Tự làm lọc vách mút Hamburg chạy sủi khí cho bể nhỏ

Khi phải lo lọc cho nhiều bể nhỏ cùng lúc, chẳng hạn một dàn bể khoảng 57 lít, mua lọc thương mại cho từng bể vừa tốn kém vừa khó quản. Lọc vách mút Hamburg (Hamburg mat filter) là kiểu lọc có từ nhiều chục năm nay. Nó rẻ, ăn ít điện và dễ làm. Mỗi bộ chỉ tốn khoảng 4–5 USD vật liệu, chạy chung một máy sủi khí.

Phần dưới đây hướng dẫn từng bước làm một bộ lọc như vậy, cách chỉnh lưu lượng, cách vệ sinh, và những điểm cần cân nhắc trước khi dùng.

Lọc vách mút Hamburg hoạt động thế nào

Tấm mút được cắt vừa khít chiều cao và chiều rộng bể, chắn ngang một góc bể. Phía sau tấm mút là một ống PVC đứng, thân ống có đục nhiều lỗ. Quả sủi đặt trong ống. Bọt khí đi lên kéo nước theo và đẩy nước ra ở miệng ống. Nước bị kéo đi tạo lực hút, nên nước trong bể phải đi qua tấm mút để vào ống.

Nước được hút qua toàn bộ bề mặt tấm mút chứ không dồn vào một chỗ. Lọc thùng thì khác, nước trong đó chạy có áp. Ở đây nước đi chậm qua mút nên thời gian tiếp xúc với vi sinh dài hơn hẳn. Tấm mút 30 ppi cũng thuộc loại vật liệu có diện tích bám cho vi sinh cao nhất mà người chơi có thể dùng. Một tấm mút vừa lọc cơ học vừa lọc sinh học. Nếu cần lọc hóa học thì bỏ thêm than hoạt tính vào khoang phía sau.

Cần chuẩn bị những gì

• Gạch men làm đế: loại dài khoảng 25 cm, rộng khoảng 6 cm, cắt đôi. Có thể khía một đường bằng dao sắc rồi bẻ bằng tay. Nhớ chà nhám mép cắt vì mép gạch khá sắc.
• Ống PVC phi 69 hoặc 2,5 cm: đủ dùng cho bể cỡ này và cho phần lớn lọc Hamburg. Ống to hơn chỉ hợp với bể rất lớn. Với lọc chạy khí, ống càng nhỏ thì lực hút thường càng mạnh, nhưng cuối cùng vẫn tùy máy sủi.
• Một nắp bịt, một co 90 độ cùng cỡ ống.
• Silicone để dán nắp bịt xuống gạch.
• Dây khí và quả sủi.
• Tấm mút dày khoảng 5 cm, độ thưa 30 ppi (30 lỗ trên mỗi inch). Đây là độ ppi rất hợp cho lọc Hamburg. Mút loại này có bán trên mạng hoặc ở các tiệm cá lớn.
• Sơn xịt màu đen (không bắt buộc).

Các bước lắp lọc

1. Bóp một lớp silicone thật dày và dán nắp bịt lên miếng gạch. Đây là đế của lọc. Đế nặng giữ cho ống đứng yên, không trượt hay xê dịch. Bạn có thể bỏ đế và chèn ống sau tấm mút cũng được. Có đế thì dễ dời lọc trong bể hoặc nhấc hẳn ra ngoài hơn. Dùng nhiều silicone thì nắp bịt sẽ không bao giờ bung.
2. Cắt ống đứng. Với bể cao 30 cm, ống dài khoảng 25 cm là vừa. Đế nâng ống lên chừng 1 cm, co nối thêm vài cm nữa, cộng lại thì miệng xả nằm sát mặt nước. Miệng xả ngang mặt nước sẽ khuấy động bề mặt tốt hơn là xả chìm bên dưới.
3. Khoan thật nhiều lỗ khoảng 2 cm hoặc to hơn dọc thân ống. Lỗ càng nhiều càng tốt vì đây là chỗ nước bể đi vào.
4. Cắm ống vào nắp bịt trên đế.
5. Khoan một lỗ nhỏ trên đỉnh co nối, thẳng hàng với ống bên dưới. Luồn dây khí qua lỗ này, gắn quả sủi vào đầu dây rồi thả xuống tận đáy ống. Cắm co vào đầu ống.
6. Làm ống xả. Cắt một đoạn PVC khoảng 10 cm, vát đầu 45 độ rồi gắn vào co. Ống xả phải thò ra khỏi tấm mút. Đầu vát giúp nước bắn xa hơn. Bọt khí vỡ ở đó nên cũng đỡ tiếng ọc ọc.
7. Đặt tấm mút vào bể. Nếu cắt đúng kích thước, tấm mút sẽ khít và đứng yên sau khi bạn chỉnh cho thẳng. Khoét một rãnh nhỏ trên mép mút cho ống xả đi qua.

Sơn đen ống xả để nó lẫn vào nền mút. Bước này không bắt buộc, nhưng mấy chi tiết nhỏ như vậy làm đồ tự chế trông gọn và đỡ "tự làm" hẳn. Nhìn từ phía trước, bạn sẽ chỉ thấy một vách đen và dòng nước chảy ra. Nếu có kính hông lộ phần ống phía sau, dán phim cách nhiệt hoặc sơn đen đoạn kính đó là xong.

Chỉnh lưu lượng bằng vị trí quả sủi

Dây khí luồn suốt tới đáy ống thì kéo lên hay thả xuống đều dễ. Chỉ cần thay đổi độ sâu của quả sủi là chỉnh được dòng chảy.

Mực nước cũng ảnh hưởng đến dòng chảy. Nước càng cao thì sức cản càng ít, nước ra càng nhiều. Muốn miệng xả nằm sâu hơn trong nước thì cắt bớt ống đứng. Lưu lượng khí vào từng bể chỉnh thêm bằng van trên dây khí.

Chọn máy sủi

Lọc này không cần máy sủi mạnh. Gần như cỡ máy nào cũng chạy được. Với dàn nhiều bể, có thể dùng một máy sủi lớn loại lưu lượng khoảng 3.000 lít/giờ, kèm một cụm van chia khí ra nhiều đầu. Mỗi đầu nối với một bể và có van riêng để chỉnh lượng khí. Trong ví dụ này, một máy như vậy gánh 6 bể, giá khoảng 50 USD.

Nhược điểm của loại máy này là kêu ù liên tục. Nó hợp với phòng nuôi cá hơn là phòng khách hay phòng ngủ. Máy cũng khá nóng nên nhốt vào hộp cách âm thường không phải ý hay. Loại này hay hỏng sau khoảng hai năm. Khi hỏng thì mua máy mới rẻ hơn thay linh kiện. Thấy ai bán trên 100 USD thì nên tìm chỗ khác.

Vệ sinh tấm mút

Tấm mút của lọc Hamburg gần như dùng được suốt đời, ít khi phải thay. Khi cần vệ sinh, hãy làm lúc thay nước:

1. Hút nước bể ra một cái xô đặt cạnh bể.
2. Nhấc tấm mút ra, bóp và giũ trong xô nước bể đó để xả hết cặn bẩn, thức ăn thừa và phân cá.
3. Đặt tấm mút trở lại bể.

Muốn bể mới chạy được ngay, hãy ngâm sẵn các tấm mút trong lọc tràn của một bể lớn đang chạy cho vi sinh bám trước khi lắp sang bể mới.

Ưu điểm và nhược điểm

Lọc rẻ, ăn ít điện, lọc sinh học hiệu quả và chạy gần như im lặng. Thứ duy nhất phát ra tiếng là bọt khí vỡ trên mặt nước. Vách mút đen trông như một tấm phông nền tự nhiên, mà phông đen vốn là màu phông được chuộng nhất. Lâu ngày rêu java có thể bò lên mặt mút. Khoang phía sau còn đủ chỗ giấu sưởi hoặc túi than hoạt tính.

Cái giá phải trả là mất chỗ trong bể. Phần ống và đế chiếm khoảng 6 cm, cộng thêm 5 cm mút, tức là mất chừng 10 cm trên một bể dài 60 cm. Lọc giống như một ngăn lọc đúc sẵn trong bể, nên mức hao hụt này vẫn chấp nhận được. Nếu bể nhỏ mà muốn tận dụng, thay co bằng một chạc ba và chắn mút ở cả hai bên. Chỗ mất đi vẫn vậy, nhưng bể được chia làm hai ngăn, một bên nuôi tép, bên kia nuôi loài cá khác.

Bắt đầu từ đâu

• Đo chiều cao và chiều rộng bể để cắt mút 30 ppi cho khít, rồi tính chiều dài ống sao cho miệng xả nằm sát mặt nước.
• Làm thử một bộ, chỉnh vị trí quả sủi cho vừa ý rồi mới làm hàng loạt.
• Nếu có bể đang chạy ổn, ngâm mút trước trong lọc của bể đó để bể mới có vi sinh sớm.