ปลาคิลลี่เมดิเตอร์เรเนียน

ปลาหนึ่งคู่หรือหนึ่งชุดสามตัวเลี้ยงในภาชนะที่มีขนาดพื้นประมาณ 60 × 30 ซม. ได้ แต่โดยทั่วไปปลาในสกุลนี้จะอยู่ได้ดีที่สุดเมื่อเลี้ยงเป็นฝูงใหญ่ขึ้นในพื้นที่ขนาด 120 × 30 ซม. ขึ้นไป

ขนาดพื้นตู้ที่แนะนำ: 120 × 30 ซม. ปริมาตรประมาณ 108 ลิตร1

อุณหภูมิ: ปลายังคงกระฉับกระเฉงได้ในช่วงอุณหภูมิกว้าง 2–30 °C ไม่ต้องใช้ฮีตเตอร์ ยกเว้นในพื้นที่ที่หนาวจัดที่สุด และควรให้ปลาผ่านช่วง 'ฤดูหนาว' นานหลายเดือนโดยเลี้ยงที่อุณหภูมิต่ำ มิฉะนั้นปลามีแนวโน้มจะวางไข่ได้น้อยลงและอายุสั้นลง

ปลาทนอุณหภูมิที่สูงกว่านี้ได้ โดยที่ลากูนชายฝั่งเมสโซลองกี (Messolongi) ในกรีซ เคยวัดอุณหภูมิน้ำได้ 40 °C ในเดือนกรกฎาคม แต่ไม่แนะนำให้เลี้ยงปลาในตู้ที่อุณหภูมิแบบนี้ไม่ว่าจะนานเท่าใด เพราะในธรรมชาติอุณหภูมิจะขึ้นลงในแต่ละวันตามตำแหน่งของดวงอาทิตย์

ค่า pH: 7.5–9.0 ปลาน่าจะไม่รอดในน้ำที่เป็นกรด

ความกระด้าง: 10–30 dGH1

แม้จะเลี้ยงระยะยาว การจัดตู้แบบเรียบง่ายก็เพียงพอ สิ่งสำคัญที่สุดคือมีสิ่งบังสายตาให้มาก และมีวัสดุที่เหมาะให้ปลาวางไข่ ในช่วงฤดูผสมพันธุ์ ตัวเมียและตัวผู้ที่เป็นรองต้องมีที่หลบพักจากตัวผู้จ่าฝูงที่ก้าวร้าว จึงควรใช้พื้นที่ส่วนใหญ่ใส่ไหมพรมอะคริลิกทำเป็นพู่วางไข่ (ถ้ามีให้ใช้แบบเส้นละเอียด) กอมอสชวาหรือสาหร่ายหางกระรอก (Ceratophyllum) และถ้าเป็นไปได้ควรมีตะไคร่เส้นด้วย ไม่จำเป็นต้องปูพื้น แต่ถ้าต้องการจะใส่ทรายหรือกรวดที่ไม่ทำปฏิกิริยากับน้ำก็ได้ และระบบกรองก็ไม่จำเป็นต้องแรงมาก

ในหลายประเทศสามารถเลี้ยงไว้กลางแจ้งได้ตลอดปี และเป็นวิธีที่ดีกว่าด้วย ปลาจะมีสีสวยและสภาพโดยรวมดีขึ้นหากได้รับแสงแดดธรรมชาติอย่างน้อยวันละไม่กี่ชั่วโมง ควรหาข้อมูลว่าปลาของตนมาจากแหล่งใด เพราะบางประชากรอยู่ได้ดีที่สุดในน้ำจืด แต่ถ้าไม่แน่ใจ แนะนำให้เติมเกลือทะเลในอัตรา 1-3 กรัม/ลิตร เพราะปลาส่วนใหญ่ต้องการ ส่วนปลาจากแหล่งน้ำเค็มจัดน่าจะต้องใช้ความเข้มข้นเกิน 20 กรัม/ลิตรจึงจะผสมพันธุ์1

ปลาสกุล Aphanius โดยพื้นฐานเป็นนักล่าขนาดเล็ก กินสัตว์จำพวกกุ้งกั้งปูขนาดเล็กในน้ำ หนอน ตัวอ่อนแมลง และแพลงก์ตอนสัตว์อื่น ๆ แม้บางครั้งจะกินตะไคร่และพืชอื่น ๆ ด้วย ในตู้ปลาส่วนใหญ่จะหัดกินอาหารแห้งได้ แต่ควรให้อาหารสดหรืออาหารแช่แข็งขนาดเล็กเป็นประจำด้วย เช่น ไรทะเล ไรแดง หรือหนอนแดง ซึ่งสำคัญเป็นพิเศษในช่วงฤดูใบไม้ผลิและฤดูร้อน เพราะปลาใช้พลังงานไปกับการสืบพันธุ์มากตลอดช่วงนี้ ถ้าในตู้หรือภาชนะเลี้ยงไม่มีตะไคร่เส้น ควรเสริมอาหารแห้งคุณภาพดีที่ผสมสาหร่ายสไปรูลิน่าลงในอาหาร1

ด้วยความต้องการด้านคุณภาพน้ำที่เฉพาะตัว A. fasciatus จึงไม่เหมาะกับตู้รวม และเนื่องจากเป็นปลาที่หาได้ยากในวงการ จึงควรเน้นการเพาะพันธุ์ในที่เลี้ยง และขอแนะนำอย่างยิ่งให้เลี้ยงเฉพาะชนิดนี้ชนิดเดียว ควรเลี้ยงเป็นกลุ่ม โดยสัดส่วนที่เหมาะที่สุดคือตัวเมียสองหรือสามตัวต่อตัวผู้หนึ่งตัว1

เช่นเดียวกับปลาทุกชนิดในสกุลนี้ เพศผู้และเพศเมียแตกต่างกันชัดเจน ตัวผู้มีแถบตั้งสีน้ำเงิน/อมเทา 8-15 แถบที่ข้างลำตัว ครีบก้นมักมีขีดสีเข้ม ครีบหลังมีลายคล้ายจุดใกล้โคนครีบ และครีบโดยรวมมักเป็นสีเหลือง/เขียว ตัวเมียตัวใหญ่กว่าและสีเรียบกว่ามาก มีเพียงแถบตั้งสีน้ำตาลบนลำตัว (ซึ่งบางตัวอาจไม่มี) กับจุดสีเข้มกระจายไม่สม่ำเสมอเหนือเส้นข้างลำตัว และครีบใสทั้งหมด

จำนวนและความกว้างของแถบตั้งในตัวผู้อาจต่างกันไปตามประชากร และอาจมีหรือไม่มีแถบสีเข้มใกล้ขอบครีบหาง1

การเพาะพันธุ์ในที่เลี้ยงไม่ยาก หากจัดและดูแลตู้หรือภาชนะเลี้ยงอย่างเหมาะสม (ดูหัวข้อการจัดตู้) เป็นปลาที่วางไข่ทยอยเป็นชุด ๆ โดยตัวเมียจะวางไข่ค่อนข้างต่อเนื่องตั้งแต่เดือนเมษายนถึงกันยายน ตัวผู้จะสร้างอาณาเขตชั่วคราวและไล่ตัวผู้คู่แข่ง พร้อมกับพยายามเกี้ยวตัวเมียให้มาวางไข่ ตัวที่เป็นจ่าฝูงจะมีสีเข้มกว่า ไข่จะถูกปล่อยออกมาทีละฟองหรือเป็นกลุ่มเล็ก ๆ และยึดติดกับตะไคร่หรือพื้นผิวอื่น ๆ ด้วยเส้นใยเล็ก ๆ ปลา Aphanius มักกินไข่/ลูกปลาของตัวเอง จึงควรตรวจวัสดุวางไข่ทุกวันในช่วงผสมพันธุ์

ไข่มีขนาดเล็กมากและต้องจัดการอย่างระมัดระวัง ใช้ปากคีบปลายเล็กค่อย ๆ หยิบส่วนของวัสดุที่มีไข่ติดอยู่ออกมาโดยไม่ให้โดนตัวไข่ หรืออีกวิธีคือนำวัสดุวางไข่ออกทั้งหมดแล้วใส่อันใหม่แทนทุก ๆ สองสามวัน ย้ายวัสดุ/ไข่ไปไว้ในภาชนะที่มีน้ำคุณสมบัติเคมีและอุณหภูมิเดียวกับน้ำในตู้พ่อแม่ปลา ระยะฟักอาจต่างกันเล็กน้อยตามอุณหภูมิ แต่โดยทั่วไปอยู่ที่ 10-15 วัน ลูกปลามีขนาดใหญ่พอจะกินไรทะเลแรกฟัก ไมโครเวิร์ม ฯลฯ ได้ทันทีเมื่อเริ่มว่ายน้ำได้เอง1

ปลาชนิดนี้กระจายพันธุ์กว้างตามแนวชายฝั่งทะเลเมดิเตอร์เรเนียน รวมถึงทะเลเอเดรียติก มีรายงานพบในฝรั่งเศส อิตาลี สโลวีเนีย โครเอเชีย บอสเนียและเฮอร์เซโกวีนา มอนเตเนโกร แอลเบเนีย กรีซ ตุรกี ซีเรีย เลบานอน อิสราเอล อียิปต์ ลิเบีย ตูนิเซีย และรอบเกาะซาร์ดิเนีย คอร์ซิกา ซิซิลี และมอลตา

นอกจากนี้ยังมีประชากรน้ำจืดในแผ่นดินอีกจำนวนหนึ่ง ที่เด่นที่สุดคือในทะเลสาบบาฟา ประเทศตุรกี (แม้ว่าน้ำที่นั่นจะค่อย ๆ เค็มขึ้น) และในโอเอซิสบางแห่งทางตะวันตกของแอฟริกาเหนือ ที่โอเอซิสซีวา (Siwa) ในอียิปต์ ดูเหมือนว่าจะพบอยู่ร่วมพื้นที่กับ A. dispar

ปลาจากแต่ละแหล่งมีสีและลวดลายแตกต่างกันอย่างเห็นได้ชัด ทั้งผู้เลี้ยงและนักวิทยาศาสตร์จึงควรระบุข้อมูลแหล่งที่เก็บตัวอย่างกำกับไว้กับปลาแต่ละสายพันธุ์ เพื่อรักษาสายเลือดและความถูกต้องของข้อมูล เช่น "Lake Bafa", "Saline di Cervia" เป็นต้น แม้ในระดับชนิดจะยังไม่เสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ แต่น่าเสียดายที่ประชากรหลายกลุ่มกำลังถูกคุกคามด้วยสาเหตุต่าง ๆ1

พบได้ในแหล่งอาศัยหลายรูปแบบ แต่ส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในน้ำตื้นตามชายฝั่ง เช่น ลากูน บึงน้ำเค็ม และลำธารต้นน้ำสายเล็ก ในบริเวณที่มีพืชใต้น้ำและ/หรือตะไคร่เส้นขึ้นหนาแน่น เป็นปลาที่ปรับตัวได้ดีมากและทนความเค็มได้กว้าง ตั้งแต่น้ำจืดสนิทไปจนถึงน้ำที่เค็มจัดกว่าน้ำทะเล ตัวอย่างเช่น ใกล้เมืองเอล อาเกลา (El Agheila) ในลิเบีย พบอาศัยอยู่ในน้ำพุอุ่นที่มีแคลเซียมซัลเฟตและไฮโดรเจนซัลไฟด์สูง จนปลาชนิดอื่นอยู่ไม่ได้

เช่นเดียวกับ Aphanius ส่วนใหญ่ ในบางพื้นที่ของแหล่งกระจายพันธุ์ ปลาชนิดนี้กำลังถูกปลากินยุง (Gambusia) และชนิดพันธุ์ต่างถิ่นอื่น ๆ แย่งที่อยู่และอาหาร ส่วนในพื้นที่อื่นก็ยังได้รับผลกระทบจากความเสื่อมโทรมของแหล่งอาศัยและมลพิษ บางประชากรน่าจะสูญหายไปแล้ว และงานศึกษาชี้ว่าสถานการณ์มีแนวโน้มจะแย่ลงในอนาคต1

งานศึกษาด้านสายวิวัฒนาการของ Hrbek และ Meyer ในปี 2003 พบว่า ในทางพันธุกรรม ตัวอย่าง A. fasciatus ที่เก็บจากแหล่งต่าง ๆ แตกต่างกันไม่มากเท่าปลาชนิดอื่นในสกุลเดียวกัน ซึ่งมักแยกเป็นประชากรตามพื้นที่ทางภูมิศาสตร์และมีความแตกต่างเฉพาะถิ่น แม้ A. fasciatus จะมีรูปลักษณ์ต่างกันบ้างตามแหล่ง แต่เชื่อว่าการอพยพเคลื่อนย้ายเป็นระยะ ๆ ได้จำกัดการเกิดความหลากหลายทางพันธุกรรมภายในชนิดไว้ในระดับหนึ่ง

ข้อยกเว้นเดียวที่พบคือปลาจากทะเลสาบบาฟา ประชากรนี้เชื่อว่าแยกสายออกจากกลุ่มอื่นเมื่อประมาณ 4 ล้านปีก่อน และปัจจุบันถูกแยกออกจากทะเลเมดิเตอร์เรเนียนด้วยเทือกเขาที่กั้นการไหลของยีน

ไม่น่าจะพบวางขายในร้านปลาสวยงาม แม้อาจหาได้เป็นครั้งคราวจากผู้เพาะพันธุ์เฉพาะทางหรือจากสมาคมผู้เลี้ยง ปลา Aphanius แม้จะไม่มีสีสันสดใสเท่าญาติบางชนิด แต่พฤติกรรมที่น่าสนใจและความเคลื่อนไหวตลอดเวลาทำให้เป็นปลาตู้ที่น่าติดตาม และคุ้มค่าที่จะลองเลี้ยงหากมีความตั้งใจจะทำโครงการเลี้ยงระยะยาว เพราะการอนุรักษ์เป็นเรื่องสำคัญสำหรับปลาทุกชนิดในสกุลนี้

ปัจจุบันสกุลนี้มี 22 ชนิดและชนิดย่อย ซึ่งเชื่อว่าสืบเชื้อสายมาจากบรรพบุรุษร่วมกันที่เดิมกระจายอยู่รอบขอบทะเลเททิส (Tethys Sea) ในอดีต ยังไม่มีชนิดใดที่มีการบันทึกไว้ในหนังสือปลาสวยงามมากนัก แม้บางชนิดจะสวยมาก และส่วนใหญ่ก็เลี้ยงและเพาะพันธุ์ไม่ยากนัก น่าเสียดายที่ส่วนใหญ่ใกล้สูญพันธุ์ด้วยเหตุผลต่าง ๆ โดยหลายชนิดเหลืออยู่เพียงประชากรที่หลงเหลือในพื้นที่จำกัดมาก

แทบทุกกรณี ต้นเหตุหลักของการลดลงนี้คือกิจกรรมของมนุษย์ และแม้บางชนิดจะได้รับการคุ้มครองตามกฎหมายอนุรักษ์แล้ว แต่การจัดการที่ผิดพลาดและความเสื่อมโทรมของแหล่งอาศัยยังคงเกิดขึ้นในอัตราที่น่าตกใจ บางชนิดยังถูกระบุเป็นสมาชิกของ Lebias อยู่บ้าง แม้ผู้เชี่ยวชาญส่วนใหญ่จะถือว่าชื่อนี้เป็นชื่อพ้องของ Cyprinodon มานานแล้ว และคณะกรรมการ ICZN ก็เพิ่งลงมติระงับการใช้ชื่อนี้และให้ใช้ Aphanius แทนเมื่อปี 20031