Tự làm lọc tràn trong bể (lọc âm vách) bằng tấm mica

Lọc tràn dưới tủ thì mạnh và linh hoạt, nhưng phải khoan bể hoặc làm ống tràn, đi ống và kê thêm một bể phụ bên dưới. Lọc âm vách (integrated filter, có người gọi là internal sump) gom hết những thứ đó vào ngay trong bể. Bạn chỉ cần một tấm mica dựng song song với vách sau hoặc vách hông, chia khoảng trống phía sau thành vài ngăn bằng các tấm chắn, rồi đặt bơm, sưởi và vật liệu lọc vào đó.

Bài này hướng dẫn cách đo cắt, khoan lỗ, lắp ráp, cách bố trí dòng chảy qua các ngăn, và những điểm lợi, điểm hại của kiểu lọc này để bạn tự quyết có nên làm hay không.

Lọc âm vách hoạt động thế nào

Bơm đặt ở ngăn cuối hút nước đẩy ra bể chính. Mực nước trong ngăn lọc hạ xuống, nên nước bể chính tràn qua các lỗ ở phần trên vách lọc để bù vào. Từ đó nước lần lượt đi qua từng ngăn: lọc cơ học trước, rồi vật liệu vi sinh, cuối cùng tới ngăn có sưởi và bơm, rồi quay lại bể.

Quy tắc duy nhất phải nhớ là các tấm chắn đặt so le. Tấm thứ nhất chừa khe ở dưới, tấm thứ hai chừa khe ở trên, hoặc ngược lại. Nhờ vậy nước buộc phải chảy xuyên qua cả ngăn chứ không lướt qua mép trên hay luồn dưới đáy. Ví dụ, nước chui qua khe dưới tấm chắn đầu tiên thì chỉ còn đường đi lên, xuyên qua lớp vật liệu vi sinh rồi tràn qua mép tấm kế tiếp.

Chọn vật liệu và kích thước

• Mica: dùng loại đùn (extruded) rẻ tiền dày khoảng 3 mm là đủ. Áp lực nước bên trong và bên ngoài ngăn lọc bằng nhau nên tấm vách gần như không chịu lực.
• Màu: mica trong chỉ hợp để minh họa. Khi làm thật, bạn nên chọn mica màu, đen chẳng hạn, để giấu toàn bộ thiết bị phía sau.
• Độ rộng ngăn lọc: tùy bạn. Khoảng 7,5 cm là vừa để chứa bơm, và cũng đủ chỗ cho sưởi cùng vật liệu lọc.
• Chiều cao: vách lọc và tấm chắn thấp hơn thành bể ít nhất 1,3 cm. Lỡ ngăn lọc đầy quá thì nước chỉ tràn ngược về bể chính, không tràn ra ngoài.
• Vách sau hay vách hông: cách làm giống nhau, chỉ khác kích thước. Vách hông đủ dùng cho phần đông người chơi. Vách sau rộng hơn nhiều, thêm được nhiều ngăn cho nhiều việc khác nhau.

Các bước làm

1. Cắt tấm vách chính theo kích thước lòng trong của bể, sau đó cắt các tấm chắn.
2. Lắp thử khô (chưa bôi keo) để chắc mọi tấm đều vừa khít.
3. Giữ nguyên lớp giấy bảo vệ trên mica rồi đánh dấu vị trí các tấm chắn, chỗ nước vào và chỗ bơm đẩy nước ra. Viết lên lớp giấy thì không làm bẩn mặt mica.
4. Đặt hết thiết bị (bơm, sưởi, vật liệu lọc) vào thử trước khi chốt bố cục. Bước này tránh được cảnh khoan xong mới thấy bơm không lọt.
5. Làm khe hoặc lỗ cho nước tràn vào. Có máy phay (router) thì phay khe. Chỉ có máy khoan thì dùng mũi khoan bước (step drill) khoan lỗ. Một mẹo hay là đặt một mảnh tấm tán quang đèn (lưới ô vuông) lên mica để chia lỗ cho đều.
6. Khoan nhẹ tay. Đè mạnh là mica nứt. Nếu lỡ nứt, một ít silicon hoặc keo dán mica là vá được, vì tấm vách không chịu áp lực.
7. Làm khe trên các tấm chắn theo cách tương tự, nhưng làm rộng hẳn ra, vì sau khi lắp xong bạn không chỉnh lại được.
8. Lắp vào bể theo một trong hai cách: dựng vách chính trước rồi luồn tấm chắn vào, hoặc dán tấm chắn trước rồi lắp vách chính. Hai cách cho kết quả như nhau. Sau đó chạy silicon dọc các mép.
9. Chờ 24 giờ cho silicon khô rồi mới cho nước vào.

Số lỗ và cỡ lỗ phụ thuộc lưu lượng bơm. Bạn không cần tính thật chuẩn từ đầu. Chạy thử thấy nước vào không kịp thì khoan thêm lỗ hoặc khoét rộng lỗ cũ, việc này làm sau cũng dễ.

Bố trí vật liệu trong các ngăn

Đặt lỗ nước vào ở sát mặt nước thì có thêm tác dụng lọc váng mặt (surface skimming). Ngay sau lỗ vào nên có lọc cơ học, thường là một miếng bông hoặc mút vừa khít ngăn để chặn cặn.

Với vật liệu vi sinh như sứ lọc đựng trong túi, đừng đặt túi chặn ngay cửa nước vào. Làm vậy dễ sinh hiện tượng nước tạo lối tắt (channeling), chỉ chảy qua một đường rồi bỏ qua phần lớn vật liệu. Cách xử lý gọn là kê một cái bàn nhỏ bằng tấm tán quang đèn buộc dây rút, đặt túi sứ lên trên. Nước vào bên dưới sẽ tỏa đều rồi đi lên xuyên qua toàn bộ lớp sứ. Nếu miếng mút vừa khít ngăn thì không cần kê.

Bể có lọc âm vách sau thì dư chỗ hơn. Bạn có thể thêm tấm chắn để có thêm ngăn, hoặc biến cả một ngăn thành lọc tầng sôi (fluidized bed). Ngăn cuối dành cho sưởi và bơm.

Ưu và nhược điểm

Trong video

• Xem video từ ▶ 5:11 Khối lọc có nhiều lỗ, nước chảy xuống qua khe tấm chắn.
• Xem video từ ▶ 5:21 Máy bơm nhỏ đặt trong ngăn lọc sau vách kính của bể.

Mất chỗ trong bể là điểm trừ lớn nhất. Nếu bạn tự đóng bể mới, có thể tính kích thước bể cộng thêm phần lọc ngay từ đầu, khi đó phần hồ dành cho cá không bị hụt.

Bắt đầu từ đâu

• Chọn vách sẽ làm lọc (hông hoặc sau) và đo chính xác lòng trong của bể.
• Mua bơm và sưởi trước, rồi lấy kích thước của chúng để định độ rộng ngăn lọc, khoảng 7,5 cm là mức tham khảo.
• Cắt mica 3 mm, lắp thử khô với đủ thiết bị, đánh dấu tấm chắn so le và chỗ khoan lỗ.
• Khoan ít lỗ trước, dán silicon, chờ 24 giờ, chạy thử rồi mới khoan thêm nếu nước vào không kịp.