ปลาฉลามจีน

ปลาฉลามจีน (Chinese Whimple Carp) หรือที่บางครั้งเรียกว่าปลาแบทแมน (Batman-Loach) หาซื้อได้แทบทุกช่วงเวลา น่าเสียดายที่ปลาชนิดนี้ในธรรมชาติกำลังเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ สาเหตุหลักมาจากเขื่อนไฟฟ้าพลังน้ำ ปลาทุกตัวที่มีการซื้อขายมาจากการเพาะเลี้ยงและเพาะพันธุ์ในที่เลี้ยง1

ปลาซักเกอร์จีนครีบใบเรือ (Chinese sailfin sucker, Myxocyprinus asiaticus) เป็นปลาในวงศ์ Catostomidae ที่เป็นปลาประจำถิ่นของระบบแม่น้ำแยงซีตอนบนและตอนกลางในประเทศจีน รวมถึงแม่น้ำหมิน เป็นสมาชิกเพียงชนิดเดียวในวงศ์นี้ที่พบในเอเชีย มีการซื้อขายในขนาดปลาเล็กภายใต้ชื่ออย่าง 'ปลาฉลามจีนลายแถบ (Chinese banded shark)' โดยแทบไม่เคยบอกว่าปลาโตเต็มวัยยาวได้เกือบ 1 เมตร และมีอายุขัย 25 ปีขึ้นไป ประชากรในธรรมชาติถูกคุกคามจากเขื่อน มลพิษ การจับปลามากเกินไป และสัตว์ต่างถิ่นที่ถูกนำเข้าไป

• ต้องการกระแสน้ำแรง โดยระบบกรองควรหมุนเวียนน้ำได้ 8–12 เท่าของปริมาตรตู้ต่อชั่วโมง
• ต้องใช้ตู้ปลายาวอย่างน้อย 2 เมตร2

โดยปกติปลามักมาจากสิงคโปร์ แต่ครั้งหนึ่งมีการทดลองสั่งปลาจากผู้จำหน่ายรายใหม่ในฮ่องกง เมื่อสังเกตปลาอย่างละเอียดพบว่ามีลักษณะปรากฏ (phenotype) ต่างกันสองแบบ บางตัวมีสีออกแดงและครีบหลังขนาดใหญ่มีปลายมน ส่วนบางตัวมีสีออกขาวดำและครีบหลังแหลมกว่ามาก ทั้งสองแบบพบได้ในปลาขนาดเดียวกัน ปลาในภาพทั้งสองตัวยาว 10-12 ซม. ความแตกต่างของสีนี้บ่งบอกเพศหรือไม่ ถ้าเป็นเช่นนั้นก็นับว่าน่าแปลกใจ เพราะปลาฉลามจีนทั้งหมดที่ซื้อขายกันยังเป็นปลาวัยอ่อนขนาดเล็กอยู่1

ปลาชนิดนี้โตได้ยาวสูงสุดประมาณ 1.2 เมตร และหนักประมาณ 23 กก. ปลาโตเต็มวัยยังมีหน้าตาต่างจากปลาเล็กโดยสิ้นเชิง ด้วยขนาดที่โตได้เต็มที่ จึงเลี้ยงในตู้ปลาขนาดปกติตามบ้านได้เฉพาะช่วงที่ยังเป็นปลาเล็กเท่านั้น ต่อมาต้องย้ายไปอยู่ในตู้ขนาดใหญ่มากหรือบ่อในสวน ปลาสองตัวในภาพจะถูกย้ายไปไว้ในตู้ขนาด 5,000 ลิตร เพื่อดูว่าจะเติบโตอย่างไร1

ความยาวมาตรฐาน (SL) 90 ซม. เหมาะเฉพาะกับอะควาเรียมสาธารณะหรือตู้ปลาส่วนตัวที่มีขนาดใหญ่ที่สุดเท่านั้น2

อุณหภูมิ: ในธรรมชาติปลาชนิดนี้ต้องเผชิญกับอุณหภูมิที่เปลี่ยนแปลงตามฤดูกาล และกระฉับกระเฉงในช่วง 15–26.6 °C แต่ไม่แนะนำให้อยู่ในสภาพใกล้ขีดบนของช่วงนี้เป็นเวลานาน สำหรับการเลี้ยงระยะยาวควรพยายามรักษาอุณหภูมิไว้ที่ 15.5–21 °C เนื่องจากมีรายงานจำนวนมากว่าปลาชนิดนี้เป็นโรคเชื้อราในตู้ปลา ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับอุณหภูมิที่สูงเกินไป

ค่า pH: 6.0–8.0

ความกระด้าง (GH): 2–20 dGH2

การเลือกของตกแต่งไม่สำคัญเท่าคุณภาพน้ำและพื้นที่ว่างสำหรับว่ายน้ำ อย่างไรก็ตาม หากมีกำลังพอที่จะจัดหาและตกแต่งตู้ปลาที่มีขนาดเพียงพอสำหรับปลาชนิดนี้ได้ แนะนำให้จัดตู้ให้คล้ายแม่น้ำที่มีน้ำไหล ใช้พื้นตู้เป็นหินและกรวดหลายขนาด มีก้อนหินใหญ่ที่ถูกน้ำกัดเซาะจนมน และอาจวางกิ่งไม้ดริฟต์วูดสักสองสามกิ่ง

เช่นเดียวกับปลาหลายชนิดที่อาศัยในน้ำไหลตามธรรมชาติ ปลาชนิดนี้ทนต่อการสะสมของของเสียอินทรีย์ไม่ได้ และต้องการน้ำที่สะอาดอยู่ตลอดเวลาจึงจะเติบโตได้ดี ปลายังอยู่ได้ดีที่สุดเมื่อมีออกซิเจนละลายในน้ำสูงและมีการเคลื่อนไหวของน้ำในตู้พอสมควร จึงควรใช้กรองนอกตู้ ปั๊มน้ำ (powerhead) และอุปกรณ์อื่น ๆ เพื่อให้ได้สภาพดังกล่าว2

เป็นปลากินทั้งพืชและสัตว์ที่หากินตามพื้น ในธรรมชาติกินแมลง สัตว์จำพวกกุ้งกั้งปู หอยขนาดเล็ก หนอนปล้อง สาหร่าย และพืชอื่น ๆ ในตู้ปลาควรให้อาหารมีชีวิตและอาหารแช่แข็งขนาดเล็ก เช่น หนอนแดง ไรแดง และไรทะเล ทุกวัน ควบคู่กับอาหารแห้งแบบจมน้ำคุณภาพดี ซึ่งควรมีส่วนผสมของพืชเพิ่มเติม เช่น สาหร่ายสไปรูลินา2

ปลาชนิดนี้ทนต่อฤดูหนาวในยุโรปตอนกลางได้ และเป็นที่ต้องการอย่างมากสำหรับเลี้ยงร่วมกับปลาคาร์ฟ (โคอิ) เพราะ Myxocyprinus กินตะไคร่และช่วยให้บ่อสะอาด1

ไม่ก้าวร้าว เลี้ยงร่วมกับปลาแม่น้ำขนาดใหญ่ชนิดอื่นในตู้ที่มีขนาดเหมาะสมได้ ในธรรมชาติดูเหมือนจะอยู่รวมกันเป็นกลุ่ม2

แทบเป็นไปไม่ได้ที่จะแยกเพศจากลักษณะภายนอกในช่วงที่ยังเป็นปลาเล็ก แต่ปลาเพศผู้ที่โตเต็มวัยจะมีสีแดงเข้มที่ข้างลำตัวเมื่อพร้อมผสมพันธุ์ ส่วนเพศเมียมีสีเรียบกว่า ลายแถบของปลาวัยรุ่นจะเริ่มจางหายเมื่อปลายาว 30–36 ซม. ซึ่งตอนนั้นปลามีอายุหลายปีแล้ว2

เชื่อกันว่ายังไม่มีการเพาะพันธุ์สำเร็จในตู้ปลา แม้ว่าปลาเล็กที่ขายในตลาดปลาสวยงามจะผลิตและอนุบาลด้วยวิธีเพาะพันธุ์เทียมโดยใช้ฮอร์โมนก็ตาม ในธรรมชาติปลาโตเต็มวัยจะเจริญพันธุ์เมื่ออายุประมาณ 6 ปี และอพยพทุกปีขึ้นไปยังต้นน้ำที่ตื้นและไหลแรงกว่าเพื่อวางไข่ในช่วงเดือนกุมภาพันธ์–เมษายน แล้วกลับลงมายังลำน้ำสายหลักในฤดูใบไม้ร่วง2

เป็นปลาประจำถิ่นของระบบแม่น้ำแยงซีช่วงตอนบนและตอนกลางในประเทศจีน รวมถึงแม่น้ำหมินซึ่งเป็นสาขาหลัก ทราบกันว่าปลาชนิดนี้ถูกคุกคามทั่วทั้งพื้นที่การกระจายพันธุ์ เนื่องจากการสร้างเขื่อนที่ขวางเส้นทางอพยพ มลพิษ การจับปลามากเกินไป และการนำสัตว์ต่างถิ่นเข้ามา โดยเฉพาะปลาคาร์ป

ปลาชนิดนี้อยู่ในสมุดปกแดงสัตว์ใกล้สูญพันธุ์ของจีน (China Red Data Book of Endangered Animals) ซึ่งปัจจุบันจัดเป็นสัตว์คุ้มครองของรัฐระดับสอง และประชากรในแม่น้ำหมินอาจหายไปแล้ว2

เป็นปลาที่อาศัยในแนวน้ำกลางถึงผิวน้ำ (pelagic) พบส่วนใหญ่ในลำน้ำสายหลักของแม่น้ำและลำธารขนาดใหญ่ ปลาวัยอ่อนมักพบในน้ำตื้นที่ไหลช้าและมีพื้นเป็นหิน ส่วนปลาขนาดใหญ่ชอบอยู่ในบริเวณที่ลึกกว่า2

ปลาชนิดนี้มีการซื้อขายภายใต้หลายชื่อ เช่น 'Chinese banded shark' (ปลาฉลามจีนลายแถบ), 'Chinese sucker' (ปลาซักเกอร์จีน), 'freshwater batfish' (ปลาค้างคาวน้ำจืด), 'high-fin banded loach' (ปลาหมูครีบสูงลายแถบ) เป็นต้น ปัจจุบันการนำเข้าหรือครอบครองเป็นการส่วนตัวผิดกฎหมายในหลายประเทศ รวมถึงสหราชอาณาจักร แต่ก็ยังมีขายอยู่ โดยขายเฉพาะปลาเล็กที่มีสีสันสวยงาม และแทบไม่เคยให้ข้อมูลว่าปลาโตเต็มวัยยาวได้เกือบ 1 เมตร หรืออาจมีอายุขัย 25 ปีขึ้นไป

Myxocyprinus เป็นสกุลที่มีเพียงชนิดเดียว และเป็นตัวแทนเพียงชนิดเดียวในเอเชียของวงศ์ Catostomidae ปลาในวงศ์นี้ส่วนใหญ่ซึ่งมักเรียกกันว่า 'ปลาซักเกอร์ (suckers)' เป็นปลาท้องถิ่นของอเมริกาเหนือ ซึ่งมีอยู่เกือบ 70 ชนิด

ปลาเหล่านี้ส่วนใหญ่อาศัยอยู่ตามพื้น มีริมฝีปากหนาอวบที่ยื่นออกได้และปากไม่มีฟัน แต่มีกระดูกคอหอย (pharyngeal bone) ยาวเป็นลักษณะเฉพาะซึ่งมีปุ่มยื่นคล้ายฟัน บางชนิดมีพื้นที่การกระจายพันธุ์ค่อนข้างแคบและถูกคุกคามจากมลพิษ การนำสัตว์ต่างถิ่นเข้ามา และการแห้งเหือดของแหล่งน้ำ ขณะที่บางชนิดเป็นปลาเศรษฐกิจที่สำคัญสำหรับใช้เป็นอาหาร2

• Liu, J., J. Chen, Z. Yu and L. Liu (1995). Controlled Reproduction and Broodstock Rearing of the Chinese Sucker Myxocyprinus asiaticus. Asian Fisheries Science 8, 223-227
• Gao, Z., Y. Li and W. Wang (2008). Threatened fishes of the world: Myxocyprinus asiaticus Bleeker 1864 (Catostomidae). Environmental Biology of Fishes 83(3), 345-3462