Cách tự làm lọc bông sủi (sponge filter) từ ống PVC và máy sủi

Lọc bông sủi (sponge filter) đã có từ rất lâu. Nó vẫn còn chỗ đứng đến giờ vì giá rẻ, chạy hiệu quả và dùng rất đơn giản. Bây giờ nhiều người chọn lọc thùng hay lọc treo làm lọc chính, nhưng một cục lọc bông sủi vẫn đáng có trong nhà.

Bài này hướng dẫn tự làm một lọc bông sủi từ ống PVC, máy sủi và miếng bông lọc. Làm cỡ nào cũng được, tùy bể. Cuối bài có cách xếp chồng nhiều miếng bông trên một ống để lúc nào cũng có sẵn vài cục lọc đã có vi sinh mà không tốn thêm chỗ trong bể.

Vì sao nên để sẵn một lọc bông sủi trong bể

Bông lọc chạy lâu trong bể sẽ có sẵn vi sinh. Tới lúc có việc gấp, bạn chỉ cần nhấc nó sang bể mới là bể đó có lọc chạy được ngay, khỏi phải chờ chạy vi sinh từ đầu. Mấy trường hợp hay gặp là:

• Mua cá mới về và cần dựng bể cách ly.
• Cá bệnh hoặc bị thương, phải tách ra bể riêng để chữa.
• Cá đẻ và cần một bể ương cá con.
• Cúp điện. Bạn cắm lọc bông vào máy sủi chạy pin là cá vẫn có oxy và nước vẫn được lọc.

Nhờ bề mặt bông rất lớn, một cục lọc bông vừa giữ cặn (lọc cơ học) vừa làm chỗ cho vi sinh sống (lọc vi sinh).

Cần chuẩn bị những gì

• Bông lọc: độ xốp của bông tính bằng PPI (pores per inch, số lỗ trên mỗi 2,5 cm). Loại hợp lý nằm trong khoảng 10–30 PPI. Bông bán ở hầu hết tiệm cá. Bạn cũng có thể dùng miếng bông thay thế của lọc treo, ví dụ bông của lọc AquaClear.
• Ống PVC: ở đây dùng ống phi 27 (đường kính khoảng 2 cm). Cỡ này đủ rộng để thả quả sủi vào trong và cho nó di chuyển được, mà cũng không to đến mức chiếm hết lòng miếng bông.
• Phụ kiện PVC cùng cỡ ống: một nắp bịt đầu ống và một co 90 độ (dùng co 45 độ cũng được). Cái co không bỏ qua được, lý do nằm ở phần dưới.
• Máy sủi, dây khí và một quả sủi loại thường, không cần loại xịn.
• Silicone: loại dùng ở đây là GE Silicone 1 cho cửa sổ và cửa đi.
• Một miếng gạch men làm đế. Bạn nên chọn màu gần với màu nền để nó lẫn vào bể, và chọn kích thước gần bằng miếng bông cho cân đối. Không có gạch thì dùng một miếng kính dày khoảng 6 mm, nhớ mài cạnh cho khỏi sắc.

Các bước làm lọc bông sủi

1. Khoét lỗ trên bông. Lỗ phải hơi nhỏ hơn ống PVC một chút để ống cắm vào thì bông ôm chặt. Có dao nhiệt thì khoét rất gọn. Không có thì lấy kéo hoặc dao đâm nhiều hướng vào giữa miếng bông cho tới khi ống luồn vào dễ dàng.
2. Rửa gạch. Bạn rửa sạch miếng gạch rồi ngâm nước ấm để trôi hết bụi và lớp phủ còn sót. Mặt dưới gạch đôi khi có lớp bột.
3. Dán nắp bịt lên gạch. Bạn dán nắp bịt thẳng xuống giữa miếng gạch bằng silicone. Gạch làm đế giữ lọc nằm yên một chỗ và đủ nặng để nó không nổi. Silicone cần khoảng 24 giờ để khô hẳn. Trong lúc chờ bạn vẫn làm tiếp các bước sau được, chỉ chưa thả vào bể thôi.
4. Đánh dấu chỗ khoan. Bạn cắm ống vào nắp bịt rồi vạch một đường ở chỗ ống gặp miệng nắp. Sau đó lồng bông vào ống và vạch thêm một đường ngang mép trên miếng bông. Rút ống ra, bạn sẽ có hai vạch đánh dấu đúng đoạn bông bọc.
5. Khoan lỗ trên ống. Bạn khoan nhiều lỗ cỡ khoảng 6 mm trên đoạn ống giữa hai vạch. Lỗ khoan cách mỗi vạch vào trong chừng 6 mm. Làm vậy thì ống chỉ hút nước xuyên qua bông, không hút nước từ phía trên miếng bông.
6. Khoan lỗ trên co. Bạn khoan một lỗ ngay đỉnh co, nhỏ hơn dây khí một chút. Dây khí luồn qua lỗ này sẽ bị giữ chặt, quả sủi không trượt lên xuống được.
7. Lắp ráp. Bạn luồn dây khí qua co, gắn quả sủi vào đầu dây rồi thả quả sủi xuống tận đáy ống PVC, sát mép dưới. Tiếp theo bạn lồng bông vào ống, cắm ống vào nắp bịt trên đế, đẩy bông xuống chạm đỉnh nắp bịt rồi lắp co lên đầu ống. Cuối cùng cắm máy sủi.

Lọc bông sủi hoạt động thế nào

Khí từ máy sủi đi xuống quả sủi ở đáy ống. Bọt khí nổi lên trong lòng ống và tạo lực hút phía sau. Nước trong bể bị kéo vào qua các lỗ khoan, nhưng trước khi vào được lỗ thì nó phải đi xuyên qua bông. Cặn bẩn bị giữ lại trong bông. Vi sinh có lợi sống trong bông thì xử lý chất thải theo chu trình nitơ. Nước chảy ra ở đầu co là nước đã qua cả lọc cơ học lẫn lọc vi sinh.

Vài chi tiết nhỏ trong thiết kế có lý do riêng:

• Nắp bịt nâng bông lên khỏi đế. Bông không nằm sát đáy nên nước lưu thông được quanh khắp miếng bông. Bông tựa lên đỉnh nắp bịt nên cũng không xê dịch lên xuống.
• Cái co có hai việc. Nó giữ dây khí cố định để quả sủi luôn nằm ở đáy ống. Bạn cũng xoay được nó để chỉnh hướng dòng nước ra. Gắn thêm một đoạn ống nối vào đầu co thì nước đã lọc sẽ đẩy ra xa khỏi miếng bông.

Lọc bông cỡ nào thì đủ cho bể

Một khối bông khoảng 10 x 10 x 5 cm dùng được cho bể tới chừng 110 lít. Muốn lọc bể lớn hơn thì bạn xếp chồng nhiều khối bông lên một ống dài. Ghép như vậy có thể lọc được bể khoảng 340 lít hoặc hơn, tùy kích thước bông và sức máy sủi.

Giữ nhiều cục bông có sẵn vi sinh trong một bể

Cách làm giống hệt bản nhỏ. Bạn chỉ thay bằng một ống PVC dài hơn, khoan lỗ suốt đoạn có bông, rồi lồng lần lượt nhiều miếng bông chồng lên nhau. Quả sủi vẫn thả xuống tận đáy ống, và bạn vẫn gắn thêm ống nối ở co được nếu muốn đẩy nước ra xa.

Cùng lúc đó, bạn làm sẵn một bộ ống ngắn đã dán silicone vào đế gạch, kèm một cái co và nếu được thì một máy sủi dự phòng. Bộ này chỉ còn thiếu miếng bông. Khi cần lọc cho bể mới, bạn rút một miếng bông khỏi cột trong bể chính, lắp vào bộ ống ngắn là có ngay một lọc đã có vi sinh. Các miếng còn lại vẫn nằm trong bể chính lọc nước bình thường. Bạn không cần thêm chỗ trong bể mà lúc nào cũng có sẵn bông có vi sinh.

Tính ra một bộ lọc như vậy tốn khoảng 4–5 đô la Mỹ tiền vật liệu.

Bắt đầu từ đâu

1. Mua bông 10–30 PPI, ống PVC và phụ kiện cùng cỡ, rồi dán nắp bịt lên đế gạch trước tiên, vì silicone cần một ngày mới khô.
2. Trong lúc chờ khô, bạn khoan lỗ trên ống và trên co theo vạch đã đánh dấu.
3. Lắp xong thì thả lọc vào bể đang chạy ổn và để nó chạy luôn ở đó. Lúc phải cách ly cá mới, chữa cá bệnh hay ương cá con, bạn nhấc nó sang bể kia là bể đó có lọc dùng ngay, khỏi đợi vi sinh.
4. Nếu bể lớn, bạn làm luôn bản ống dài xếp nhiều miếng bông, kèm một bộ ống ngắn có đế để sẵn.