ปลาหางนกยูง

• ชื่อสามัญ: ปลาหางนกยูง (Guppy)
• ชื่อวิทยาศาสตร์: Poecilia reticulata
• วงศ์: Poeciliidae
• ขนาดโตเต็มวัย: ประมาณ 5 ซม.
• อายุขัย: 2–3 ปี
• ถิ่นกำเนิด: อเมริกาใต้ ส่วนปลาที่เลี้ยงเป็นปลาสวยงามมาจากการเพาะพันธุ์ในที่เลี้ยง
• นิสัย: รักสงบ
• ระดับที่อยู่ในตู้: ผิวน้ำถึงกลางน้ำ
• ขนาดตู้ปลาขั้นต่ำ: ประมาณ 40 ลิตร
• อาหาร: กินทั้งพืชและสัตว์
• การสืบพันธุ์: ออกลูกเป็นตัว
• ระดับการเลี้ยง: เหมาะสำหรับมือใหม่
• ค่า pH: 6.5–8.0
• ความกระด้าง: 100–150 mg/L (6–8 dH)
• อุณหภูมิ: 20–26 °C

ไม่ว่าจะชอบสีแบบไหน ก็น่าจะมีปลาหางนกยูงที่ถูกใจอยู่แล้ว ตัวผู้มีสีสันสดกว่าตัวเมีย เช่น ขาว แดง เหลือง ส้ม เขียว น้ำเงิน ม่วง และดำ และมีครีบหางกับครีบหลังยาวกว่า ครีบหางอาจมีลายหินอ่อนหรือลายทาง หรือทั้งตัวอาจเป็นสีเดียวหรือสองสี เช่น น้ำเงิน ดำ ส้ม เขียว เหลือง แดง ม่วง และขาวในเฉดต่าง ๆ ขึ้นอยู่กับสายพันธุ์ บางตัวมีหางสั้นปลายมน บางตัวหางเป็นรูปตัว "V" และบางตัวมีหางยาวได้ถึงครึ่งหนึ่งของความยาวลำตัว

เว็บไซต์หลายแห่งและร้านปลาบางร้านจะขายสายพันธุ์ "คัดพิเศษ" หรือ "หายาก" ที่ไม่มีที่อื่น หลายครั้งสายพันธุ์เหล่านี้เกิดจากการผสมเลือดชิดอย่างหนัก ทำให้ได้ปลาที่ภูมิคุ้มกันอ่อนแอและอายุสั้นกว่า ควรเลือกสายพันธุ์ทั่วไปที่มีสายเลือดมั่นคงแล้ว หากนำสองสายพันธุ์ที่ต่างกันมาผสมกัน อาจแปลกใจกับสีที่ผสมออกมา

รูปแบบหางที่พบบ่อย:

• หางพัด (Fantail): หางพลิ้วรูปพัดที่กางออก
• หางวิล (Veiltail): หางยาวและพลิ้วกว่าหางพัด
• หางเดลต้า (Delta): คล้ายหางพัดแต่ใหญ่และมนกว่าเล็กน้อย
• หางธง (Flagtail): หางสั้นและแคบกว่าหางพัดเล็กน้อย
• หางดาบคู่ (Double Swordtail): มีส่วนยื่นรูปดาบสองอัน อันหนึ่งด้านบน อีกอันด้านล่าง
• หางดาบบน (Top Swordtail): มี "ดาบ" อันเดียวด้านบน
• หางดาบล่าง (Bottom Swordtail): มี "ดาบ" ที่ส่วนล่างของหาง
• หางพิณ (Lyretail): มีส่วนยื่นที่หางทั้งด้านบนและด้านล่าง แต่มนและพลิ้วกว่าหางดาบมาก

ตู้ปลาขนาดขั้นต่ำคือประมาณ 40 ลิตร แนะนำให้ใช้ตู้ที่ใหญ่กว่านี้เพราะปลาหางนกยูงว่ายน้ำไม่หยุด หลักคร่าว ๆ คือ ใช้น้ำประมาณ 4 ลิตรต่อความยาวปลา 2.5 ซม. ตู้ประมาณ 20 ลิตรเลี้ยงได้เพียง 2–3 ตัว ตู้ 40 ลิตรประมาณ 5 ตัว และตู้ประมาณ 115 ลิตรประมาณ 15 ตัว

ปลาหางนกยูงเหมาะมากสำหรับมือใหม่ ดูแลง่ายและทนต่อความผิดพลาดของมือใหม่ได้ระดับหนึ่ง แนะนำให้ใช้ตู้ขนาดใหญ่เพราะเป็นปลาที่ว่ายน้ำตลอดเวลา ปลาจะเติบโตได้ดีในตู้ที่มีไม้น้ำและของตกแต่งที่ไม่มีขอบคม

เพื่อไม่ให้จำนวนปลาเพิ่มขึ้นจนล้นตู้ แนะนำอย่างยิ่งให้แยกตัวผู้และตัวเมียไว้คนละตู้ ตัวเมียสามารถเก็บน้ำเชื้อไว้ใช้ได้หลายครอก แม้จะแยกจากตัวผู้แล้วก็ตาม ดังนั้นเมื่อตัวเมียเคยอยู่กับตัวผู้แล้ว อาจออกลูกได้อีกหลายครอก แผ่นกั้นตู้ใช้เป็นทางแก้ชั่วคราวได้ แต่แผ่นกั้นพลาสติกบาง ๆ หลายแบบมักกั้นปลาไม่อยู่ การแยกเป็นสองตู้จะทำให้ไม่มีการผสมพันธุ์ที่ไม่ต้องการเลย

ฮีตเตอร์

โดยทั่วไปต้องใช้ฮีตเตอร์เพื่อให้ปลาหางนกยูงแข็งแรง ปลาชอบอุณหภูมิน้ำประมาณ 21–26 °C และมีบ้านไม่มากที่อุ่นพอจะรักษาอุณหภูมินี้ได้โดยไม่ต้องใช้ฮีตเตอร์แบบจุ่มน้ำในตู้ ควรตรวจอุณหภูมิน้ำทุกวันและปรับฮีตเตอร์ตามความจำเป็น เพื่อให้ปลาอยู่สบายและแข็งแรง

ระบบกรอง

ตู้ปลาจำเป็นต้องมีระบบกรองเพื่อกำจัดสิ่งสกปรกและสารเคมีที่เป็นอันตรายออกจากน้ำ หากไม่มีระบบกรอง น้ำในตู้มักเต็มไปด้วยของเสียจากอาหารที่เหลือและมูลปลาอย่างรวดเร็ว และปลาอาจป่วยหรือถึงขั้นตายจากน้ำที่เป็นอันตรายนี้ได้ กรองตู้ปลามีหลายแบบให้เลือกตามงบประมาณ หากไม่แน่ใจว่าแบบไหนเหมาะกับตู้ ให้สอบถามผู้มีความรู้เรื่องปลาที่ร้านปลาสวยงามหรือร้านสัตว์เลี้ยงใกล้บ้าน

ปลาหางนกยูงกินทั้งพืชและสัตว์ และกินอาหารปลาสำเร็จรูปได้หลากหลาย แม้ตัวจะเล็ก แต่อาหารเม็ดขนาดจิ๋ว (micro pellet) เป็นตัวเลือกที่ดีที่สุด เพราะเก็บคุณค่าทางอาหารไว้ได้นานกว่าอาหารแผ่น สามารถให้อาหารเสริม เช่น อาหารสดแช่แข็ง ได้ แต่ไม่เกินสัปดาห์ละ 1–2 ครั้ง อาหารเม็ดสูตรครบถ้วนเหมาะที่สุดสำหรับปลาสวยงามส่วนใหญ่

ขึ้นอยู่กับอุณหภูมิในตู้และปลาชนิดอื่นที่เลี้ยงร่วม อาจให้อาหารวันละ 1–2 ครั้ง เริ่มจากให้น้อย ๆ ก่อนเสมอ เมื่อกินหมดแล้วจึงเติมอีกเล็กน้อย ทำซ้ำสักสองสามนาที และใช้ช่วงนี้สังเกตปลาทุกตัว เวลาให้อาหารเป็นช่วงที่ดีในการดูว่ามีปลาตัวไหนมีอาการผิดปกติหรือป่วยหรือไม่

ปลาหางนกยูงเป็นปลารวมตู้ที่รักสงบและเข้ากับคนอื่นง่าย อยู่ร่วมกับปลาชนิดอื่นที่ไม่ก้าวร้าวได้ดี อาจเลี้ยงร่วมกับปลาออกลูกเป็นตัวที่คล้ายกัน เช่น ปลาเพลตี้หรือปลาโมลลี่ ปลาเล็กอย่างปลานีออนหรือปลาม้าลายก็เป็นเพื่อนร่วมตู้ที่ดี ควรจำไว้ว่าลูกปลาที่ตัวเมียออกมาอาจกลายเป็นอาหารของปลาอื่นในตู้ การเลี้ยงร่วมกับปลาที่ตัวเล็กกว่าจะช่วยให้ลูกปลารอดมากขึ้น

ผู้เลี้ยงหลายคนเลือกเลี้ยงปลาหางนกยูงล้วนในตู้เดียว สามารถเลี้ยงหลายสายพันธุ์รวมกันในตู้เดียวได้ จำนวนที่เลี้ยงได้ขึ้นอยู่กับขนาดตู้ หลักคร่าว ๆ คือ น้ำประมาณ 4 ลิตรต่อความยาวปลา 2.5 ซม. ตัวอย่างเช่น ปลาหางนกยูงยาวเฉลี่ยประมาณ 5 ซม. ตู้ 40 ลิตรอาจเลี้ยงได้สบาย ๆ เพียง 5 ตัว ส่วนตู้ประมาณ 115 ลิตรอาจเลี้ยงได้ 15 ตัว โดยทั่วไปควรมีตัวเมีย 2–3 ตัวต่อตัวผู้ 1 ตัว

มีความแตกต่างระหว่างเพศอยู่ไม่กี่จุดที่ต้องรู้ เพื่อแยกตัวผู้กับตัวเมียออกจากกัน ตัวผู้มักตัวเล็กกว่าและมีสีสดกว่า ตัวเมียมักมีสีน้ำตาล ตัวใหญ่และกลมกว่า นอกจากนี้ เมื่อตัวผู้โตขึ้น ลำตัวจะมีสีสันที่ไม่พบบนตัวเมีย

ที่ด้านใต้ลำตัว ครีบก้นของตัวผู้จะยาว เรียว และแหลมที่ปลาย ส่วนครีบก้นของตัวเมียจะใหญ่กว่าและเป็นรูปสามเหลี่ยมหรือรูปพัด

ปลาหางนกยูงเข้าสู่วัยเจริญพันธุ์เมื่ออายุประมาณ 2–3 เดือน และน่าจะแยกเพศได้ตั้งแต่อายุ 1 เดือน หากต้องการแยกเลี้ยง ตัวเมียออกลูกครั้งแรกเมื่ออายุ 10–20 สัปดาห์ และออกลูกต่อไปได้จนอายุ 20–34 เดือน

มือใหม่หลายคนเริ่มเลี้ยงตัวเมียเพียงตัวเดียว แล้วจู่ ๆ ก็มีปลาเต็มตู้ เนื่องจากตัวเมียเก็บน้ำเชื้อไว้ได้ การผสมกับตัวผู้เพียงครั้งเดียวก็ออกลูกได้หลายครอก เพื่อไม่ให้ตู้มีปลาเกินกว่าที่รับได้ ควรแยกตัวผู้กับตัวเมียไว้เสมอ

ปลาหางนกยูงออกลูกเป็นตัว ตัวเมียจะออกลูกครอกละ 10–50 ตัว ลูกปลาที่เพิ่งเกิดมักถูกปลาอื่นในตู้กิน หากต้องการเก็บลูกปลาไว้ ให้แยกไปไว้ในตู้อื่นหรือกล่องเพาะพันธุ์ ตู้ที่มีไม้น้ำหนาแน่นก็ช่วยให้ลูกปลามีที่หลบซ่อนและรอดได้

หลังจากผสมพันธุ์ในกลุ่มเดิมต่อกันหลายรุ่น อาจพบปลาที่มีความผิดปกติแต่กำเนิดมากขึ้น เช่น กระดูกสันหลังคด หรืออายุสั้นลง

เนื่องจากการผสมเลือดชิดเกิดขึ้นบ่อยในกลุ่มปลาที่เลี้ยงแยกไว้ ทางแก้ง่าย ๆ คือเพิ่มความหลากหลายทางสายเลือด ผู้เลี้ยงหลายคนเลือกแลกปลากับผู้เลี้ยงปลาหางนกยูงด้วยกัน หรือจะซื้อปลาใหม่มาเติมในตู้หลังผ่านการกักโรคแล้วก็ได้

ปลาหางนกยูงถูกเพาะพันธุ์ในที่เลี้ยงมานานกว่า 100 ปี แต่เดิมมาจากอเมริกาใต้ ชื่อภาษาอังกฤษตั้งตาม Robert John Lechmere Guppy ผู้เก็บตัวอย่างปลาชนิดนี้บนเกาะตรินิแดดในปี 1866 ถิ่นกำเนิดคือลำธารน้ำจืดทางตอนเหนือของอเมริกาใต้ ได้แก่ ซูรินาม กายอานา และเวเนซุเอลา รวมถึงหมู่เกาะแคริบเบียน เช่น บาร์เบโดส และตรินิแดดและโตเบโก ปัจจุบันถูกนำเข้าไปทุกทวีปยกเว้นแอนตาร์กติกา และพบได้ในแหล่งน้ำอุ่นหลายแห่งทั่วโลก