Tự làm lọc tràn trên bằng mica cho bể sát tường, xếp tầng

Có những bể không gắn được loại lọc quen thuộc nào. Bể kê sát tường thì không treo được lọc treo. Bể xếp chồng thì không còn chỗ bên dưới cho sump hay lọc thùng. Còn nếu không muốn để thiết bị trong bể thì lọc trong cũng bị loại. Khi đó, đặt một hộp lọc tràn ngay trên nóc bể là cách còn lại.

Bài này đi qua cách làm bốn hộp lọc tràn trên bằng mica cho bể khoảng 454 lít: kích thước hộp, cách ghép mica mỏng không cần kẹp, cách bơm keo, khoan lỗ ống và chia ngăn lọc. Đây là bản dựng còn dang dở, chưa có nắp, chưa nạp vật liệu lọc, nên phần vận hành bên dưới mới là kế hoạch chứ chưa phải thiết kế đã chạy thử lâu dài.

Kích thước và chi phí của một hộp lọc

Mỗi hộp dài khoảng 122 cm, rộng 15 cm, cao 15 cm, chứa được khoảng 28 lít nước. Hộp hẹp và thấp nên nằm gọn sát phần phông nền phía sau bể.

Giá mica tăng mạnh. Một tấm mica dày 6 mm cách đây một hai năm có giá khoảng 120 đến 150 đô Canada, giờ đã lên khoảng 340 đô Canada. Dù vậy, tính cả máy bơm thì bốn hộp tốn khoảng 100 đô Mỹ. Số tiền đó không mua nổi một bộ lọc kèm bơm làm sẵn cho bể cỡ này.

Chuẩn bị tấm mica trước khi ghép

Với mica mỏng, chuẩn bị kỹ quan trọng hơn mọi khâu khác. Bơm keo thì dễ. Phần khó là mép cắt phải thẳng, phẳng và các tấm phải áp khít vào nhau.

• Cắt mica: có thể nhờ đại lý mica cắt sẵn, hoặc tự cắt bằng máy cưa bàn lắp lưỡi hợp kim răng ba cạnh (triple-chip carbide). Cắt bằng lưỡi này thì không cần phay hay cạo lại mép trước khi dán.
• Bóc giấy bảo vệ: với món nhỏ như hộp lọc, nên bóc hết giấy luôn vì đằng nào cũng phải bóc. Với bể lớn thì có thể chỉ bóc phần giấy ở mép.
• Giữ giấy ở tấm đáy: tấm đáy nên để nguyên giấy. Keo bơm dư hay chảy xuống dưới, lớp giấy sẽ chặn không cho keo dính vào mặt tấm.
• Mài mép: mép mica vừa cắt sắc như dao lam. Nên chà nhám hoặc khò nhẹ bằng đèn khò gas propane hay MAPP cho mép bóng và tròn lại, nếu không rất dễ đứt tay khi cầm.

Dùng băng keo điện thay cho kẹp

Với mica 6 mm trở xuống, băng keo điện thay được kẹp. Loại băng này co giãn tốt, bóc ra dán lại dễ và gần như không để lại vết keo trên mica. Kẹp chỉ thật sự cần khi làm bể lớn.

1. Xếp các tấm mica ra mặt bàn theo đúng vị trí.
2. Lật úp tấm đáy lại rồi dán các đoạn băng keo vào mặt dưới của nó.
3. Lật tấm đáy lên, dựng các tấm thành và dùng băng keo đã dán sẵn để giữ chúng vào tấm đáy.
4. Chỗ nào cần ép chặt thì kéo căng băng keo trước khi dán. Lực co của băng sẽ ép hai tấm sát vào nhau.
5. Kiểm tra mọi chỗ tiếp giáp giữa các tấm. Không được có khe hở nào.
6. Khi phần vỏ hộp đã đứng vững, lắp các vách ngăn vào và cố định bằng băng keo theo cách tương tự.

Vách ngăn chia hộp thành các ngăn lọc. Trên vách có khoan các lỗ khoảng 1,3 cm bằng mũi khoan tầng. Mica gia công được bằng hầu hết dụng cụ làm gỗ như mũi khoan, máy cưa bàn, mũi khoét. Nhược điểm là khoan sai hay cắt hỏng thì thường không sửa lại được, trừ khi có máy cưa và máy phay thật tốt. Vì vậy cứ đo kỹ rồi mới khoan.

Bơm keo theo kiểu mao dẫn

Keo dán mica thật ra là một loại dung môi. Nó lỏng như nước, ngấm vào khe giữa hai tấm, làm mềm hai mép để chúng dính liền vào nhau, rồi bay hơi giống cồn để ngoài không khí. Sau khi bơm, bạn chỉ có khoảng một hai phút để chỉnh lại vị trí. Quá thời gian đó thì coi như xong.

1. Chỉ bơm keo khi đã chắc chắn mép thẳng, phẳng và các tấm được giữ khít.
2. Dùng kim tiêm có lỗ to để bơm. Kim cỡ lớn có thể tìm ở cửa hàng vật tư nông trại, hoặc mua vài cái ở nhà thuốc.
3. Cho mũi kim chạy dọc theo đường nối. Keo sẽ tự hút vào khe nhờ hiện tượng mao dẫn.
4. Quan sát đường nối. Khi nó chuyển sang trong suốt hoàn toàn là keo đã ngấm và mối dán ổn.

Kiểu mao dẫn là cách đơn giản nhất, nhưng chỉ hợp với mica 6 mm trở xuống. Với mica dày hơn, keo thường không ngấm hết bề dày mép, phải bơm từ cả hai đầu. Trường hợp đó, dán bằng cách kê kim mỏng vào khe trước khi bơm keo (pin method) cho kết quả tốt hơn.

Khoan lỗ ống và chia ngăn lọc

Lỗ cho ống xuyên vách (bulkhead) khoét bằng mũi khoét gỗ loại thường. Ống xả về bể cỡ phi 34. Ống nhận nước bơm lên cỡ phi 27, và cỡ này được cho là dư dùng. Hai lỗ được đặt lệch khỏi tâm hộp một chút để khi đặt lên nóc bể thì ống không vướng viền hay thanh giằng. Cách đỡ hộp trên nóc bể thì chưa chốt, nhiều khả năng chỉ là một tấm ván kê.

Theo kế hoạch, dòng nước trong hộp sẽ đi như sau:

1. Nước từ máy bơm vào ngăn đầu, đi qua lớp bông lọc và mút.
2. Nước dâng qua lớp lọc cơ học rồi chảy qua các lỗ nhỏ trên vách ngăn.
3. Nước sang ngăn chính dài khoảng 61 cm, rộng và cao 15 cm, nhồi đầy vật liệu lọc sinh học.
4. Nước sang ngăn xả rồi theo ống phi 34 chảy về bể. Máy bơm trong bể lại đẩy nước lên và vòng tuần hoàn tiếp tục.

Ngăn xả cố tình làm khá rộng, đủ dài để đặt một cây sưởi khi cần. Với phòng đã sưởi ấm chung thì có lẽ không cần tới. Ngăn này có thể dùng cho thêm vật liệu sinh học, hoặc cho than hoạt tính hay vật liệu lọc hóa học. Chuyện này vẫn chưa quyết.

Lọc tràn trên được gì và bảo trì ra sao

• Bể có thêm khoảng 28 lít nước.
• Ngăn chứa vật liệu sinh học rất rộng so với các loại lọc làm sẵn.
• Sưởi và các thứ phụ khác có thể đặt trên hộp lọc thay vì trong bể.
• Trong bể chỉ còn một máy bơm, giấu được sau phông nền.
• Muốn nước trong hơn thì chỉ cần thay bông lọc, khoảng mỗi tuần hoặc hai tuần một lần. Phần lớn việc bảo trì nằm ở đó.

Bắt đầu từ đâu

1. Đo khoảng trống trên nóc bể rồi chốt kích thước hộp, nhớ chừa chỗ cho ống xuyên vách tránh viền và thanh giằng.
2. Nhờ đại lý cắt mica cho thẳng mép nếu bạn không có máy cưa bàn với lưỡi phù hợp.
3. Mua băng keo điện, keo dán mica và vài cây kim tiêm lỗ to, rồi tập ghép và bơm keo trên mẩu mica thừa cho quen tay trước.
4. Ghép thử toàn bộ hộp bằng băng keo, kiểm tra không còn khe hở rồi mới bơm keo, và nhớ mài mép cho đỡ đứt tay.