Tự làm lọc thùng cỡ lớn từ xô nhựa cho bể cá to

Bể từ vài trăm lít trở lên cần một bộ lọc có nhiều chỗ chứa vật liệu lọc. Lọc thùng cỡ lớn bán sẵn thường có giá vài trăm đô, không phải ai cũng bỏ ra được. Một chiếc xô nhựa có nắp kín, vài món phụ kiện ống nước và một con bơm là đủ để ráp một lọc thùng có dung tích tương đương.

Bài này đi qua các phần còn lại để bộ lọc chạy được: cách bố trí bơm, lắp van và rắc co, làm ống hút, xếp vật liệu lọc, mồi nước và chọn cỡ bể cho phù hợp.

Thân thùng gồm những gì

Thân lọc là một xô nhựa 23 lít. Nắp là loại nắp vặn kín nước tháo ra được, tên thương mại là Gamma Seal. Ống vào và ống ra đi qua thành xô bằng gioăng cao su Uniseal. Đáy xô có một tấm lưới tản sáng (lighting diffuser) kê trên mấy đoạn ống PVC. Tấm lưới này giữ vật liệu lọc không bị hút ra và không bịt lỗ thoát ở đáy. Riêng phần thân này tốn khoảng 25 USD.

Khi khoét lỗ cho Uniseal, bạn cần chọn mũi khoét đúng cỡ ống:

Ống PVC chỉ cần luồn thẳng vào Uniseal. Gioăng tự ôm chặt và kín nước, không cần keo.

Vì sao bơm phải hút nước ra khỏi thùng

Đây là điểm quan trọng nhất. Lọc thùng cỡ lớn chạy tốt nhất khi bơm hút nước từ trong thùng ra rồi đẩy về bể. Phần lớn lọc thùng bán sẵn cũng chạy theo kiểu này. Nếu bơm đẩy nước vào thùng, áp lực trong thùng sẽ tăng cao và dồn lên tất cả các gioăng, từ nắp đến chỗ Uniseal. Đó là thứ cần tránh.

Trong video

• Xem video từ ▶ 1:04 Xô lọc có nắp, bơm nối ở đáy xô và ống dẫn nước.
• Xem video từ ▶ 1:24 Nước từ ống chảy vào bể kính, cho thấy dòng nước đẩy về.

Vì vậy bơm được nối vào lỗ ở đáy xô. Nước đi từ bể vào thùng qua ống trên, đi qua vật liệu lọc, rồi bơm hút ra từ đáy và đẩy ngược lên bể.

Lắp van bi và rắc co thế nào

Cả đường vào và đường ra đều dùng hai món giống nhau: một van bi và một rắc co. Van bi để khóa nước sau khi tắt bơm, và chỉnh lưu lượng khi cần. Rắc co để tháo rời thùng khỏi đường ống khi đến lúc vệ sinh. Hai món này không bắt buộc, nhưng có chúng thì bảo trì nhẹ nhàng hơn hẳn.

Thứ tự lắp ở hai đầu ngược nhau:

• Đường ra ở đáy xô: van bi gắn sát xô, rắc co nằm sau van. Khi tắt bơm, bạn khóa van rồi vặn rắc co để tháo bơm ra. Van đã đóng nên nước vẫn nằm trong xô.
• Đường vào ở trên xô: rắc co gắn sát xô, van bi nằm phía bể. Khóa van là chặn nước từ bể chảy xuống, còn rắc co vẫn cho phép tháo cả thùng ra.

Làm xong phần này là xong phần cốt lõi. Bơm và đường ống phía sau có thể bố trí theo ý bạn.

Chọn bơm và nối đường ống

Bơm dùng ở đây là Jebao DCT 4000, lưu lượng khoảng 3.800 lít/giờ. Với thùng cỡ này, bơm DCT 4000 hoặc bất kỳ bơm nào cho lưu lượng tương đương đều hợp. Loại này giá khoảng 70 USD, có kèm bộ điều khiển để chỉnh lưu lượng. Bơm chạy ổn trong khoảng một năm sử dụng, nhưng thời gian đó chưa đủ dài để kết luận về độ bền.

Bơm này có thể đặt bên ngoài nước, nên ống mềm nối thẳng từ ống PVC sang bơm được. Ở bản chạy thử, ống mềm chỉ cắm vào cho nhanh. Nếu lắp dùng lâu dài thì các chỗ nối ống mềm nên có kẹp giữ. Từ bơm, ống PVC dẫn lên bể và dùng mấy co 90 độ để vắt qua thành bể. Tất cả mối nối đều dán keo, trừ đoạn nằm trong bể. Đoạn đó để rời cho xoay được, nhờ vậy bạn chỉnh được hướng dòng chảy.

Nếu lắp hẳn cho bể đang nuôi, nên thay các đoạn ống PVC dài ở cả đường vào lẫn đường ra bằng đầu nối đuôi chuột (barbed adapter) và ống mềm. Ống mềm cho bạn đặt thùng lọc ở đâu cũng được.

Làm ống hút trong bể

Ống hút dùng PVC phi 27, hai co tạo hình chữ U để vắt qua miệng bể, đầu dưới bịt bằng nắp chụp. Sau đó khoan lỗ trên thân ống để nước vào.

Trong video

• Xem video từ ▶ 4:26 Thân ống PVC đã khoan nhiều lỗ gần đầu dưới có nắp chụp.
• Xem video từ ▶ 4:35 Ống PVC khoan lỗ đặt cạnh hai co chữ U chưa lắp.

• Khoan lỗ tập trung ở gần đầu dưới của ống.
• Khoan càng nhiều lỗ càng tốt, nhưng lỗ không được to tới mức hút cá vào.
• Các mối nối dán keo, trừ nắp chụp ở đầu dưới. Nắp chỉ cần cắm vào để khi cần thì rút ra rửa ống.

Xếp vật liệu lọc và mồi nước

Lọc vi sinh dùng đá nham thạch (lava rock), loại bán ở khu đồ nướng BBQ của cửa hàng vật liệu. Hai bao tốn chưa tới 15 USD. Phủ lên trên lớp đá là bông polyester loại rẻ để làm lọc cơ học.

Nước vào thùng sẽ qua lớp bông trên cùng trước để giữ lại cặn bẩn. Sau đó nước chảy qua lớp đá nham thạch để lọc vi sinh, rồi được bơm đưa về bể.

1. Bôi một lớp Vaseline lên gioăng nắp để nắp kín, không rỉ nước.
2. Vặn nắp vào xô và gắn bơm.
3. Để mồi nước, hút nhẹ ở đầu ống ra một chút cho tới khi nước bắt đầu chảy vào thùng.
4. Khi nước đã chảy thì bật bơm.

Về bảo trì, bạn cứ vệ sinh khi cần và làm như với một lọc thùng bình thường.

Bộ lọc này hợp với bể cỡ nào

Lưu lượng tối đa nên dừng ở khoảng 3.800 lít/giờ. Với lưu lượng đó, bộ lọc có thể hợp với bể cỡ 760–950 lít. Một số lọc thùng bán sẵn có dung tích vật liệu và lưu lượng tương tự, như Eheim 2262, lại ghi dùng được cho bể tới khoảng 1.500 lít. Fluval FX6 cũng ghi mức 1.500 lít dù chứa ít vật liệu lọc hơn nhiều. Mức 1.500 lít có lẽ hơi quá cho một bộ lọc cỡ này, kể cả bản tự chế. Nhiều khả năng mức 760–950 lít sát thực tế hơn, dù đây là nhận định chứ không phải số đo.

Về giá, cả bộ tốn khoảng 125 USD. Thân thùng khoảng 25 USD, bơm khoảng 70 USD, đá nham thạch dưới 15 USD. Phần chênh còn lại là ống, co, van, rắc co và bông lọc. So với một lọc thùng cỡ lớn bán sẵn giá khoảng 500 USD, đây là lựa chọn rẻ hơn nhiều mà vẫn có dung tích lớn.

Bắt đầu từ đâu

• Xác định cỡ ống trước, rồi mới chọn Uniseal và mũi khoét theo bảng ở trên.
• Bố trí bơm sau thùng để hút nước ra từ đáy, đừng bơm đẩy vào thùng.
• Lắp van bi và rắc co ở cả hai đầu theo đúng thứ tự để sau này tháo thùng không bị đổ nước.
• Chạy thử với nắp đã bôi Vaseline và theo dõi các gioăng vài ngày trước khi để bộ lọc chạy lâu dài.