháng.

Khi mua, đọc kỹ bao bì:

• Phải ghi 100% polyester.
• Tránh loại ghi chống nấm mốc (mildew resistant), vì có xử lý hóa chất.
• Không có bất kỳ phụ gia nào.

Bông polyester bỏ vào gần như loại lọc nào cũng được. Nó lọc cặn mịn làm nước trong, lại rẻ và thay dễ. Đây là vật liệu đáng có trong mọi lọc, kể cả khi bạn đã có đủ vật liệu vi sinh chuyên dụng.

So sánh nhanh

Bắt đầu từ đâu

1. Xem lọc của bạn thuộc kiểu ngập nước, khô ướt hay tầng sôi để chọn đúng vật liệu.
2. Nếu dùng lọc thùng hoặc sump, mua một bao đá nham thạch, đập cho vừa hộc rồi rửa sạch.
3. Nếu dùng lọc tràn khô ướt, thay bio-ball bằng búi cước nhựa và nhét đều để nước không chảy dồn một chỗ.
4. Mua một cuộn bông polyester 100% không phụ gia làm lớp lọc cơ học, bẩn thì thay.